7 Haziran

7 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1951 – Neil Armstrong kariyerinde ilk defa bir jeti uçak gemisine indirdi. Genç Armstrong tamamı jetlerden oluşan ilk donanma filosu olan VF-51’in 8 kişilik kalifiye pilotlarından biriydi ve henüz 21. doğum gününe iki ay varken, bir F9F Panter jetini USS Essex uçak gemisi üzerine kondurdu. Başarılı pilot olan Armstrong daha sonra ABD’nin ilk insanlı uzay uçuşlarına katılacak ve nihayet Apollo 11’de Ay’da yürüyen ilk insan olacaktı [@ArmstrongDocu].

Aynı türden iki uçak, biri bize göre daha yakın, diğeri bizden uzakta ve ilkinin biraz gerisinde görülüyor.
F9F Panter

1965Gemini IV görevindeki astronotlar James McDivitt ve Ed White, uzayda dört gün geçirdikten sonra Dünya’ya döndüler. Bu görev ABD’nin bir günden uzun süren ilk uzay uçuşuydu ve astronotlardan Ed White, ABD uzay tarihinin ilk uzay yürüyüşünü (EVA) yapmıştı. Fotoğrafta Kuzey Atlantik Okyanusu’na inen uzayaracından astronotların çıkışına yardımcı olan dalgıç ekibi gözüküyor [@ron_eisele].

Yukarıdan çekilen fotoğrafta, mavi okyanus suları üzerinde Gemini 4 uzay kapsülü ve sarı bir şişme bot görülüyor. Botta astronotlardan biri duruyor. Dalgıç kıyafetli iki kişi suda bir kişi ise uzay kapsülü üzerinde görülüyor.
Gemini 4 astronotları, dalış kıyafetli ekip tarafından kapsülden tahliye ediliyor.

1983Venera 16 uzay sondası Baykonur’dan fırlatıldı. Sovyet uzayaracı yüksek çözünürlüklü görüntüleme sistemleri kullanarak Venüs’ün yüzeyini haritalamak için tasarlanmıştı. Venera 16, 11 Ekim 1983’te Venüs’ün yörüngesine ulaşacaktı.

Uzayaracının üzerinde büyük beyaz bir parabolik çanak anten var. Onun hizasında iki yanda güneş panelleri bulunuyor. Aracın tepesinde ise daha büyük bir parabolik anten var; bu anten tam bir daire şeklinde değil, bir dairenin iki yanından kesilip oluşturulmuş dörtgen  biçime sahip.
Venera 16

1988Soyuz TM-5 ile Mir uzay istasyonuna uçan Aleksandr Aleksandrov, uzaya çıkan ikinci Bulgaristan vatandaşı oldu.

Aleksandr Aleksandrov

7 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1826 – Alman optikçi, fizikçi ve gökbilimci Joseph von Fraunhofer öldü (d. 1787)
1879 – Hollandalı gökbilimci ve akademisyen Joan Voûte doğdu (ö. 1963)

20 Ekim

20 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler.

1956 – Amerikalıların çok ünlü UH-1 helikopterinin prototipi olan XH-40 ilk kez havlandı. Prototipin başarısı UH-1H Iroquois’in (veya “Huey”) üretime başlamasını sağladı. UH-1 Vietnam Savaşı’nın sembollerinden biri haline gelmişti.

UH-1. National Air and Space Museum

1960 – Modern balonculuğun babası kabul edilen Paul Edward Yost, bir sıcak hava balonu ile ilk serbest uçuşunu yaptı. Bu balonda sepet yerine pilotun oturduğu koltuk benzeri bir yapı vardı. Buna karşın kullandığı propan ısıtma sistemi günümüz sıcak hava balonlarının temelini oluşturan bir sistem.

cappadocia4u.com

1995 – Uzay mekiği Columbia STS-73 görevi için fırlatıldı. Mekik mürettebatı uzayda 16 gün geçirdi.

1995 – Thomas Reiter uzay yürüyüşü yapan ilk ESA astronotu (ve ilk Alman vatandaşı) oldu. Reiter, Mir uzay istasyonundaki EuroMir’95 görevi dahilinde, Rus kozmonot Sergei Avdeyev ile birlikte 5 saat 11 dakika boyunca uzayda kaldı.

Thomas Reiter uzay elbisesi içinde.

2017 – Randy Bresnik ve Joseph M. Acaba Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki görevleri sırasında uzay yürüyüşü yaptılar.

2018 – ESA’nın il Merkür görevi BepiColombo bir Ariane 5 roketi ile fırlatılarak 7 yıl sürecek yolculuğuna başladı. ESA’nın öncülüğündeki proje Japon uzay ajansı JAXA’nın ortaklığında yürütülüyor. Görev iki uzayaracından oluşmakta: Merkür Manyetosferik Uydusu ve Merkür Gezegen Uydusu. Uzayaraçları 2025 sonunda Merkür’e ulaştığında 350° C’yi aşan sıcaklıklara dayanması gerekecek.

2020 – OSIRIS-REx uzayaracı Bennu asteroidinden Dünya’ya getirmek üzere örnek topladı. Bennu ve OSIRIS-REx için detaylı bir yazıyı buradan okuyabilirsiniz.

20 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1632 – İngiliz fizikçi, matematikçi, mimar Christopher Wren doğdu (ö. 1723). San Paul Katedrali’ni tasarlayan kişi olarak üne sahip.
1891 – Nobel ödülü sahini, İngiliz fizikçi ve akademisyen James Chadwick doğdu (ö. 1974).
1944 – Sri Lankalı fizikçi ve filozof Nalin de Silva doğdu.
1963 – Kanadalı mühendis ve astronot Julie Payette doğdu.
1972 – Amerikalı astronom ve akademisyen Harlow Shapley öldü (d. 1885).
1984 – Nobel ödülü sahibi İngiliz-Amerikan fizikçi ve matematikçi Paul Dirac öldü (d. 1902).

11 Ekim

11 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1958: Pioneer 1 fırlatıldı. NASA’nın ilk uzay sondası olan Pioneer 1, yörüngeye oturtulamadı ve başarısız oldu.

1968: Apollo programının ilk insanlı test uçuşu olan Apollo 7 fırlatıldı. Apollo projesinin Saturn 1-B roketi ile gerçekleştirilen tek insanlı fırlatma bu oldu. Astronotlar Wally Schirra, Donn Eisele ve Walt Cunningham’ı yörüngeye taşıyan bu görevde, uzaydaki ilk canlı TV yayını gerçekleştirildi, Komuta ve Servis modülleri test edildi.

1984: Kathryn D. Sullivan uzay yürüyüşü yapan ilk Amerikalı kadın astronot oldu. Sullivan, uzay mekiği Challenger’da David Leestma ile birlikte 3 saatlik bir uzay yürüyüşü (EVA) gerçekleştirdi.

Kathryn D. Sullivan. Telif: NASA

2000: NASA, 100. uzay mekiği görevi olan STS-92’yi fırlattı.

2018: Uluslararası Uzay İstasyonu’na astronotları taşıyan Soyuz MS-10 fırlatması, uçuş sırasındaki bir sorun sebebiyle iptal edildi. Soyuz roketinden acil durum ayrılması yapan astronotlar yere güvenle ulaşmayı başardı.

11 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1758 – Alman hekim ve astronom Heinrich Wilhelm Matthias Olbers doğdu (ö. 1840). Pallas, Vesta asteroidlerini ve periyodik bir kuyrukluyıldız olan 13P/Olbers’i keşfeden astronom, en çok Olbers Paradoksu ile anılır.
1936 – Amerikalı albay, mühendis ve astronot C.Gordon Fullerton doğdu (ö. 2013)
1969 – Faslı gökbilimci ve kaşif Merieme Chadid doğdu.
1705 – Fransız fizikçi ve bilimsel enstrüman yapımcısı Guillaume Amontons öldü (d. 1663). Amontons, sürtünme problemi, yani cisimlerin birbiriyle temasının hareketlerine karşı direnci üzerine çalışan öncülerden biri sayılıyor.
1708 – Alman matematikçi, fizikçi, doktor ve filozof Ehrenfried Walther von Tschirnhaus öldü (d. 1651)
1889 – İngiliz fizikçi ve bira üreticisi James Prescott Joule öldü (d. 1818)
1940 – İtalyan matematikçi ve fizikçi Vito Volterra öldü (d. 1860)

Uzay yürüyüşü yapılan ilk uzay mekiği görevi: STS-6

Challenger uzay mekiği ilk kez 4 Nisan 1983 günü Kennedy Uzay Merkezi’nden uzaya fırlatıldı. Uzay mekiği görevlerinin 6.’sı olan bu görevde (STS-6) yeni, hafifletilmiş olan tank ve ek itiş roketleri kullanıldı.

Mekik tarihinin ilk uzay yürüyüşü STS-6 görevinde gerçekleştirildi. Astronotlar Story Musgrave ve Don Peterson 4 saat 17 dakika boyunca uzayda ortamında çalışarak, NASA tarafından işletilecek bir iletişim uydusu olan, TDRS-1’i mekiğin kargo bölümünden yörüngeye yerleştirdiler.

Bu uçuşta 4 mürettebat yer alıyordu. Uzay mekiklerinde bundan sonra 2011’deki STS-135 görevi haricinde hep 6 kişilik mürettebat olacaktı. Challenger ikinci uçuşunda (STS-7) ABD’nin ilk kadın astronotu Sally Ride’ı yörüngeye taşıdı.

Challenger uzay mekiğinin ilk uçuşu 4 Nisan 1983’teki bu fırlatmayla başladı.

kaynak: wikipedia.org/STS-6 |

ilk uzay yürüyüşü

ivxjsupltj4vmsqtfnwu

18 Mart 1965 tarihinde Vostok-2 uzayaracıyla yörüngeye çıkan Sovyet kozmonotları Alexey Leonov ve Pavel Belyayev, insanlık tarihinin ilk uzay yürüyüşü görevini gerçekleştirdiler. Uzayaracının dışına çıkan ilk insan olan Alexey Leonov’un uzay yürüyüşü 12 dakika sürdü ve görevi süresince vücut sıcaklığı 1.8 derece artmıştı: Kozmonot, sıcak çarpmasına uğramanın sınırına ulaştı.

Leonov’un yaşadığı sorunlar bununla da kalmadı. Vakum ortamında fazla şişen uzay elbisesi, uzayaracına geri dönüşünde sıkıntı yaşamasına neden oldu. Soğuk Savaş ortamında diğer ülkelerin iletişimlerini dinleyebileceğini bilen Leonov protokollere uymayarak durumu yer kontrole bildirmedi.

vostok-2
uzay yürüyüşü görevi için 18 Mart 1965 günü uzaya fırlatılan Vostok-2 uzayarcı. Araç ertesi gün Dünya’ya geri döndü.

 

Leonov’un sonradan anlattıklarına göre girişe sığmaya çabalarken uzay elbisesi deforme olmuştu. Geri çıkması da mümkün değildi. Sonunda Leonov çare olarak bir valfi hafifçe açarak elbise içersindeki havanın bir kısmını tahliye ederek, elbiseyi 1.2 metrelik girişten geçebilecek boyuta getirmeyi başardı.

Sovyetler Birliği bu görevle beraber Sputnik 1 ile başlayan uzaydaki üstünlüğünü pekiştirmiş oldu.

Leonov 1975 yılında yine tarihi bir görev için uzaya tekrar çıktı ve ABD ve Sovyetler Birliği’nin ilk defa birlikte yürüttükleri Apollo-Soyuz görevine katıldı. Bu görevde Amerikan Apollo 18 uzayaracıyla Sovyet Soyuz 16 uzayaracı uzayda kenetlendi.

Efsane kozmonot 11 Ekim 2019 günü, 85 yaşında hayata gözlerini yumdu.

kaynak: space.gizmodo.com | bbc.com |

 

İlk yayınlanma tarihi: 18 Mart 2016