süper ay

supermoon-perigee-full-moon-apogee-2011-cb-devgun
2011 yılındaki en yakın ve en uzak dolunayların görünür boyutlarının karşılaştırması. Birleşik görüntüyü oluşturan, Hindistan’dan C.B. Devgun.

14 Kasım’da, 1948 yılından bu yana görülmüş en büyük dolunaya şahit olacağız. Ay’ın yörüngesi çembere çok yakın olsa da tam bir çember değil. Bu nedenle yögüngenin farklı noktalarının Dünya’ya uzaklıkları da farklı. Yörüngenin Dünya’ya en uzak tepe noktası yeröte olarak adlandırılırken en yakın noktası yerberi olarak isimlendirilmekte.

Bir gökcisminin en yakın konumda olması doğal olarak daha büyük görünmesi anlamına geliyor. Süper dolunaylar çap bakımından ortalama dolunaylara göre %15 kadar daha büyük gözükmekte, böylece gökyüzünde kapladığı alan %30 daha geniş oluyor.

super-ay-yorunge

yakınlaşma

Hava şartları gözlem için berbat, İstanbul’da. Daha iyi şartları olanlar için bir hatırlatma yapalım: Bugün, yalnızca Mars değil; Ay da 2010 yılı içindeki en yakın konumunda. Üstelik senenin en büyük dolunayı ile Mars gökyüzünde birbirine yakın konumda bulunacak.

Ay, yılın en küçük dolunayına göre %14 daha büyük ve %30 daha parlak gözükecek. Ay’ın neden daha büyük göründüğünü, 400 yıl önce Johannes Kepler açıkladı: Ay’ın Yer çevresindeki yörüngesi bir çember değil, bir yanı Dünya’ya diğerinden 50.000 km yakın olan bir elips (şekil). Gökbilimciler, Dünya’ya yakın olan noktayı yerberi, uzak olan noktayı da yeröte olarak adlandırıyorlar.

Yerberi ve yeröte deyimleri Yer’in uyduları için kullanılır. Aynı kavramların daha genel tanımı için enöte ve enberi terimleri kullanılır.