Haftalık Gökyüzü Raporu – 30

Serdar Kuzuloğlu gözaltına alındı

Birkaç sene evvel ne yapsam diye düşünürken kafamda oluşan dağınıklığı toplayıp Haftalık Gökyüzü Raporu tutmaya başlamam, Serdar Kuzuloğlu’nun Haftanın Özeti‘nden aldığım ‘ilham’ sayesinde oldu.  İnternet Ekipler Amiri‘miz 1 Kasım günü gözaltına alındı, hem de FETÖ’den! Neyse ki sonra serbest bırakıldı. Öncelikle Serdar Kuzuloğlu olmak üzere tüm sevenlerine geçmiş olsun.

Kasım ayında gökyüzü

Andromeda Gökadası‘nı gözlemlemek için en iyi dönemdeyiz. Merkür gökyüzünde iyiden iyiye Güneş’ten uzaklaşıp bu ayın sonunda batı ufkunda görülebilmeye başlıyor. Sabahları ise Mars doğu ufkuna hakim. 17-19 Kasım’da Aslan (Leonid) göktaşı yağmuru var. Kasım’da gökyüzü detaylarına uzaydan haberler veya daha kapsamlı olarak astrobilgi sitelerinin rehberlerinden ulaşabilirsiniz.

Bizi ziyarete gelen ilk yıldızlararası cisim

Kısa süre önce keşfedilen küçük bir asteroid, ya da belki de bir kuyruklu yıldız, güneş sistemimizin dışından geliyor gibi gözüküyor. Eğer öyleyse bu cisim gökbilimciler tarafından gözlemlenen ve onaylanan ilk yıldızlararası nesne olacak.

Güneş yörüngesindeki gezegenler ve çoğu göktaşı tutulma dairesi adı verilen bir düzleme yakın hareket eder. A/2017 U1 ise Güneş sistemimizin tutulma dairesine neredeyse tam tepeden yaklaştı. Bu sebeple güneş sistemi dışından geldiği düşünülüyor. Güneş sistemi dışındaki uzak gök cisimleri incelenebiliyor olsa da bunlardan biri daha önce hiç bizi ziyarete gelmemişti. A/2017 U1 bu nedenden ötürü ilgi çekici.

Tozlaşma için yeni tehdit: ışık kirliliği

Bitkilerin üremesinde böceklerin önemli rolü vardır. Böceklerin ilgisini cezbeden bitki üreme organlarında (ör: çiçekler) tozlaşma çoğunlukla bu canlılar sayesinde meydana gelir. Günümüzde tozlaşmanın azalmasıyla yaşanan verim kayıpları konuşulmakta. Arı kolonilerindeki ölümler de tozlaşmayı etkileyeceğinden çok önemli. Yapılan bir araştırmaya göre sokak lambaları gibi ışık kaynaklarına yakın yerlerdeki bitkiler geceleri 3’te 1 oranında daha az ziyaretçi çekiyor.

Bambus arısı bir çiçeğin tozlaşmasına yardımcı oluyor. Tabii ki bu arılar gece tozlayıcılarından değil.

Cassini’den Satürn’ün halkalarına son bakış

Cassini uzayaracı 12 Eylül 2017’de gezegenin atmosferine giriş yapana dek Satürn’ün halkaları ve uydularına dair bilim insanlarının inceleyebileceği pek çok veri yolladı. Aşağıda Cassini’nin yakaladığı son görüntülerden biri görülüyor. Görüntüde uzayaracının son 22 turunu yaptığı, Satürn ile halkaları arasındaki boşluk, F ve D halkaları rahatça seçiliyor. Görüntüye takılan Pandora adlı uydu için ise biraz daha fazla dikkat gerekiyor.

Dünya’nın en büyük havaaracı zengin eğleme işine girebilir

Henüz geliştirme aşamasında olan dünyanın en büyük havaaracı Airlander 10 lüks turizm faliyetlerinde kullanılabilir. 10 ton yük taşıma kapasitesine sahip araç şimdiye dek kargo taşıması amacıyla gündeme gelmişti ancak geliştiren şirket olan Hybird Air Vehicles, ulaşımın zor olduğu bölgelere lüks seyahatler düzenleyen Henry Cookson Adventures şirketi ile iki anlaşma yapmış.

airlander-10-1

Aracın bu seyahatlere uygun hale getirilebilmesi için de Design Q şirketiyle anlaşılmış. Design Q devlet destekli fon kullanarak araca lüks yolcu kabini tasarlayacak. Kamunun parası kapitalizmin olduğu her yerde güzel şeylere harcanıyor(!)

Blue Origin, BE-4 roket motorunu başarıyla test etti.

Uzaya açılmaya çalışan özel girişimlerden biri olan Blue Origin şirketi, SpaceX kadar adından söz ettiremese de roket geliştirme sürecinde başarıyla ilerliyor. Yörüngeyi amaçlamayan, uzay turizmini hedefleyen New Shepard roketinden sonra şimdi de tamamen yeniden kullanılabilir ve yörünge taşımacılığını hedefleyen roketi için geliştirdiği BE-4 motorunu başarıyla test etti.

Suudi Arabistan uzaya yatırım yapıyor

Suudi Arabistan’a şu sıralar ‘bir haller‘ olmuş durumda. Siyasal İslamcı politikaların coğrafyada aldığı yenilgilere paralel olarak ülkenin ‘ılımlı İslam’a yöneleceği konuşulmakta.

spaceshipone-1

Diğer petrol zengini ülkeler gibi farklı alanlara yatırım yapıp geleceğini de kurtarma peşinde olan S. Arabistan uzaya da yatırım yapacağını açıkladı. Yatırım için Richard Branson’un önce SpaceShipOne sonra da SpaceShipTwo’yu geliştiren Virgin Galactic şirketini seçen Suudlar, gelecekte yatımı miktarının artacağını söylemiş.

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 27

Fizik Nobel’i kütleçekim dalgalarını keşfeden LIGO fizikçilerine gitti

2017 Nobel Fizik Ödülü’nü LIGO-Virgo dedektör işbirliğinin üyeleri Rainer Weiss, Barry C. Barish ve Kip S. Thorne isimli bilim insanları kazandı. Ünlü fizikçi Albert Einstein izafiyet teorisinin bir parçası olarak kütle çekimsel dalgaların varlığı kuramsal olarak öngörülüyordu fakat kütle çekim dalgalarının deneysel olarak tespiti, fikrinin ortaya atılmasından (1916) yaklaşık 100 yıl sonra (2015) LIGO sayesinde gerçekleşebildi. LIGO ve kütleçekim dalgalarıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.  Bu arada kazananlardan Kip S. Thorne Interstellar (Yıldızlararası) filminin senaryosunun bilimselliğini sağlayan kişi. Throne’nin Yıldızlararası Bilimi adlı kitabını bir okuma önerisi olarak anmak lazım.

Türk bilim insanları çift yıldız sisteminde kayma keşfetti

Çift ve çoklu yıldız sistemleri evrende sıkça görülen şeyler. 1968 yılında keşfedilen ve yaklaşık 180 bin ışık yılı uzağımızda bulunan SXP 1062 isimli nötron yıldızı da bir çift yıldız sisteminin parçası. Yaklaşık 10 km çaplı yıldız 1 km kalınlığında kabuğa sahip. Boyutlar sizi yanıltmasın, Nötron yıldızları çok yüksek madde yoğunluğuna sahiptir. Diğer bir özellikleri ise güçlü manyetik alanlarıdır. ODTÜ’lü ekip bir nötron yıldızına dair önemli bir keşifte bulundu.

Keşif, X-ışını uydularından elde edilen verilerin 3 yıl boyunca analiz edilmesi sayesinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar yörünge periyodu 656 gün olan nötron yıldızının 18 dakika olan kendi ekseninde dönme periyodunda büyük bir kayma gözlemledi. Bu tarz kaymalar daha önce hep tek halde bulunan nötron yıldızlarında görülmüştü. Çift yıldız sistemindeki bir nötron yıldızında ise İngilizce ‘glitch’ denilen bu kaymaya ise ilk kez rastlandı. ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Altan Baykal kaymanın yıldızın içindeki yoğun maddenin kabuğu ile etkileşmesinden kaynaklandığı bilgisini vermiş.

Çin’de Mars simülasyonu

Ülkenin kuzeybatısındaki Çinghay eyaletinde kurulacak olan üs, Da Çaidan bölgesi sınırındaki kırmızı kayalıklarda inşaa edilecek. Bir “Mars topluluğu” ve bir “Mars kamp alanı”nı da içeren üs, uzay ve astronomi eğitimi, Mars temalı turizm, bilimsel araştırma ve film çekimi gibi alanlar için tasarlanmış, Çin’in ilk kültürel ve turistik üssü olacakmış. Gerçekten bilimsel çalışma sahası mı yoksa sadece Mars temalı bir Disney Land mı olacak onu zaman gösterecek.

Avustralya uzay ajansı kuruyor, Türkiye beklemede

Avustralya da uzay ajansı kuracak. Kendi roket fırlatma olanakları ile kendi uydusunu ilk inşa edip uzaya gönderen ilk ülkelerden biri olan Avustralya devleti daha sonraki yıllarda astronomi araştırmalarında ilerlese de uzaya teknolojilerine olan ilgisini kaybetti. Bir Japon roketi ile uzaya gönderdikleri mikro uydu 2007 yılında devredışı kaldıktan sonra yeni bir girişimde bulunmadılar.

Avustralya Kısa Dizisi radyo teleskopları
Avustralya Kısa Dizisi

Avustralya uzay ajansına sahip olmayan son 2 OECD ülkesinden biri. Aslında Türkiye’nin de henüz uzay ajansı kurulmuş değil ancak kanunla ilgili tasarı olması sebebiyle bu listede gözükmüyor. Yine de Türkiye’nin henüz bir uzay ajansı yok ve ne zaman kurulacağı tam olarak bilinmemekte.

Hint uydusundan yeni Mars görüntüleri

Biz kuruldu kurulacak diye beklerken uzay çalışmalarında ilerleyen ülkeler bunun meyvelerini topluyor. Hindistan Uzay Ajansı ISRO’nun Mars Yörünge Görevi adlı Mars uydusunden son gelen Mars fotoğrafları yayınlandı. Darısı olmayanların başına.