20 Nisan

20 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1535 – Stockholm üzerinde bir yalancı güneş fenomeni meydana geldi. Yalancı güneş (sundog, parhelia) meteorolojide, gökyüzünde Güneş’in her iki yanında parlak noktaların oluştuğu bir atmosfer optiği olaydır. Stockholm’de görülen bu olay daha sonra ünlü Vädersolstavlan tablosuna ilham verecekti. Tablo ilk olarak olayın hemen sonrasında Urban målare’in (“ressam Urban”) elinden çıktı. Bu tablo daha sonra kayıplara karıştı, buna karşın 1636’da  Jacob Heinrich Elbfas  ilk tablonun tam olduğunan inanılan kopyasını yapacaktı [wiki]

Vädersolstavlan (Urban målareJacob Elbfas)

1967 – NASA’nın insansız uzayaracı Surveyor 3 Ay yüzeyine indi. Fırtınalar Denizi’ne inen uzayaracı üzerinde bir TV kamerası ve yüzeyden örnek toplama sistemine sahipti. Ay gecesinin başlamasından sonra iki gün daha çalıştıktan sonra araçla iletişim 4 Mayıs 1967’de kesildi. Üç yıl sonra Apollo 12 astronotları Surveyor 3’ü ziyaret edecekti.[solarsystem.nasa.gov]

Apollo 12 astronotları tarafından ziyaret edilen Surveyor 3.

1977 – Sukhoi Su-27’nin revize edilmiş versiyonu olan T-10S ilk uçuşunu gerçekleştirdi. ABD’nin geliştirdiği F-15’in teknik özelliklerine Sovyetlerin cevabı olan iyileştirmeler içeriyordu. [via @ron_eisele]

T-10S

1983 – Soyuz-T8’in buluşma anteni, çıkış sırasında fırlatma örtüsü çarpınca koptu. Bu nedenden ötürü mürettebat (Serebrov, Titov ve Strekalov) Salyut 7 uzay istasyonuna yanaşamadı ve uzayda 2 gün geçirdikten sonra dünyaya geri döndü.

Soldan sağa: Alexandre Serebrov, Vladimir Titov ve Gennady Strekalov.

20 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1918 – Nobel ödülü sahibi, İsveçli fizikçi ve akademisyen Kai Siegbahn doğdu (ö. 2007)
1927 – Nobel ödülü sahibi, İsviçreli fizikçi ve akademisyen K. Alex Müller doğdu.
1928 – İngiliz-Amerikan radyo gökbilimci ve matematikçi Gerald Hawkins doğdu (ö. 2003). Hawkins bilgisayar (IBM 7090) kullanarak Güneş ve Ay’ın Stonehenge’in bir tarih öncesi astronomik gözlemevi olduğunu ortaya çıkardı.

Görsel: Declan Deval

yalancı güneş

Yalancı güneş (sundog, parhelia) meteorolojide, gökyüzünde Güneş’in her iki yanında parlak noktaların oluştuğu bir atmosfer optiği olaydır.

Güneş ufka yakınken görmesi daha kolay. Güneş’in sağında ve solunda, güneşle aynı hizada gözükürler. Çoğunlukla 22º ışık halkasıyla beraber görülürler. Güneş’in daha yüksekte bulunduğu zamanlarda yalancı güneşlerin birbirlerinden uzaklıkları da artar. Bunların Güneş’e bakan tarafları kırmızıdır ve dışa doğru yeşil ve mavi renkler gözükebilir. Yalancı güneşler göz kamaştıracak kadar parlak olabiliyor.

Betül Türksoy’un objektifinden 4 Nisan 2020 günü Kayseri’de görülen yalancı güneşler.

Yalancı güneşleri dünyanın her tarafında, yeryüzündeki sıcaklıktan bağımsız olarak herhangi bir zamanda görmek mümkün olabiliyor.

Yalancı güneş nasıl oluşur

Atmosferde bulunan suyun farklı koşullarda aldığı biçimler, özellikle de oluşturduğu kristal biçimleri pekçok değişik optik olaya sebep olur. Güneş ışığının farklı biçimlerde kırılmasıyla oluşan bu olaylar atmosfer optiği kategorisinde değerlendirilir. Çoğunlukla ilk akla gelen, sıvı su damlacıklarından geçen ışığın kırılarak çember biçimde dağılmasıyla oluşan gökkuşağıdır. Bunun dışında çok sayıda farklı ışık oyunu mevcut.

Yalancı güneş olayı atmosferdeki su buharının uygun koşullarda yassı altıgen buz kristalleri oluşturmasıyla meydana geliyor. Bu kristallerin ince kısmından giren ışınlar 22 derece kırılır.

Bu kristaller gözlemciye göre yatay biçimde konumlanmış olmalı. Bu sayede güneş ışınları iki tarafa doğru 22 derece kırılarak gözlemciye gelir. Böylece Güneş’in iki yanında kırılan ışıklardan oluşan noktalar görülür.

Eğer kristaller benzer dizilimde değil de karışık olursa bu defa ışınlar her yönde 22 derece saçılır. Bu sayede de 22 derecelik hâle oluşur.

22º dairesel hâle 📷: Mustafa Erol

Kaynak: atoptics.co.uk