Günbatımı Sonrası Gezegen Geçit Töreni

2 Ocak 2023

Günbatımı Sonrası Gezegen Geçit Töreni
Görüntü Katkısı ve Telif Hakkı: Tunç Tezel (TWAN)

Açıklama: Bu gece yukarı bakın ve bütün gezegenleri görün. Gün batımından hemen sonra batıya bakıldığında Venüs, Satürn, Jüpiter ve Mars gezegenlerinin hepsi aynı anda görünür olacak. Batıdan doğuya sıralanan bu gezegen dizilişinde ufka en yakın Venüs olacak, ancak Güneş’ten kısa bir süre sonra batacak. Dünyanın neresinde yaşadığınız önemli değil, çünkü akşamın erken saatlerindeki bu gezegen geçit töreni, dünyanın her yerindeki açık gökyüzünde görülebilecek. Geçen ayın sonlarında çekilen bu görüntü, tüm bu gezegenleri ve daha fazlasını yakaladı: Ay ve Merkür gezegeni de aynı anda görülebiliyordu. Görünürlüğün altında kalan Neptün ve Uranüs gezegenleri vardı, bu da bunu neredeyse tüm gezegenleri kapsayan bir panorama haline getiriyordu. Ön planda, Akdeniz kıyısına yakın Türkiye, Kaş’daki küçük Gökçeören köyünün etrafındaki tepeler var. Parlak yıldızlar Altair, Fomalhaut ve Aldebaran’ın yanı sıra Ülker yıldız kümesi de öne çıkıyor. Ocak ayı devam ederken gün batımında Venüs gökyüzünde daha da yükselecek, ancak Satürn alçalacak.

Günün Gökbilim Görüntüsü 2 Ocak 2023 günkü NASA’nın Astronomy Picture of the Day sayfasından çevrilmiştir. Daha eski Günün Gökbilim Görüntüsü makaleleri için bulutsu.org’u ziyaret edebilirsiniz.

6 Aralık

6 Aralık günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1882 – 19. yüzyılın ikinci ve son Venüs Geçişi görüldü. Bir önceki geçiş 8 yıl önce olmuştu. Venüs’ün yörünge ekseninin eğikliği, gezegenin geçişini Güneş diski üzerinde görmemize nadiren izin veriyor. Bu sebeple 19. yüzyılın transitlerini gözlemlemek ve Dünya’ya aktarmak amacıyla pek çok bilimsel sefer düzenlendi.

1957 – Vanguard Projesi kapsamında geliştirilen Vanguard TV3, fırlatma rampasında patladı. Amerikalıların, Sovyetler Birliği tarafından uzaya gönderilen Sputnik 1 ve Sputnik 2’nin ardından yörüngeye ilk uydularını gönderme girişimi başarısızlığa uğradı.

1993 – Bombardier 415 Superscooper (eski adıyla Canadair CL-415 SuperScooper) ilk kez uçtu. Kanada yapımı amfibi uçağı olan 415 Superscooper yangın söndürmede su bombacısı olarak kullanılma amacına yönelik tasarlandı. Türk Hava Kurumu filosunda Bombardier’in CL-215 modeli yer alıyor.

Bombardier 415 Superscooper

6 Aralık günü doğanlar ve ölenler:

1586 – İtalyan astronom ve fizikçi Niccolò Zucchi doğdu (ö. 1670)
Niccolò Zucchi, merceklerin ve aynaların özellikleri üzerine yaptığı çalışmalar ve kuyrukluyıldızlar ile diğer gökcisimleri hakkındaki gözlemleriyle tanınmakta. Zucchi aynı zamanda uzun yıllar ders verdiği ve araştırma yaptığı Bologna Üniversitesi’nde matematik ve doğa felsefesi profesörüydü.
1778 – Fransız fizikçi ve kimyager Joseph Louis Gay-Lussac doğdu (ö. 1850)
Joseph Louis Gay-Lussac, bir gazın basıncı ve sıcaklığı arasındaki ilişkiye dair çalışması (şimdi Gay-Lussac Yasası olarak bilinir) ve bor ile iyot elementlerinin keşfi de dahil olmak üzere gazların özellikleri üzerine yaptığı çalışmalarla tanıyor. Gay-Lussac ayrıca Paris’teki École Polytechnique’de profesördü ve Fransız Bilimler Akademisi’nin bir üyesi olarak görev yaptı.
1788 – Joseph Louis Gay-Lussac doğdu. Gay-Lussac suyun hidrojen ve oksijenden meydana geldiğini keşfetti.
1848 – Avusturyalı gökbilimci Johann Palisa doğdu (ö. 1925)
1890 – Japon fizikçi ve akademisyen Yoshio Nishina doğdu (ö. 1951)

22 Ekim

22 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1884 – ABD’nin başkenti Washington’da toplanan Uluslarası Meridyen Konferansı’nda başlangıç meridyeni kabul edildi. Başlangıç meridyeni, boylamı 0° olarak tanımlanan meridyendir. Londra’nın Greenwich kasabasından geçtiği için bu isimle de anılır. Uluslararası olarak meridyenlerin konumuna karar vermek, ticaretin ve haberleşmenin gerektirdiği zaman dilimlerinin belirlenmesi açısından büyük önem taşıyordu. Uluslarası Meridyen Konferansı‘na Osmanlı İmparatorluğu’da katıldı. Osmanlı’da bu tarihten sonra uluslararası haritalarda Greenwich başlangıç olarak kabul edilse de Osmanlı haritalarında Ayasofya’dan geçen meridyen baş meridyen olarak gösteriliyordu.

1963 – BAC One-Eleven prototip uçağı test uçuşu sırasında düştü. Mürettebatın tamamı hayatını kaybetti.

1968 – Apollo 7’nin mürettebatı komuta modülüyle Atlas okyanusuna indi. Apollo 7 görevi ilk insanlı Apollo görevidir. Mürettebat Dünya yörüngesinde daha sonraki görevde ayrılıp tekrar kenetlenmesi denenmeden önce Komuta Modülü ile Servis Modülü’nün performansını test etti. Ayrıca uzaydan ilk kez canlı yayın denemesi yapıldı.

Okyanusta yüzen komuta modülünün üzerinde, mürettebatı almak üzere bir helikopter uçuyor.

1975 – Sovyetler Birliği’nde geliştirilen insansız uzay sondası Venera 9, Venüs yüzeyine indi ve yüzey fotoğrafını göndermeyi başardı. Bu sayede başka bir gezegenden fotoğraf gönderen ilk uzayaracı oldu. Bir uydu bir de yüzey sondasından oluşan görevde yüzey aracı Venüs cehenneminde kısa süre dayanabildi. Uyduyla iletişim ise 22 Mart 1976’ya kadar sürdü.

1992LAGEOS-2 uydusu, STS-52 mekik görevinde yörüngeye yerleştirildi. LAGEOS-2, tıpkı 1976’da fırlatılan kardeşi gibi pasif bir uydu. Herhangi bir hareketli parça, elektronik ekipmana ve gerek duyulmadığı için enerji kaynağına sahip değil. LAGEOS’un üzerinde yalnızca aynalar var. Bu özel aynalar, Dünya’dan gönderilen lazer ışınlarını geri yansıtmaya yarıyor. Uydunun konumu net şekilde bilindiği için, lazer ışınının geri dönüş süresi hesaplanarak Dünya’daki ölçüm noktalarının konumları çok hassas şekilde ölçülebiliyor. Uydu milyonlarca yıl yörüngede kalabileceği için, kıtaların hareketinini tespit için iyi bir ölçüm aleti olarak kullanılabilecek.

8 Haziran

8 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1959North American X-15 ilk uçuşunu gerçekleştirdi. X-15, North American şirketi tarafından geliştirilip, ABD hava kuvvetleri ve NASA tarafından kullanıldı. Roket motorunun gücüyle dış uzayın sınırına kadar çıkabilen bu uçaklar, uzay çağının en başında Amerikalılarca astronotlarını uzay uçuşları için eğitme ve ilerki yıllarda geliştirilecek uzayaraçları için veri toplama platformu olarak kullanıldılar. NASA’nın ilk X-15 pilotu olan Joe Walker (öncesinde Amerikan hava kuvvetleri pilotları var), 7 yıl sonra aynı gün bir uçak kazasında hayatını kaybedecekti (bkz: 8 Haziran günü doğanlar ve ölenler)

Roket motorunu ateşleyen bir X-15.

2004 – 21. yüzyılın ilk Venüs Transiti gerçekleşti. Bir önceki 1882’de gözlemlenen geçiş ilk kez görsel medyanın küresel çapta yaygın olduğu bir devirde gerçekleşmiş oldu. Yüzyılın son Venüs Geçişi 2012 yılında gerçekleşecekti. İki gezegenin yörünge düzlemleri arasındaki farktan ötürü Venüs’ün Güneş önünden geçişi oldukça nadir, yüz yılda iki kez, gerçekleşmekte. Bir sonraki Aralık 2117’de gözlemlenecek.

2007 – Uzay mekiği programı: Atlantis STS-117 görevi için fırlatıldı. Gün batımından hemen sonra gerçekleştirilen fırlatmanın ardından, roket motorlarının egzozu gökyüzünde seyretmesi hoş bir desen oluşturdu [Ben Cooper]. Atlantis yörüngeye Uluslararası Uzay İstasyonu’nun inşaasında kullanılmak üzere starboard kiriş segmentini (S3/S4 Kirişi) çıkarttı. Bu kiriş parçaları uzay istasyonunun mimari yapısını destekleyen Entegre Kiriş Yapısı’nın bir parçasını oluşturuyor.

Atlantis’in fırlatılmasının ardından egzoz gazının oluşturduğu desenler.

8 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1625 – İtalyan-Fransız matematikçi ve gökbilimci Giovanni Domenico Cassini doğdu (ö. 1712)
1966 – NASA’nın ilk X-15 pilotu olan, Ay’a İniş Araştırma Aracı’nı da test eden NASA test pilotu Joe Walker, General Electric fotoğraf çekimi sırasında F-104’ünün XB-70 Valkyrie süper bombacısının kanat ucundaki girdabına yakalanmasıyla meydana gelen bir uçak kazasında öldü.

Joe Walker X-15’in yanında poz verirken.

2004 – Amerikalı astrofizikçi ve akademisyen Charles Hyder öldü (d. 1930)

7 Haziran

7 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1951 – Neil Armstrong kariyerinde ilk defa bir jeti uçak gemisine indirdi. Genç Armstrong tamamı jetlerden oluşan ilk donanma filosu olan VF-51’in 8 kişilik kalifiye pilotlarından biriydi ve henüz 21. doğum gününe iki ay varken, bir F9F Panter jetini USS Essex uçak gemisi üzerine kondurdu. Başarılı pilot olan Armstrong daha sonra ABD’nin ilk insanlı uzay uçuşlarına katılacak ve nihayet Apollo 11’de Ay’da yürüyen ilk insan olacaktı [@ArmstrongDocu].

Aynı türden iki uçak, biri bize göre daha yakın, diğeri bizden uzakta ve ilkinin biraz gerisinde görülüyor.
F9F Panter

1965Gemini IV görevindeki astronotlar James McDivitt ve Ed White, uzayda dört gün geçirdikten sonra Dünya’ya döndüler. Bu görev ABD’nin bir günden uzun süren ilk uzay uçuşuydu ve astronotlardan Ed White, ABD uzay tarihinin ilk uzay yürüyüşünü (EVA) yapmıştı. Fotoğrafta Kuzey Atlantik Okyanusu’na inen uzayaracından astronotların çıkışına yardımcı olan dalgıç ekibi gözüküyor [@ron_eisele].

Yukarıdan çekilen fotoğrafta, mavi okyanus suları üzerinde Gemini 4 uzay kapsülü ve sarı bir şişme bot görülüyor. Botta astronotlardan biri duruyor. Dalgıç kıyafetli iki kişi suda bir kişi ise uzay kapsülü üzerinde görülüyor.
Gemini 4 astronotları, dalış kıyafetli ekip tarafından kapsülden tahliye ediliyor.

1983Venera 16 uzay sondası Baykonur’dan fırlatıldı. Sovyet uzayaracı yüksek çözünürlüklü görüntüleme sistemleri kullanarak Venüs’ün yüzeyini haritalamak için tasarlanmıştı. Venera 16, 11 Ekim 1983’te Venüs’ün yörüngesine ulaşacaktı.

Uzayaracının üzerinde büyük beyaz bir parabolik çanak anten var. Onun hizasında iki yanda güneş panelleri bulunuyor. Aracın tepesinde ise daha büyük bir parabolik anten var; bu anten tam bir daire şeklinde değil, bir dairenin iki yanından kesilip oluşturulmuş dörtgen  biçime sahip.
Venera 16

1988Soyuz TM-5 ile Mir uzay istasyonuna uçan Aleksandr Aleksandrov, uzaya çıkan ikinci Bulgaristan vatandaşı oldu.

Aleksandr Aleksandrov

7 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1826 – Alman optikçi, fizikçi ve gökbilimci Joseph von Fraunhofer öldü (d. 1787)
1879 – Hollandalı gökbilimci ve akademisyen Joan Voûte doğdu (ö. 1963)