Parçalı Ay Tutulması – 16/17 Temmuz 2019

16-17 Temmuz gecesi parçalı (kısmi) ay tutulması gerçekleşecek. Ay’ın Dünya’nın gölgesi içinden geçmesiyle oluşan bu ay tutulmasının tüm evrelerini, Türkiyemizin tamamından izlemek mümkün.

Tutulma Türkiye saati ile 21:43‘de başlıyor. Ay ilk olarak Dünya’nın yarı gölgesine giriş yapacak. Yarı gölge konisinden geçen Ay’ın parlaklığının azaldığına şahit olacağız.

23:01‘de uydumuz gezegenin tam gölge konisine içine girecek ve parçalı tutulma başlayacak. Bu sırada Ay’ın gittikçe büyüyen bir bölümü kırmızı renk alacak.

Tutulmanın maksimuma eriştiği 00:30‘da kızıllık tüm Ay yüzeyini kaplamadan azalmaya başlayacak. Tutulmanın tepe noktasında Ay yarıküresinin yaklaşık %65’lik kısmı tam gölge konisi içine girmiş olacak.

01:59‘da parçalı tutulma sona eriyor.
03:17‘de ise yarı gölge tutulması bitecek.

kaynak: timeanddate.com/eclipse |

ay tutulması

Jean Paul Roux tarafından yakalanan tutulma anı. Yılbaşında Ay’ın %8’lik kısmı Dünya’nın gölgesinde kayboldu.

Dünya Astronomi Yılına güzel bir astronomi olayıyla veda ettik. Parçalı tutulma Türkiye’de havanın açık olduğu her yerden izlenebildi. Yılbaşı tutulmasını kaçıranlar bir sonraki yılbaşı tutulmasını izlemek için şanslarını 2028 yılında deneyebilirler! Gelecek seferki tam tutulma olacak.

Tabi bu bahsettiğim yılbaşında tutulma izlemek isteyenler için. O zamana kadar biricik doğal uydumuz, yerin gölge ve yarı gölgesinden daha çok geçecek. Türkiye’den tam ay tutulması izlemek için 2011 yılına kadar beklemek yeterli. O yıl haziran ve aralık aylarında iki tam tutulma gerçekleşecek. 2010 yılındaki tutulmalar ise Türkiye’den gözlenemeyecek.

Tutulmaların ne zaman nerde ve ne şekilde gerçekleşeceğini (ya da gerçekleştiğini) Kandilli Astronomi Laboratuvarı‘nın bu sayfasından Türkçe olarak veya NASA’nın tutulum sitesinden de öğrenebilirsiniz. Ne zaman olduğunu öğrendik; peki nasıl oluyor?

Tutulma kabaca Ay, Dünya’nın güneş ışınlarının geçmesini engellediği bölgede seyrettiğinde meydana geliyor. Güneş’in çapı Dünya’dan büyük olduğu için hiç ışık geçmeyen bölge huni biçimine sahip. Bu nedenle tam gölge konisi (umbral) olarak adlandırılıyor. Bu koninin etrafını ise güneş ışınlarının tamamının değil de bir kısmının geçebildiği yarı gölge konisi (penumbra) sarar. Aşağıdaki resimle olayı daha rahat kavrayabilirsiniz.

Eksendeki eğiklik nedeniyle Ay’ın Dünya çevresindeki her tam turunda bir ay tutulması gerçekleşmiyor. Eğimdeki değişim aynı zamanda farklı türlerde tutulmalara neden oluyor: parçalı, tam, yarı gölgeli.

Yarı gölgeli ay tutulmasında Ay, sadece yarı gölge konisinden geçiyor. Bu tarz tutulmaların gözlenmesi zor. Diğer tutulmalar da Ay’ın tam gölge konisinden tamamının veya bir parçasının geçmesiyle oluşmakta. Yılbaşındaki tutulmada Ay’ın %8’lik kısmı tam gölge konisinden geçmişti.

resimler: Jean Paul Roux (1) ve Uğur İkizler ‘in (2) izniyle. 3. hatırlamıyorum.