Mariner 2

Mariner 2 isimli uzay sondası 14 Aralık 1962 günü Venüs’e 34000 kilometreye kadar yaklaşarak bir gezegene yakın geçiş yapan ilk uzayaracı oldu. NASA ve JPL’in geliştirdiği Mariner 2 27 Ağustos 1962’de fırlatılmıştı.

Mariner 2’nin temsili resmi. NASA/JPL

Geçiş sırasında gezegenlerarası uzay ve Venüs atmosferine dair elde ettiği değerli verileri de Dünya’ya göndermeyi başardı. Bu veriler sayesinde Venüs’ün kendi etrafında diğer gezegenlerin aksi yönde döndüğü saptandı.

Gezegene dair öğrendiğimiz diğer bir önemli şey ise sıcaklığıydı. Gezegenin atmosfer sıcaklığı en az 425°C olarak ölçülmüştü. Böylece, Dünya’nın kız kardeşi olarak anılan Venüs’ün gerçekte cehennemi andırdığı anlaşıldı. Kurşunun erimiş halde bulunduğu bu sıcaklık, gezegenin hem gündüz hem de geceyi yaşayan yarıküresinde görülüyordu.

Venüs’ün morötesi filtreli görüntüsü. JAXA/ISAS/DARTS/Damia Bouic

Carl Sagan Venüs’ün bu kadar sıcak olmasının sebebi olarak sera etkisi teorisini ortaya koydu. Buna göre atmosferdeki karbondioksit gibi sıcaklığı tutan gazlar Venüs’ün aşırı ısınmasına neden olmuştu. Bugünse biz insanlar kendi atmosferimizdeki sera gazlarının aşırı biçimde artmasına neden oluyoruz. Sonuç ısınan bir gezegen. Venüs’ten çok geç olmadan bir ders çıkarmamız gerekiyor.

Gezegene ulaşıp atmosferine dair daha detaylı bilgiler göndermeyi başaran uzayaracı ise Venera 4 olmuştu. Sovyetler Birliği’nin gönderdiği Venera 4 aynı zamanda başka bir gezegene ulaşıp veri gönderen ilk uzayaracı oldu.

kaynak: NASA [1] [2] |

Venera 4

Venera 4 başka bir gezegene ulaşıp atmosferiyle ilgili verileri Dünya’ya göndermeyi başarak ilk uzayaracıdır. Sovyetler Birliği tarafındna tasarlanıp üretilmiştir.

Venüs Dünya’nın kız kardeşi olarak anılır. Boyut bakımından gezegenimize oldukça yakın olsa da atmosfer özellikleri bakımından gerçek bir cehennemi andırır.

Venüs’ün atmosferi o kadar kalındır ki yüzeyde ezici bir basınç vardır. Sıcaklık dünyadan gönderilen elektronik bileşenlerin uzun süre dayanamayacağı kadar yüksektir. Yağmur olarak da saf asit yağışları görülür.

Venüs’e ilk defa ulaşıp atmosfer bilgilerini göndermeyi başaran uzayaracının bir eşi müzede sergileniyor.

Bu haliyle tamamen imkansız bir görev alanı olarak görünse de 1967 yılında Sovyetler Birliği’ne ait Venera 4 uzayaracı Venüs’e erişti ve gezegenin yüzeyine dair gözlem verilerini Dünya’ya ulaştırmayı başardı.

Uzayaracının ana gövdesi (bus) yaklaşık 3.5 metre uzunluğunda ve 383 kg ağırlığındaydı. Bu araç gezegenin yörüngesinde kalıp, yüzeye inen kapsülün gönderdiği verileri alarak Dünya’ya iletmekten sorumluydu.

Yüzeye inen kapsül ise 300 g kuvvete dayanabilecek kadar sağlam ve yüksek basınçlı ortamda sıvı veya katı yüzeylere inebilecek biçimde tasarlanmıştı. Atmosfere girdikten sonra hızını düşürmek için paraşüt açılıyor, aynı anda yörüngedeki araçla iletişime geçiyordu.

Venera (Rusça Venüs demek) sondası ölçümlerini paraşütle yüzeye doğru inerken yapıp Dünya’ya yolladı. Yüzeye inmeye fırsat bulamayıp basınçtan ötürü çalışamaz duruma geldiğinde yüzeyden 24.96 km yüksekteydi.

Çalıştığı süre boyunca sıcaklığı en yüksek 262 santigrad derce olarak ölçtü. Gelen verilerle yapılan hesaplamalar sonucu yüzeydeki sıcaklığın yaklaşık 500 derece, atmosfer basıncının ise Dünya’dakinin 75 katı olduğu çıkarıldı.

Venera’nın gaz analiz cihazı atmosferin %90-95 oranında karbondioksit içerdiğini (+/- 7 hata payıyla) saptadı. Daha önce (Dünya’daki gibi) çoğunluğu oluşturduğu varsayılan azotun ise hiç olmadığı keşfedildi.

İyonlaştırıcı densitometre (yoğunlukölçer) cihazından gelen veriler, yüzeyin 35 ile 52 km üzerindeki bölgede bulutların gezdiğini gösterdi.

Venera 4 görevinin önemini, ismi bugün James Webb Uzay Teleskobu‘na verilen NASA yöneticisi James E. Webb, “herhangi bir ulusun övünç duyabileceği bir başarı” diyerek vurgulamıştı.

kaynak: NASA |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 42

Güneşimiz ve benzer boyutta yıldızlar için öngörülen son önce kırmızı deve dönüşmek ardından da uzaya püskürttüğü dış katmanlarından bir gezegenimsi bulutsu, çekirdeğinden de bir beyaz cücenin meydana gelmesidir. Ya sonra? ESA’nın gökada haritalama aracı Gaia’nın topladığı verileri inceleyen astronomların araştırmasına göre, beyaz cüceler milyarlarca yıl içinde soğuyor ve sahip oldukları maddenin kristalleşmesiyle katı kürelere dönüşüyorlar.

Hubble’dan Triangulum Galaksisi’nin en detaylı fotoğrafı

Astronomlar Hubble uzay teleskobu ile Triangulum galaksisinin çok detaylı bir mozaik görüntüsünü oluşturdu. 34,372×19,345 piksel boyutundaki bu mozaik fotoğraf Hubble’ın en yüksek çözünürlüklü ikinci fotoğrafı. Bundan daha geniş olarak Andromeda galaksisinin muazzam fotoğrafı 2015 yılında yayınlanmıştı. Triangulum (Üçgen) galaksisi gökyüzünde soluk bir leke olarak görülebilir. Fakat bu leke 40 milyar kadar yıldız içermekte. Samanyolu ve Andromeda yanında küçük kalsa da Yerel Grup’daki komşu galaksilerimizden biridir. Birçok fotoğrafın birleştirilmesiyle elde edilen bu fotoğrafta gökadanın merkez bölgesi ve iç sarmal kolları öne çıkıyor. Milyonlarca yıldız, yüzlerce yıldız kümesi ve parlak nebulalar görülebiliyor.

Triangulum gökadası.

SpaceX’in ilk yıldız gemisi

Elon Musk SpaceX şirketinin geliştirdiği ilk Starship’in (Yıldızgemisi) Teksas’taki fırlatma tesisindeki fotoğrafını yayınladı. Bu ilk versiyon yörünge altı uçuş için. Yani roket dikey olarak yükselecek ve aynı biçimde tekrar yere inecek. Daha sonra daha büyük versiyonu geliştirilecek. Paslanmaz çelikten yapılma, ayna gibi parlayan bu güzel roket Şubat ayında test edilecek.

SpaceX en az 700 kişiyi işten çıkarıyor

Diğer bir SpaceX haberi; Ancak ilki kadar hoş değil: SpaceX, TechCrunch aracılığıyla yüzlerce çalışanını işten çıkartacağı söylentisini doğruladı. İşten çıkarmalara gerekçe olarak ‘operasyon maliyetlerini düzenleme’ gösterildi. 7,000 civarında çalışanın yaklaşık %10’unu işten çıkarmayı planlayan SpaceX küçülme yerine incelme tabirini kullandı. SpaceX fırlatma maliyetlerini önemli ölçüde düşürerek uydu fırlatma pazarında liderliğe yükseldi. Buna karşın gelirleri Elon Musk’ın önüne koyduğu hedefleri karşılamakta yetersiz kaldığı yorumları yapılıyor. Sonuç olarak sorunların bedelini yine çalışanlar ödüyor.

Işığın Kirli Yüzü: Işık Kirliliği

Işık kirliliği insanlığı binlerce yıldır bağlantı kurduğu gökyüzünden, yıldızlardan kopartan bir olgu. Dünya’daki insanların 3’te 1’inin Samanyolu’nu göremediği düşünülüyor. Milyonları etkilese de etkisi çok az konuşulan bu konu hakkında Türkiye’de ilk kez bir kitap yayınlandı: “Işığın Kirli Yüzü: Işık Kirliliği“. Bülent Aslan’ın kaleme aldığı kitabı bilgi[at]isikkirliligi.org adresinden ücretsiz talep edebiliyorsunuz.

InSight Mars sarsıntılarını keşfetmeye hazır

Kasım ayında Mars yüzeyine iniş gerçekleştiren NASA’nın InSight aracı, Kızıl Gezegen’in yüzeyine sismografı başarıyla yerleştirerek Mars’ta meydana gelen sarsıntıları kayıt altına almaya hazır hale geldi.

Venüs’ü balonla keşfetmek

Venüs Dünya’nın kız kardeşi olarak anılır. Boyut olarak da Dünya’ya çok benzer olan bu gezegen daha yakından bakıldığında ise tam bir cehennemdir. Atmosferi olağanüstü yüksek basınca ve sera etkisi sebebiyle yüksek sıcaklıklara yol açar. Yağmurlar ise sudan değil sadece asitten oluşmakta. Bu korkunç ortama inip çalışmayı başaran Sovyet sonraları oldu ama bunlar çok kısa süre için bunu başarabildi.

Venüs

Böylesi bir cehennemi incelemenin daha kolay bir yolu ise atmosferin üst katmanlarında gezinen bir balonla gezegeni incelemek ki bu da Sovyetler tarafından Vega programıyla gerçekleştirildi. Buna karşın teknolojinin yetersizliği sebebiyle sismik gözlemler yapmak mümkün değildi. Amerikalı araştırmacılar yeni geliştirilen teknoloji ile Venüs atmosferine yerleştirilecek balonlar ile geezgende gerçekleşen 2 şiddetine kadar depremleri ölçebileceklerini düşünüyorlar.

Türkiye’de kar

Geçen hafta çarşamba günü neredeyse tüm Türkiye kar altındaydı. Avrupa Birliği Dünya Gözlem Programı Copernicus’un sosyal medya hesaplarından Avrupa Uzay Ajansı’nın Sentinel-3 uydusunca çekilen karlarla kaplı Türkiye fotoğrafı yayınlandı.

Yaygın bir inanışa göre tüm kar taneleri farklı şekillere sahip. Peki aynı çevre koşullarını oluşturduğumuz takdirde aynı etkilere maruz kalan, yan yana iki kar tanesi aynı şekilde büyüyüp aynı forma ulaşabilir mi? Gökgünce’de Arif Bayırlı bu konuyu yazmış.

Uçan taksi

Yerdeki taksilerle rekabeti sık sık gündeme gelen Uber, helikopter üreticisi Bell ile uçan taksi geliştirmek için işbirliği halinde. Şirketin CEO’su Dara Khosrowshahi’ye göre önümüzdeki 10 yıl içinde uçan araba hayali gerçeğe dönüşebilir. Bell Nexus olarak adlandırılan aracın uçabilir olmayan prototipi CES 2019 fuarında tanıtıldı.

Rolls-Roylce elektrikli uçak

Rolls-Roylce liderliğindeki bir grup ise hız rekoru kıracak bir elektrikli uçak geliştirmeye çabalıyor. Bu çaba havacılığın ‘üçüncü dalgası’ olarak da adlandırılan Uçuş Elektrifikasyonunun Hızlandırılması (ACCEL) sürecinin bir parçası. Şimdiki hız rekoru Siemens firmasının uçağına ait: 338 km/saat. ACCEL ile 482 km/saat hedefleniyor. Potansiyel olarak 1931’de pervaneli bir uçakla kırılan 552 km/saat mümkün olabilir. Elektrikli uçakların ticari olarak varolabilmesinin yolu ise diğer pek çok alanda olduğu gibi pil teknolojisindeki gelişmelere bakıyor.

Türkiye Ukrayna’ya İHA ihraç edecek

Ukrayna Devlet Başkanı Poroşenko, Türkiye’den İnsansız Hava Aracı (İHA) alımı anlaşması imzalandığını açıkladı. Ukrayna’ya 12 adet Bayraktar TB2 model İHA satışı yapılması planlanıyor. Geçtiğimiz yıllarda ülkede yaşanan iç karışıklık ardından Rusya ile başlayan gerilim hâlâ devam etmekte. Rus Dışişleri Sözcüsü Mariya Zaharova konuyla ilişkili olarak “Kiev rejimine silah verilmesi Ukrayna’daki iç krizi kötüleştiren bir faktöre dönüşmemeli” açıklamasında bulundu. Urayna Savunma Bakanlığı’ndan ise Türkiye’den alınacak İHAların Donbass bölgesinde saldırı amacıyla kullanılmayacağını belirtildi.

Mariner 10 – Merkür’e ulaşan ilk araç

3 Kasım 1973’de Cape Canaveral’dan fırlatılan Mariner 10 bir gezegenin (Venüs) kütle çekim etksini kullanarak diğer bir gezegene (Merkür) giden ilk uzayaracı oldu. Günümüzde kütleçekim yardımını kullanmak bir uzayaracını başka gezegenlere göndermek için son derece önemli bir teknik. Bu sayede çok daha az yakıt kullanarak daha kısa sürelerde hedefe varmak mümkün oluyor.

Mariner 10 aynı zamanda Merkür’ü ziyaret eden ilk uzayaracı oldu. Daha sonraki ziyaret için 30 yıldan fazla zaman geçmesi gerekecekti.

Mariner 10’dan elde edilen verilerle Merkür’ün manyetik alanı ve gezegenin toplam kütlesinin %80’ine denk gelen çekirdeğinin olduğu açığa çıkarıldı.

İlk fotoğrafta Merkür’ün NASA’nın Mariner 10 aracından

bilimsel cihazlar

433 kg ağırlıktaki araç dijital bant kaydı yapabilen ikiz dar açı kameralar, morötesi spektrometre, kızılötesi radyometre, elektrostatik çözümleyici, elektron spectrofotometresi, üçeksenli manyetik alan magnetometre taşıyordu.

kaynak: jpl.nasa.gov | jpl.nasa.gov/fact_sheets

Akatsuki uydusundan muhteşem Venüs görüntüleri

Japon uzay ajansı tarafından Venüs’ün iklimini incelemek için hazırlanıp 2010 yılında fırlatılan Akatsuki uydusu (ya da Venüs İklim Uydusu) 7 Aralık 2010’da Dünya’nın ikiz kardeşi olarak anılan gezegenin yörüngesine girmeyi, bir roket motoru problemi sebebiyle başaramamış ve yıllarca Güneş etrafındaki yörüngesinde kalmıştı. Tam 5 yıl sonra, 7 Aralık 2015 tarihinde Akatsuki nihayet gizemli Venüs gezegenini yakalayıp, yörüngesine girmeyi başarmıştı.

Aşağıdaki Venüs görselleri yanlış-renkteler. Yani gözle gördüğümüze ek olarak, Akatsuki’deki kısılötesi ve morötesi kameralardan gelen veriler eklenmiş.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Burda, Venüs’ün geceyi yaşayan yarıküresi, kızılötesi ışıkta görülüyor. Akatsuki’nin IR2 kamerasıyla elde edilen 1.74 ve 2.26 mikron dalga boyları kullanılmış. Koyu renkli bölgeler yoğun bulutları gösteriyor, fakat renk değişimleri aynı zamanda yer yer bulut parçacık boyutunda ya da bileşimindeki farklılıkları da göstermekte.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Venüs’ün morötesi ışıktaki küresel portresi. Akatsuki’nin UVI kamerasına yansıyan 283 nm ve 365 nm ışınlar, Venüs atmosferindeki farklı bileşenleri ortaya çıkarıyor.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Yine 2 morötesi kanal kullanılarak oluşturulmuş bir yanlış-renkte görüntü. Bu fotoğrafta Venüs’ün tribülanslı tropikal bölgeleri ile daha sakin kutup bölgeleri arasındaki fark dikkat çekiyor.

JAXA / ISAS / DARTS / Damia Bouic

Bu defa UV eklemesi ile Venüs’ün güney kutbuna bakıyoruz. Venüs’ün güney kutbundaki fırtına gözünü çevreleyen renkli kuşak görülüyor.

Daha fazla Venüs

Uzay araştırmalarının ilk yıllarında yakınımızdaki bu gezegen oldukça popülerdi. İlk defa bir gezegene yakın geçiş yapan uzayaracı Mariner 2, Venüs’ün çok sıcak olduğunu, kendi etrafında diğer gezegenlere ögre zıt yönde döndüğünü ve gezegenin güçlü bir manyetik alanının olmadığını keşfetmemizi sağladı. Daha sonra Sovyetler Birliğinin gönderdiği Venera 4 sondası gezegenin atmosferine girerek bileşimi hakkında detaylı bilgiler gönderdi. Venera 4 başka bir gezegenden sinyal gönderen ilk uzayaracı oldu.

kaynakplanetary.org |