Haftalık Gökyüzü Raporu – 42

Güneşimiz ve benzer boyutta yıldızlar için öngörülen son önce kırmızı deve dönüşmek ardından da uzaya püskürttüğü dış katmanlarından bir gezegenimsi bulutsu, çekirdeğinden de bir beyaz cücenin meydana gelmesidir. Ya sonra? ESA’nın gökada haritalama aracı Gaia’nın topladığı verileri inceleyen astronomların araştırmasına göre, beyaz cüceler milyarlarca yıl içinde soğuyor ve sahip oldukları maddenin kristalleşmesiyle katı kürelere dönüşüyorlar.

Hubble’dan Triangulum Galaksisi’nin en detaylı fotoğrafı

Astronomlar Hubble uzay teleskobu ile Triangulum galaksisinin çok detaylı bir mozaik görüntüsünü oluşturdu. 34,372×19,345 piksel boyutundaki bu mozaik fotoğraf Hubble’ın en yüksek çözünürlüklü ikinci fotoğrafı. Bundan daha geniş olarak Andromeda galaksisinin muazzam fotoğrafı 2015 yılında yayınlanmıştı. Triangulum (Üçgen) galaksisi gökyüzünde soluk bir leke olarak görülebilir. Fakat bu leke 40 milyar kadar yıldız içermekte. Samanyolu ve Andromeda yanında küçük kalsa da Yerel Grup’daki komşu galaksilerimizden biridir. Birçok fotoğrafın birleştirilmesiyle elde edilen bu fotoğrafta gökadanın merkez bölgesi ve iç sarmal kolları öne çıkıyor. Milyonlarca yıldız, yüzlerce yıldız kümesi ve parlak nebulalar görülebiliyor.

Triangulum gökadası.

SpaceX’in ilk yıldız gemisi

Elon Musk SpaceX şirketinin geliştirdiği ilk Starship’in (Yıldızgemisi) Teksas’taki fırlatma tesisindeki fotoğrafını yayınladı. Bu ilk versiyon yörünge altı uçuş için. Yani roket dikey olarak yükselecek ve aynı biçimde tekrar yere inecek. Daha sonra daha büyük versiyonu geliştirilecek. Paslanmaz çelikten yapılma, ayna gibi parlayan bu güzel roket Şubat ayında test edilecek.

SpaceX en az 700 kişiyi işten çıkarıyor

Diğer bir SpaceX haberi; Ancak ilki kadar hoş değil: SpaceX, TechCrunch aracılığıyla yüzlerce çalışanını işten çıkartacağı söylentisini doğruladı. İşten çıkarmalara gerekçe olarak ‘operasyon maliyetlerini düzenleme’ gösterildi. 7,000 civarında çalışanın yaklaşık %10’unu işten çıkarmayı planlayan SpaceX küçülme yerine incelme tabirini kullandı. SpaceX fırlatma maliyetlerini önemli ölçüde düşürerek uydu fırlatma pazarında liderliğe yükseldi. Buna karşın gelirleri Elon Musk’ın önüne koyduğu hedefleri karşılamakta yetersiz kaldığı yorumları yapılıyor. Sonuç olarak sorunların bedelini yine çalışanlar ödüyor.

Işığın Kirli Yüzü: Işık Kirliliği

Işık kirliliği insanlığı binlerce yıldır bağlantı kurduğu gökyüzünden, yıldızlardan kopartan bir olgu. Dünya’daki insanların 3’te 1’inin Samanyolu’nu göremediği düşünülüyor. Milyonları etkilese de etkisi çok az konuşulan bu konu hakkında Türkiye’de ilk kez bir kitap yayınlandı: “Işığın Kirli Yüzü: Işık Kirliliği“. Bülent Aslan’ın kaleme aldığı kitabı bilgi[at]isikkirliligi.org adresinden ücretsiz talep edebiliyorsunuz.

InSight Mars sarsıntılarını keşfetmeye hazır

Kasım ayında Mars yüzeyine iniş gerçekleştiren NASA’nın InSight aracı, Kızıl Gezegen’in yüzeyine sismografı başarıyla yerleştirerek Mars’ta meydana gelen sarsıntıları kayıt altına almaya hazır hale geldi.

Venüs’ü balonla keşfetmek

Venüs Dünya’nın kız kardeşi olarak anılır. Boyut olarak da Dünya’ya çok benzer olan bu gezegen daha yakından bakıldığında ise tam bir cehennemdir. Atmosferi olağanüstü yüksek basınca ve sera etkisi sebebiyle yüksek sıcaklıklara yol açar. Yağmurlar ise sudan değil sadece asitten oluşmakta. Bu korkunç ortama inip çalışmayı başaran Sovyet sonraları oldu ama bunlar çok kısa süre için bunu başarabildi.

Venüs

Böylesi bir cehennemi incelemenin daha kolay bir yolu ise atmosferin üst katmanlarında gezinen bir balonla gezegeni incelemek ki bu da Sovyetler tarafından Vega programıyla gerçekleştirildi. Buna karşın teknolojinin yetersizliği sebebiyle sismik gözlemler yapmak mümkün değildi. Amerikalı araştırmacılar yeni geliştirilen teknoloji ile Venüs atmosferine yerleştirilecek balonlar ile geezgende gerçekleşen 2 şiddetine kadar depremleri ölçebileceklerini düşünüyorlar.

Türkiye’de kar

Geçen hafta çarşamba günü neredeyse tüm Türkiye kar altındaydı. Avrupa Birliği Dünya Gözlem Programı Copernicus’un sosyal medya hesaplarından Avrupa Uzay Ajansı’nın Sentinel-3 uydusunca çekilen karlarla kaplı Türkiye fotoğrafı yayınlandı.

Yaygın bir inanışa göre tüm kar taneleri farklı şekillere sahip. Peki aynı çevre koşullarını oluşturduğumuz takdirde aynı etkilere maruz kalan, yan yana iki kar tanesi aynı şekilde büyüyüp aynı forma ulaşabilir mi? Gökgünce’de Arif Bayırlı bu konuyu yazmış.

Uçan taksi

Yerdeki taksilerle rekabeti sık sık gündeme gelen Uber, helikopter üreticisi Bell ile uçan taksi geliştirmek için işbirliği halinde. Şirketin CEO’su Dara Khosrowshahi’ye göre önümüzdeki 10 yıl içinde uçan araba hayali gerçeğe dönüşebilir. Bell Nexus olarak adlandırılan aracın uçabilir olmayan prototipi CES 2019 fuarında tanıtıldı.

Rolls-Roylce elektrikli uçak

Rolls-Roylce liderliğindeki bir grup ise hız rekoru kıracak bir elektrikli uçak geliştirmeye çabalıyor. Bu çaba havacılığın ‘üçüncü dalgası’ olarak da adlandırılan Uçuş Elektrifikasyonunun Hızlandırılması (ACCEL) sürecinin bir parçası. Şimdiki hız rekoru Siemens firmasının uçağına ait: 338 km/saat. ACCEL ile 482 km/saat hedefleniyor. Potansiyel olarak 1931’de pervaneli bir uçakla kırılan 552 km/saat mümkün olabilir. Elektrikli uçakların ticari olarak varolabilmesinin yolu ise diğer pek çok alanda olduğu gibi pil teknolojisindeki gelişmelere bakıyor.

Türkiye Urayna’ya İHA ihraç edecek

Ukrayna Devlet Başkanı Poroşenko, Türkiye’den İnsansız Hava Aracı (İHA) alımı anlaşması imzalandığını açıkladı. Ukrayna’ya 12 adet Bayraktar TB2 model İHA satışı yapılması planlanıyor. Geçtiğimiz yıllarda ülkede yaşanan iç karışıklık ardından Rusya ile başlayan gerilim hâlâ devam etmekte. Rus Dışişleri Sözcüsü Mariya Zaharova konuyla ilişkili olarak “Kiev rejimine silah verilmesi Ukrayna’daki iç krizi kötüleştiren bir faktöre dönüşmemeli” açıklamasında bulundu. Urayna Savunma Bakanlığı’ndan ise Türkiye’den alınacak İHAların Donbass bölgesinde saldırı amacıyla kullanılmayacağını belirtildi.

Mariner 10 – Merkür’e ulaşan ilk araç

3 Kasım 1973’de Cape Canaveral’dan fırlatılan Mariner 10 bir gezegenin (Venüs) kütle çekim etksini kullanarak diğer bir gezegene (Merkür) giden ilk uzayaracı oldu. Günümüzde kütleçekim yardımını kullanmak bir uzayaracını başka gezegenlere göndermek için son derece önemli bir teknik. Bu sayede çok daha az yakıt kullanarak daha kısa sürelerde hedefe varmak mümkün oluyor.

Mariner 10 aynı zamanda Merkür’ü ziyaret eden ilk uzayaracı oldu. Daha sonraki ziyaret için 30 yıldan fazla zaman geçmesi gerekecekti.

Mariner 10’dan elde edilen verilerle Merkür’ün manyetik alanı ve gezegenin toplam kütlesinin %80’ine denk gelen çekirdeğinin olduğu açığa çıkarıldı.

İlk fotoğrafta Merkür’ün NASA’nın Mariner 10 aracından

bilimsel cihazlar

433 kg ağırlıktaki araç dijital bant kaydı yapabilen ikiz dar açı kameralar, morötesi spektrometre, kızılötesi radyometre, elektrostatik çözümleyici, elektron spectrofotometresi, üçeksenli manyetik alan magnetometre taşıyordu.

kaynak: jpl.nasa.gov | jpl.nasa.gov/fact_sheets

Akatsuki uydusundan muhteşem Venüs görüntüleri

Japon uzay ajansı tarafından Venüs’ün iklimini incelemek için hazırlanıp 2010 yılında fırlatılan Akatsuki uydusu (ya da Venüs İklim Uydusu) 7 Aralık 2010’da Dünya’nın ikiz kardeşi olarak anılan gezegenin yörüngesine girmeyi, bir roket motoru problemi sebebiyle başaramamış ve yıllarca Güneş etrafındaki yörüngesinde kalmıştı. Tam 5 yıl sonra, 7 Aralık 2015 tarihinde Akatsuki nihayet gizemli Venüs gezegenini yakalayıp, yörüngesine girmeyi başarmıştı.

Aşağıdaki Venüs görselleri yanlış-renkteler. Yani gözle gördüğümüze ek olarak, Akatsuki’deki kısılötesi ve morötesi kameralardan gelen veriler eklenmiş.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Burda, Venüs’ün geceyi yaşayan yarıküresi, kızılötesi ışıkta görülüyor. Akatsuki’nin IR2 kamerasıyla elde edilen 1.74 ve 2.26 mikron dalga boyları kullanılmış. Koyu renkli bölgeler yoğun bulutları gösteriyor, fakat renk değişimleri aynı zamanda yer yer bulut parçacık boyutunda ya da bileşimindeki farklılıkları da göstermekte.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Venüs’ün morötesi ışıktaki küresel portresi. Akatsuki’nin UVI kamerasına yansıyan 283 nm ve 365 nm ışınlar, Venüs atmosferindeki farklı bileşenleri ortaya çıkarıyor.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Yine 2 morötesi kanal kullanılarak oluşturulmuş bir yanlış-renkte görüntü. Bu fotoğrafta Venüs’ün tribülanslı tropikal bölgeleri ile daha sakin kutup bölgeleri arasındaki fark dikkat çekiyor.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Bu defa UV eklemesi ile Venüs’ün güney kutbuna bakıyoruz. Venüs’ün güney kutbundaki fırtına gözünü çevreleyen renkli kuşak görülüyor.

kaynakplanetary.org |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 16

beşi bir yerde

Bu hafta güneş doğmadan dışarı çıkarsanız (hava İstanbul için çarşamba ve perşembe açık gözüküyor) 5 gezegenin hepsini gökyüzünde görebilirsiniz. Bu fırsatı kaçırmamanızı öneririm.

Bu beş gezgenen antik çağlardan beri bildiğimiz Merkür, Venüs, Mars, Satürn ve Jüpiter. Bildiğiniz gibi Neptün ve Uranüs gözle farkedilemeyecek kadar soluklar ve teorik hesapların ardından yapılan gözlemler neticesinde keşfedildiler.

9. gezegen

gezegen9

Şimdi yeniden böyle bir gezegen keşfetmemiz olası. 2006 yılında gezegen tanımının değiştirilmesiyle beraber Plüton gezgenlikten çıkartılmıştı. Şimdi bilim insanları Plüton’un ötesinde 9. gezegen olabileceğini savunuyorlar. Bu olasılığı dile getirenler California Teknoloji Enstitüsü’nden (kısaca Caltech) bir ekip. Aynı ekip keşfettikleri cüce gezegenlerle Plüton’un gezegenliğinin tartışmaya açılıp oylamayla kaybetmesine neden olmuştu. Şimdi buldukları bu Plüton ötesindeki gökcisimlerinin yörüngelerinden yola çıkarak ‘9. gezegen’ olması gerektiğini savunuyorlar.

Gezegenin kütlesinin Dünya’nın 10 katı olduğu tahmin ediliyor. Uzaklığı ise aşırı boyutlarda. Yörüngesinin Güneş’e en yakın olduğu nokta Plüton’un yörüngesinin çok ötesinde, Plüton’dan en az 20 kat uzakta. Güneş çevresinde bir turu ise 10 bin – 20 bin yıl sürüyor olmalı.

Konuya dair detaylar için Gök Günce ve Astronomi Diyarı’ndan faydalanabilirsiniz.

Gökyüzü’nün yeni sayısı çıktı

Türk Astronomi Derneği Bülteni Gökyüzü Ocak-Şubat 2016 sayısı ile yayında! Yeni yıldan itibaren Gökyüzü’nün iki ayda bir yayınlacak bülteninin ilk sayısında bu ay, Mars Gezginlerini kapak konusu olarak işliyoruz. Ayrıca gökbilim konusunda haberler, duyurular, astrofizik araştırmaları ve gökyüzü fotoğraflarıyla dolu dolu bir bülten sizi bekliyor. Bültenin son sayısına aşağıdaki bağlantılardan erişebilirsiniz:

Bülteni çevrim içi okumak için:http://issuu.com/tadgoky…/docs/gokyuzu_ocak_subat2016_sayi64

Bülteni PDF (4MB) olarak indirmek ve geçmiş sayılarına erişmek için:http://www.tad.org.tr/e-bulten

Bültene ücretsiz abone olmak için: http://www.astronomi.org/?page_id=399

Uzay istasyonu çiçek açtı

Uzay İstasyonu’ndaki Veggie bitki yetiştirme kısmında ilk defa bir çiçek açtı. Scott Kelly Zinya’nın fotoğrafını twitter’da “Evet, uzayda başka yaşam formları da var” diyerek paylaştı. Daha önce marul yetiştirilen UUİ’de yakın zamanda başka bitkiler de yetiştirilmeye çalışılacak. Uzay tarımı adım adım ilerliyor ancak burada kullanılan yapay ışıklı teknolojiler Dünya’da da geliştiriliyor. Sadece uzay tarımına değil, dünya tarımının gelecekteğinin en azından bir kısmına da bakıyor olabiliriz. Fotoğrafta, Zinya ‘güneş alsın’ diye Veggi kısmından alınıp cam kenarına konulmuş.

zinnia

Uzayda 300. Gün

Astronot Scott Kelly uzaydaki 300. gününü sudan topla pin pon oynayarak kutladı. Kelly bu oyunda kullandığı ‘raketler’ hidrofobik özelliğe sahip. Bu sayede su yapışmadan sekiyor.

Falcon 9 yine okyanusa inemedi

SpaceX’in Falcon 9 roketi yeniden okyanus platformuna iniş denemesi yaptı ve bacaklarından birinde çıkan sorun nedeniyle başarısız oldu. Okyanustaki platforma iniş karaya inmekten daha az masraflı olduğu için bu yöndeki denemelerin devam edeceği konuşuluyor. Roketin inişi başarısız oldu ancak kargosu olan Jason 3 uydusunu yörüngeye ulaştırmayı başardı. Jason 3 gezegenimizdeki deniz seviyesi değişimlerini daha hassas şekilde ölçecek.

Jason 3’ün yapacağı iş iklim değişikliğinin etkilerini daha iyi görebilmek için önemli zira gezegen ısınmaya devam ediyor. 2015 kayıtlara son 135 yılın en sıcak senesi olarak geçti. Yeryüzünün ortalama sıcaklığı geçen yıl 1.33°C düzeyinde hesaplandı, deniz suyu sıcaklığı da 0.74°C (geçen sene: 0.11°C) oldu.

Blue Origin yenilenebilir roketini yeniden kullandı

blue-origin-new-shepard-rocket-landing-jan-22-2016-2

Blue Origin şirketinin New Shepard roketi yere başarıyla inmeyi başarmıştı. Aynı roket fırlatma ve inişi yeniden başarıyla tekrarladı. Böylece yeniden kullanılan ilk roket olarak tekrar tarihe geçti.

Mars’ta yürümek neye benzer?

marstabirgece

Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi’nde 5 Mart 2016’da kurulacak Facing Mars etkinliğine katılan çocuklar bilim dolu bir gece geçirip bu sorunun cevabını arayacaklar. Detaylar için Merkez’in sosyal medya hesaplarını takip etmeniz gerekiyor.
f: Bursa Bilim ve Teknoloji Merkezi
t: twitter.com/bursabtm
i: instagram.com/bursabtm/

ODTÜ Amatör Astronomi Topluluğu’nun 30. yılı

Mart ayında gerçekleşecek bir diğer etkinlik ise Ankara’da. ODTÜ’nün 30 senelik topluluğu “eski ekibi” yeniden topluyor. 12 Mart 2016’da gerçekleştirilecek etkinlik içerik açısından zengin gözüküyor. Etkinliğin facebook sayfasına buradan, ODTÜ dışı katılımcılar için gerekli başvuru formuna ise buradan ulaşabilirsiniz. Katılım için ücret istenmiyor.

odtu-aat-30yil

Başkan aday adaylarının gözünden NASA

ABD’de başkanlık adaylığı yarışı devam ediyor. Başkanın kim olacağı diğer şeyler haricinde NASA bütçesinin de neye benzeyeceğini belirliyor. Üstelik NASA gelecek başaknlık döneminde Mars’a yapılacak insanlı seferin Kızıl Gezegen’in hangi bölgesine yapılacağına da karar verebilir.

Bu nedenle Planetary Society başkan adaylarının konuya ilişkin demeçlerini Amerikan seçmeni için derlemiş.

Uzay araştırmaları konusunda oldukça olumlu mesajlar veren Clinton’un kendi anlattığına göre çocukken astronot olmak istemiş ve NASA’ya bir mektup yazmış; NASA’dan ise kadın astronot olmayacağına dair bir cevap almış. Fakat bu hikayede bazı şüpheler de mevcut.

Bernie Sanders desteklediğini söylese de NASA’nın bütçe kesintileri lehine oy verdiğini ‘unutmuş’.

Donald Trump NASA’ya ‘fazla’ para ayrılması taraftarı değil. Diğer bir Cumhuriyetçi aday oldan Ted Cruz ise Amerikan senatosunda bilim ve uzay alt komitesine üye. Diğer adaylar gibi özel sektörü destekliyor ve küresel ısınma araştırmaları gibi konulara NASA’nın esas görev alanlarının dışında kaldığı gerekçesiyle soğuk bakıyor.

UUİ’den çekilen 2015’in en iyi kareleri

NASA 2015 yılında Uluslararası Uzay İstasyonu’ndan çekilen en iyi fotoğrafları derlediği bir albüm yayınladı.

iss-colombia

Çinliler Ay’ın karanlık yüzüne gidecek

Ay’ın bize dönük yüzünü yüz yıllardır inceliyoruz; buna karşın diğer yüzü hakkında fazla bilgimiz yok. Çin daha önce hiç araç indirilmeyen Ay’ın diğer yarısını hedefleyen bir görev planlıyor. 2018’de gerçekleştirilmesi düşünülen görevde kullanılacak sonda adını Çin mitolojisindeki ay tanrıçasından alıyor: Chang’e-4.

İran

İran’a nükleer programı nedeniyle uygulanan ambargo kalktı. Füze programı nedeniyle ABD’nin uyguladığı diğer bazı uygulamalar devam etse de ülke yakın vadede ekonomik olarak biraz daha rahatlayacak gibi gözüküyor. İran, ambargo kalkar kalkmaz eskiyen uçak filosunu yenilemek için Airbus ile anlaştı. Önümüzdeki dönemde ekonomisi daha da güçlenen İran ABD ve İsrail’in yaptırımlarına karşın roket programını devam ettirecektir. Argeye ayırdığı pay ambargoya rağmen Türkiye’nin biraz altında olan İran’ın önümüzdeki dönemde Türkiye’de bir değişiklik olmazsa ülkemizi geçmesi olasılıklar dahilinde.

haftalık gökyüzü raporu – 3

Bursa gökbilim açısından en şanslı şehirlerin arasında geliyor gördüğüm kadarıyla. Geçenlerde belediyenin desteklediği bir gözlem şenliği düzenlenmişti. Ağustos ayında ise Uludağ’da bilimsel geceleme var! Bu sefer kaçırmamaya gayret edeceğim.

ulugdaggozlem

Geçtiğimiz pazar günü büyük bir güneş patlaması yaşandı. Patlama İstanbul Üniversitesi Gözlemevi’nde de gözlendi.

gunes-patlamasi-24cevrim

Avrupa Uzay Ajansı’nın Rosetta yörünge aracının elde ettiği veriler sayesinde, 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızının üzerindeki çökme çukurları tespit edildi. Max Planck Enstitüsün’de Gezegenbilimci Jean Baptiste Vincent ve takım arkadaşları sonuçları Nature dergisinde yayınladı.

Kuyruklu yıldız üstündeki çökme çukurları da gezegenimizdekilere benzer biçimde oluşuyor: yüzey altındaki malzeme aşınarak mağrara meydana geliyor. Üst tabaka kendini destekleyemeyek kadar zayıflayınca çöküyor ve derin dairesel boşluk oluşturuyor.

Ayrıntıları Ethem Hoca’dan okuyabilirsiniz. Ethem Derman’ın ağ adresini de takip etmenizi öneririm: ethemderman.com

venus-jupiter-moons-6-30-2015-Geraint-Smith-Taos-NM-e14357455787961 Temmuz gökyüzünde Venüs – Jüpiter yakınlaşması vardı.

Daha önce gerçeğe yakın renkleriyle Plüton ve Charon’u görüntüleyen Yeni Ufuklar, ikilinin yüzey detaylarını içeren yeni görüntülerini yolladı. Bunlardan anladığımıza göre Plüton bir dizi lekeye sahip:

Color_Rotation_Movie_NASA-JHUAPL-SWRI

Bunları gönderdikten sonra, pazar günü Yeni Ufuklar sondasının dünya ile olan bağlantısı geçici olarak kesildi. Ben yazıyı hazırlarken sorun kalmamıştı. Bir saat 21 dakika süren bağlantı sorunu sırasında uzayaracının otomatik pilotu önceden programlandığı şekilde araç bilgisayarını “güvenli moda” alıp yedekten yeniden başlattı. Milyarlarca kilometre ötedeki bilgisayarınızın sorun çıkarması hayli sıkıntı verici olsa gerek!

Bizim uzayaraçlarına dair de bir haber var:

Türkiye’nin uydu politikası en başından itibaren, kademeli olarak her yaptırılan iletişim uydusunda yerli bilgi birikimini arttırıp en sonunda uyduyu tamamen Türkiye’de üretmek üzerine kuruldu. Türksat A.Ş. Genel Müdürü Prof. Dr. Ensar Gül’ün yaptığı açıklamaya göre yurtiçinde üretilen ilk iletişim uydusu Türksat 6A  olacak. Fırlatılması hedeflenen tarih ise 2020.

turksat-bilmemkac

Türkiye’nin ilk iletişim uydurlarının 90’larda yörüngedeki yerlerine kavuştuğunu düşünürsek kabaca 30 yıllık sürede uydu üretebilir konuma gelmiş olacağız. Bu iyi bir teknoloji politikasıyla Kore’nin bize fark atabildiği süre aynı zamanda.

Şimdi yerli elektronik montaj sanayicilerini ‘koruma’ bahanesiyle %30’lara varabilecek yeni bir vergi hedefleniyor. Yıllarca düşünülmeyen şey, kriz ortamında cari açığı kapamak için yapılan bir hamleyle yarar sağlar mı bilinmez. Yalnız muadili bizde üretilmediğinden gökbilimle ilgili elektronikler bu verginin dışında kalacakmış gibi gözüküyor. İyi haber mi kötü haber mi bilemedim.

haftalık gökyüzü raporu – 2

Philae uyandı
Philae-comics

67P/Churyumov–Gerasimenko kuyrukluyıldızı’na inmeyi başaran ancak sonra yeterli güneş ışığı alıp enerji üretemeyince bağlantısı kesilen Philae’den aylar sonra tekrar sinyal geldi. Bilim insanları kuyrukluyıldız Güneş’e yaklaştıkça robotun daha fazla şarj olanağı bulabilmesini umut ediyordu; umdukları gibi de oldu. Şimdi bilim insanları araçla yeniden bağlantı kurulabilmesini ve Philae’nin hafızasında tuttuğu ve kuyrukluyıldızın doğasını daha iyi anlamamızı sağlayacak verileri paketlerini bekliyor.

İTÜ roketi başarıyla fırlatıldı

Ameirka’da NASA’nın ve SpaceX’in sponsor olduğu roket yarışmasına katılan İTÜ Roket Takımı fırlatmayı başarılı bir şekilde gerçekleştirdi! ve daha önce söylediğim gibi takımın destekçileri adlarını göklere yazdı.. Yazıyı hazırladığım anda (cumartesi) teknik detaylar ve videolar henüz paylaşılmadığı için onları veremiyorum. Siz ekibi facebook sayfasından takip edebilirsizin.

itu-roket

Ülkemizde bilimsel/teknolojik ilerlemeye dair böyle bir çabadan bahsettikten sonra Emin Çapa’nın TEDx d’te yaptığı Türk Hamamlarında Suyun Kaldırma Kuveti Neden Yok? başlıklı konuşmasını buraya koymadan da olmaz tabii:

Bir alıntı da Doç. Dr. Kerem Cankoçak’tan (İTÜ):

Türkiye’de bilimsel merak çok zayıf. Her şey dine endeksli. Bu, ülkenin bilim ve eğitim politikaları ile yakından ilgili. İlkokul düzeyinde bilimi sevdiren, önemini kavratan bir eğitim olmadığı için, daha üst seviyedekinin önemini anlatmakta elbette zorlanıyoruz. Temel bir bilim altyapısı olmayınca da zaten bilimsel açıdan bunu insanlara anlatmak zor. O yüzden CERN’e üyelik mucizevi olarak hiçbir şeyi çözmeyecek. Esas olarak ilkokuldan itibaren temel eğitimi değiştirmemiz lazım.

Cassini yaralı yüz Tethys ile Dione’nin yeni görüntülerini gönderdi
Cassini uzayaracındaki kamera Satürn’ün yaralı uydusu Tethys’e odaklandı. Çoğu uydu gibi Tethys de kraterlerle kaplı. Fakat bunlardan bir tanesi var ki muazzam ölçülerde. 1000 km çaplı Tethys’in sahip olduğu kozmik çarpışmanın izi, toplam yüzey alanının %18’ini kaplıyor. Yaralı uydudan 120000 km öteden elde edilen görüntüde Tethys kameraya daha yakın konumda bulunuyor. Arkaplanda ise Satrün’ün enginliğini görüyoruz.
Cassini’den elde edilen son fotoğraf, uydunun boyutu ile gezegeni Satrün’ün boyutunu karşılaştırmak için bizlere çok iyi bir kare sunuyor:
ceres-haz-2015
Cassini’nin objektifine kayalanan diğer uydu Dione’nin görüntüsü ise yakın geçiş sırasında elde edilmiş. Böylece uydunun yüzeyini oldukça ayrıntılı bir şekilde görebiliyoruz. Harika değil mi?
Dione-05-2015
Mars kart topu muydu?

Mars’ın geçmişinde okyanuslarla kaplı sulak bir gezegen olduğuna inanılıyor. Yapılan yeni bir araştırma ise sulu Mars fikrine yeni bir bakış açısı getiriyor: suları donmuş halde bulunan, buzlarla kaplı Mars.

Plüton ve Charon’un ilk renkli görüntüleri

Plüton yakın geçişine 2 haftadan biraz uzun zaman kalan Yeni Ufuklar sondası, cüce gezegen ve en büyük uydusunu renkleriyle görüntülemeyi başardı:

pluton-ilk-renkli

uzay istasyonu 4K’ya geçti
Mevcut full HD standardının 4 katı çözünürlük sunan 4K teknolojisi, adından sıkça söz ettirse de şimdilik iletim, depolama ve işlem gücü gereksinimleri sebebiyle yaygınlaşabilmiş değil ve -şimdilik- çoğunlukla pazarlama unsuru olarak kullanılıyor.
Yine de gelecek 4K’nın ve geleceğin teknolojisinin uzay istasyonunda kullanılmasından daha doğal bir şey olamaz! Uluslararası Uzay İstasyonu’nunda çekilen videolar artık youtube’da 4K çözünürlükte seyredilebiliyor. Tabii muhtemel sizin bilgisayarınız / kotanız bunu kaldıramayacak :/
4K demişken, aşağıda Rus foto blogçusu Dmitry Pisanko’nun bu hafta yüklediği, UUİ’de çekilen toplamda 110 GB’lık fotoğraf arşivinden oluşturduğu 40 dakikalık zaman atlamalı videodan öne çıkanlarla hazırladığı 4 dakikalık seçkiyi izleyebilirsiniz:

Venüs’te aktif volkan faaliyeti kanıtlandı
Venüs gezegenindeki volkanik faliyetler daha önce öngörülmüş ve volkanik aktiviteye dair bazı deliller elde edilmişti fakat halihazırda faal olan bir volkan tespit edilememişti -şimdiye kadar.
Keşif 8 yıldır görevde olan Venüs Ekspres aracından geldi. Yakın kızılötesi dalga boylarında yaptıkları taramaları karşılaştıran bilim insanları, Venüs’te aktif volkan faaliyetinin kanıtı olan bulgulara ulaştı. Söz konusu bulgularda, yüzey üstünde, günler içinde meydana gelen yüzlerce derecelik sıcaklık değişimleri gözüküyor.
Brightness_changes_in_Ganiki_Chasma_node_full_image_2
en uzun haziranı yaşayacağız

Evet, bu ay 1 saniye daha uzun olacak. Dünya’nın dönüş hızının yavaşlaması (dolayısıyla gün süresinin uzaması) sebebiyle 30 Haziran’da Dünya Saatine 1 saniye eklenecek. 30 Haziran’ı 1 Temmuz’a bağlayan gece saat 23:59:59’da saniye bir değil iki defa atacak.

model uydu tasarımı yaz kursu

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi’nde 21-29 Ağustos 2015 tarihlerinde model uydu imalat ve tasarımı yaz kursu düzenlenecek. Uzay alanında çalışmak isteyen mühendislik, temel bilimler, astronomi ve uzay bilimleri, uzay bilimleri ve teknolojileri öğrencileri ve mezunlarına yönelik kurs kapsamında CanSAT uygulaması yapılacak.

CanSAT teneke meşrubat kutusu (ing. Can) boyutlarındaki uydulara verilen isim. Bu küçük uydular, eğitime yönelik çalışmalara imkan veriyor.

canSat

gezegen yakınlaşması ve meteor yağmuru

Bugünlerde Venüs, Mars ve Satürn gezegenleri birbirine yakın konumda. Ramazan’ın gelişi ile bu üç gökcisminin yanına bir de hilal halindeki Ay eklenecek. Tüm bu gökcisimleri 10 derece çaplık bir daire içersinde bulunacaklar. Yakınlaşmayı, 12 Ağustos günbatımından sonra batı ufkunda görebileceksiniz. Gök haritası için buraya tıklayın.

Gezegenler saat 10 gibi ufkun ardına geçtiğinde, bu kez Kahraman (Perseid) meteor yağmurunu izlemeye başlayabilirsiniz. Kuzey doğu yönünden saatte 60-100 göktaşı yaklaşık 280.000 km/saat hızla atmosfere girerek yanacak. Gökyüzünde Ay olmayacağı için, meteor yağmuru daha iyi izlenebilecek. Daha detaylı bilgiye astronomidiyari.com’da ulaşabilirsiniz.

kaynak: science.nasa.gov | astronomidiyari.com |

Merkür’ü izlemek için tam zamanı

Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür’ün bu konumu, onun Dünya’dan kolay kolay gözlenememesine neden olur. Gerçekten de gezegen yıldızımıza en uzak konumunda olduğunda bile (günberi) gökyüzünde güneşten çok fazla uzaklaşamaz; Güneş battıktan sonra hemen peşinden ufkun ardına kaçar – veya parlak gün ışığının içinde kaybolur.

Alacakaranlıkta Venüs ve Merkür - Mitsuo Muraoka

Bu nedenle de asla karanlık zemin üzerinde göremeyeceğiniz bu gezegen ya güneşin aydınlığı içinde kaybolur ya da ancak alacakaranlıkta gökyüzünde belirir. Tıpkı bugünlerde olduğu gibi. Özellikle 8 Nisan, bu alacakaranlık kuşağı gezegenini izlemek için en uygun zaman. Gezegen, Venüs’le birlikte Güneş battıktan sonra batı ufkunda görülebilir. Venüs ile beraber görülebilmesi de ayrıca bir şans olan Merkür, Venüs’ten daha sönük ve ufka yakın gözükecektir; Japonya’da Mitsuo Muraoka’nın yukarıdaki karede yakaladığı gibi.

kaynak: astro haber | Science@NASA | görüntü: Mitsuo Muraoka

Venüs

Venüs, Dünya ile Güneş arasına doru ilerlerken, karanlık tarafı da Dünya’ya doğru dönüyor. Joe Ricci’nin 24 Mart günü Nev York, Rocheste’da çektiği yukarıdaki fotoğrafta, Venüs’ün yalnızca % 1,4’ü aydınlanmış durumda. Hilaldeki dalgalanmalar atmosferdeki türbilansların eseri.

Kaynak: spaceweather.com

yakınlaşma

Gökyüzünde üç önemli gökcismi yakınlaşmaya başladı. Bunlar: Ay, Jüpiter ve Venüs. Güney batı ekseninde gözlenebilen yakınlaşmanın en iyi günü, Ay’ın %15’inin aydınlanmasıyla oluşacak olan hilalin iki gezegen ile birlikte görüleceği 1 Aralık pazartesi.

kaynak: science@nasa | görüntü: Stephen O’Meara