8 Haziran

8 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1959North American X-15 ilk uçuşunu gerçekleştirdi. X-15, North American şirketi tarafından geliştirilip, ABD hava kuvvetleri ve NASA tarafından kullanıldı. Roket motorunun gücüyle dış uzayın sınırına kadar çıkabilen bu uçaklar, uzay çağının en başında Amerikalılarca astronotlarını uzay uçuşları için eğitme ve ilerki yıllarda geliştirilecek uzayaraçları için veri toplama platformu olarak kullanıldılar. NASA’nın ilk X-15 pilotu olan Joe Walker (öncesinde Amerikan hava kuvvetleri pilotları var), 7 yıl sonra aynı gün bir uçak kazasında hayatını kaybedecekti (bkz: 8 Haziran günü doğanlar ve ölenler)

Roket motorunu ateşleyen bir X-15.

2004 – 21. yüzyılın ilk Venüs Transiti gerçekleşti. Bir önceki 1882’de gözlemlenen geçiş ilk kez görsel medyanın küresel çapta yaygın olduğu bir devirde gerçekleşmiş oldu. Yüzyılın son Venüs Geçişi 2012 yılında gerçekleşecekti. İki gezegenin yörünge düzlemleri arasındaki farktan ötürü Venüs’ün Güneş önünden geçişi oldukça nadir, yüz yılda iki kez, gerçekleşmekte. Bir sonraki Aralık 2117’de gözlemlenecek.

2007 – Uzay mekiği programı: Atlantis STS-117 görevi için fırlatıldı. Gün batımından hemen sonra gerçekleştirilen fırlatmanın ardından, roket motorlarının egzozu gökyüzünde seyretmesi hoş bir desen oluşturdu [Ben Cooper]. Atlantis yörüngeye Uluslararası Uzay İstasyonu’nun inşaasında kullanılmak üzere starboard kiriş segmentini (S3/S4 Kirişi) çıkarttı. Bu kiriş parçaları uzay istasyonunun mimari yapısını destekleyen Entegre Kiriş Yapısı’nın bir parçasını oluşturuyor.

Atlantis’in fırlatılmasının ardından egzoz gazının oluşturduğu desenler.

8 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1625 – İtalyan-Fransız matematikçi ve gökbilimci Giovanni Domenico Cassini doğdu (ö. 1712)
1966 – NASA’nın ilk X-15 pilotu olan, Ay’a İniş Araştırma Aracı’nı da test eden NASA test pilotu Joe Walker, General Electric fotoğraf çekimi sırasında F-104’ünün XB-70 Valkyrie süper bombacısının kanat ucundaki girdabına yakalanmasıyla meydana gelen bir uçak kazasında öldü.

Joe Walker X-15’in yanında poz verirken.

2004 – Amerikalı astrofizikçi ve akademisyen Charles Hyder öldü (d. 1930)

7 Haziran

7 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1951 – Neil Armstrong kariyerinde ilk defa bir jeti uçak gemisine indirdi. Genç Armstrong tamamı jetlerden oluşan ilk donanma filosu olan VF-51’in 8 kişilik kalifiye pilotlarından biriydi ve henüz 21. doğum gününe iki ay varken, bir F9F Panter jetini USS Essex uçak gemisi üzerine kondurdu. Başarılı pilot olan Armstrong daha sonra ABD’nin ilk insanlı uzay uçuşlarına katılacak ve nihayet Apollo 11’de Ay’da yürüyen ilk insan olacaktı [@ArmstrongDocu].

Aynı türden iki uçak, biri bize göre daha yakın, diğeri bizden uzakta ve ilkinin biraz gerisinde görülüyor.
F9F Panter

1965Gemini IV görevindeki astronotlar James McDivitt ve Ed White, uzayda dört gün geçirdikten sonra Dünya’ya döndüler. Bu görev ABD’nin bir günden uzun süren ilk uzay uçuşuydu ve astronotlardan Ed White, ABD uzay tarihinin ilk uzay yürüyüşünü (EVA) yapmıştı. Fotoğrafta Kuzey Atlantik Okyanusu’na inen uzayaracından astronotların çıkışına yardımcı olan dalgıç ekibi gözüküyor [@ron_eisele].

Yukarıdan çekilen fotoğrafta, mavi okyanus suları üzerinde Gemini 4 uzay kapsülü ve sarı bir şişme bot görülüyor. Botta astronotlardan biri duruyor. Dalgıç kıyafetli iki kişi suda bir kişi ise uzay kapsülü üzerinde görülüyor.
Gemini 4 astronotları, dalış kıyafetli ekip tarafından kapsülden tahliye ediliyor.

1983Venera 16 uzay sondası Baykonur’dan fırlatıldı. Sovyet uzayaracı yüksek çözünürlüklü görüntüleme sistemleri kullanarak Venüs’ün yüzeyini haritalamak için tasarlanmıştı. Venera 16, 11 Ekim 1983’te Venüs’ün yörüngesine ulaşacaktı.

Uzayaracının üzerinde büyük beyaz bir parabolik çanak anten var. Onun hizasında iki yanda güneş panelleri bulunuyor. Aracın tepesinde ise daha büyük bir parabolik anten var; bu anten tam bir daire şeklinde değil, bir dairenin iki yanından kesilip oluşturulmuş dörtgen  biçime sahip.
Venera 16

1988Soyuz TM-5 ile Mir uzay istasyonuna uçan Aleksandr Aleksandrov, uzaya çıkan ikinci Bulgaristan vatandaşı oldu.

Aleksandr Aleksandrov

7 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1826 – Alman optikçi, fizikçi ve gökbilimci Joseph von Fraunhofer öldü (d. 1787)
1879 – Hollandalı gökbilimci ve akademisyen Joan Voûte doğdu (ö. 1963)

6 Aralık

6 Aralık günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1882 – 19. yüzyılın ikinci ve son Venüs Geçişi görüldü. Bir önceki geçiş 8 yıl önce olmuştu. Venüs’ün yörünge ekseninin eğikliği, gezegenin geçişini Güneş diski üzerinde görmemize nadiren izin veriyor. Bu sebeple 19. yüzyılın transitlerini gözlemlemek ve Dünya’ya aktarmak amacıyla pek çok bilimsel sefer düzenlendi.

1957 – Vanguard Projesi kapsamında geliştirilen Vanguard TV3, fırlatma rampasında patladı. Amerikalıların, Sovyetler Birliği tarafından uzaya gönderilen Sputnik 1 ve Sputnik 2’nin ardından yörüngeye ilk uydularını gönderme girişimi başarısızlığa uğradı.

1993 – Bombardier 415 Superscooper (eski adıyla Canadair CL-415 SuperScooper) ilk kez uçtu. Kanada yapımı amfibi uçağı olan 415 Superscooper yangın söndürmede su bombacısı olarak kullanılma amacına yönelik tasarlandı. Türk Hava Kurumu filosunda Bombardier’in CL-215 modeli yer alıyor.

Bombardier 415 Superscooper

6 Aralık günü doğanlar ve ölenler:

1586 – İtalyan astronom ve fizikçi Niccolò Zucchi doğdu (ö. 1670)
1778 – Fransız fizikçi ve kimyager Joseph Louis Gay-Lussac doğdu (ö. 1850)
1848 – Avusturyalı gökbilimci Johann Palisa doğdu (ö. 1925)
1890 – Japon fizikçi ve akademisyen Yoshio Nishina doğdu (ö. 1951)

22 Ekim

22 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1963 – BAC One-Eleven prototip uçağı test uçuşu sırasında düştü. Mürettebatın tamamı hayatını kaybetti.

1975 – Sovyetler Birliği’nde geliştirilen insansız uzay sondası Venera 9, Venüs yüzeyine indi ve yüzey fotoğrafını göndermeyi başardı. Bu sayede başka bir gezegenden fotoğraf gönderen ilk uzayaracı oldu. Bir uydu bir de yüzey sondasından oluşan görevde yüzey aracı Venüs cehenneminde kısa süre dayanabildi. Uyduyla iletişim ise 22 Mart 1976’ya kadar sürdü.

Mariner 2

Mariner 2 isimli uzay sondası 14 Aralık 1962 günü Venüs’e 34000 kilometreye kadar yaklaşarak bir gezegene yakın geçiş yapan ilk uzayaracı oldu. Mariner 2 NASA ve JPL tarafından geliştirilip 27 Ağustos 1962’de fırlatılmıştı.

Mariner 2’nin temsili resmi. NASA/JPL

Geçiş sırasında gezegenlerarası uzay ve Venüs atmosferine dair elde ettiği değerli verileri de Dünya’ya göndermeyi başardı. Bu veriler sayesinde Venüs’ün kendi etrafında diğer gezegenlerin aksi yönde döndüğü saptandı.

Gezegene dair öğrendiğimiz diğer bir önemli şey ise sıcaklığıydı. Gezegenin atmosfer sıcaklığı en az 425°C olarak ölçülmüştü. Böylece, Dünya’nın kız kardeşi olarak anılan Venüs’ün gerçekte cehennemi andırdığı anlaşıldı. Kurşunun erimiş halde bulunduğu bu sıcaklık, gezegenin hem gündüz hem de geceyi yaşayan yarıküresinde görülüyordu.

Venüs’ün morötesi filtreli görüntüsü. JAXA/ISAS/DARTS/Damia Bouic

Carl Sagan Venüs’ün bu kadar sıcak olmasının sebebi olarak sera etkisi teorisini ortaya koydu. Buna göre atmosferdeki karbondioksit gibi sıcaklığı tutan gazlar Venüs’ün aşırı ısınmasına neden olmuştu. Bugünse biz insanlar kendi atmosferimizdeki sera gazlarının aşırı biçimde artmasına neden oluyoruz. Sonuç ısınan bir gezegen. Venüs’ten çok geç olmadan bir ders çıkarmamız gerekiyor.

Gezegene ulaşıp atmosferine dair daha detaylı bilgiler göndermeyi başaran uzayaracı ise Venera 4 olmuştu. Sovyetler Birliği’nin gönderdiği Venera 4 aynı zamanda başka bir gezegene ulaşıp veri gönderen ilk uzayaracı oldu.

kaynak: NASA [1] [2] |