13 Ocak

İlk radyo yayınının reklamı

13 Ocak günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1910 – Kamuya yönelik ilk radyo yayını New York City’de yapıldı. Metropolitan Opera House’da, De Forest Radio Laboratuvarı tarafından yapılan bu yayında Enrico Caruso ve diğer Metropolitan Opera yıldızları yer aldı. Günün mikrofon teknolojisi sebebiyle yayın pek başarılı olamasa da Dünya çapında radyo yayınının başlangıcı oldu.
O gün pek az noktadan dinlenebilen bu yayın bugün, 111 ışık yılı uzakta, çevresinde dönen ötegezegenlerden biri yaşanabilir bölgedeki bir süper Dünya olan, Aslan takımyıldızındaki K2-18 yıldızına ulaştı. Kim bilir…

1993 –Uzay mekiği Endeavour STS-54 görevi için fırlatıldı.

Endeavour’ın taşıdığı TDRS-F uydusu yörüngeye bırakılıyor.

13 Ocak günü doğanlar ve ölenler:


1845 – Fransız gökbilimci ve akademisyen Félix Tisserand doğdu (ö. 1896)
1864 – Nobel Ödülü sahibi, Alman fizikçi ve akademisyen Wilhelm Wien doğdu (ö. 1928)
1906 – Rus fizikçi ve akademisyen Alexander Stepanovich Popov öldü (d. 1859)
1924 – Alman fizikçi ve akademisyen Georg Hermann Quincke öldü (d. 1834)
1934 – Fransız fizikçi ve kimyager Paul Ulrich Villard öldü (d. 1860)

1946 – Türk fizikçi ve akademisyen Ordal Demokan doğdu (ö. 2004). 1970 yılında Yardımcı Doçent Doktor olarak ODTÜ Fizik Bölümünde çalışmaya başlayan Demokan, 1972 yılında Plazma Fiziği Laboratuvarı’nı kurarak ODTÜ’nün bu alandaki çalışmalarını başlattı. 1976 yılında Doçentlik ünvanını kazandı. 1978-1979 yılları arasına TAEK’nda (Türkiye Atom Enerjisi Kurumu) Plazma ve Lazer Bölümü Başkanlığı görevini yürüttü. 1979-1981 yılları arasına Jülich Araştırma Merkezi’nin Plazma Fiziği Enstitüsünde misafir profesörlük yaptı. Burda TEXTOR Tokamak Deneyi üzerinde çalıştı. Türkiye’de yeni kurulan Gazi Üniversitesi’nde çalışmaya başladı. 1983 yılında bu üniversitenin Elektrik ve Elektronik Bölümü Başkanlığı görevini yürüten Demokan, 1984 yılında ODTÜ Fizik Bölümü’ne geri dönen Demokan, 1984-1985 yıllarında Fizik Bölümü Başkan Yardımcılığı görevini sürdürdü. 1988 yılında Profesörlük titrini kazandı. [ek kaynak: kimkimdir]
29 Ekim 2004 günü aşırı hız yapan, ehliyetsiz bir sürücünün sebep olduğu kazada hayatını kaybetti.

via: fizikciler.info.tr

1949 – Hintli komutan, pilot ve astronot Rakesh Sharma doğdu.
1960 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve kimyager Eric Betzig.

12 Ocak

12 Ocak günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1866 – Kraliyet Havacılık Topluluğu (The Royal Aeronautical Society) Londra’da kuruldu.

1986 – Uzay mekiği Columbia, STS-61-C görevi için fırlatıldı. Bu uçuşta Amerikan Kongre üyesi Bill Nelson görev yükü uzmanı olarak uzaya çıkarak, astronotluk yapan ikinci meclis üyesi oldu. STS-61-C Challenger faciasından önceki son uzay mekiği uçuşuydu. Columbia 18 Ocak’ta yere indikten sadece on gün sonra Challenger faciası gerçekleşecekti.

1997 – Uzay mekiği Atlantis, STS-81 görevi için, Rus uzay istasyonu Mir ile kenetlenmek üzere fırlatıldı. Mir’de astronot John E. Blaha ile yer değiştiren Jerry M. Linenger, uzay istasyonunda dört ay geçirecekti.

Atlantis’ten görülen Mir.

2005Deep Impact (Derin Darbe) Cape Canaveral’dan Delta II roketi ile fırlatıldı. Deep Impact‘in öncelikli görevi, bir kuyrukluyıldızın yüzeyinin altını araştırmaktı. Uzayaracı, daha önce hiç görülmemiş malzemeleri ortaya çıkarmak ve bir kuyrukluyıldızın iç bileşimi ve yapısı hakkında ipuçları sağlamak için Tempel 1’e özel bir çarpma aracı yolladı. Deep Impact, Tempel 1’i bilim namına vurduktan sonra başka bir kuyrukluyıldızın daha yakınından geçti ve Eylül 2013’te görev sonlandırılana kadar yaklaşık 500,000 fotoğraf yolladı.

Deep Impact’in sanatçı gözünden tasviri.
Deep Impact tarafından vurulan Tempel 1 kuyrukluyıldızı.

12 Ocak günü doğanlar ve ölenler:

1903 – Sovyet fizikçi ve akademisyen Igor Kurchatov doğdu (ö. 1960)
1907 – Sovyet roket mühendisi ve uzayaracı tasarımcısı Sergei Korolev doğdu (ö. 1966). Korolev, Uzay Yarışı’nda Sovyetler Birliği’nin önemli atılımlarının birçoğuna imzasını attı: Sonradan Soyuz, Vostok fırlatma araçlarının temelini oluşturan R-7 Semyorka roketini tasarladı; ilk uydu olarak Sputnik 1’in, uzaya ilk canlı olarak Laika’nın ve ilk insan Yuri Gagarin’in gönderilmesinde önemli bir rol oynadı. Her ne kadar tamamlanmasa da SSCB’nin Ay’a insanlı yolculuk çalışmalarının da başında bulundu.

Sergei Pavloviç Korolev

1994 – Estonyalı fizikçi ve filozof Gustav Naan öldü (d. 1919)
2003 – İngiliz fizikçi ve casus Alan Nunn May öldü (d. 1911)

Uluslararası Uzay İstasyonu hakkında kısa bilgiler

Uluslararası Uzay İstasyonu şimdiye kadar (Kasım 2020) 19 ülkeden 241’den fazla astronot tarafından ziyaret edildi.

3 Kasım 2000 tarihinden beri hiç boş kalmadı ve yörüngede her daim birilerinin olmasını sağladı.

NASA astronotu Tracy Caldwell Dyson (Sefer 24 uçuş mühendisi) Cupola modülünden Dünya’yı izliyor. NASA ISS024-E-014263 (11 Eylül 2010)

Altı kişiden oluşan uluslararası bir ekip, yaklaşık 90 dakikada bir Dünya’nın etrafında dönerek saniyede beş mil hızla seyahat ederken yaşıyor ve çalışıyor.

Uzay istasyonu 24 saat içinde Dünya’nın çevresinde 16 kez dolaşır ve böylece 16 gün doğumu ve gün batımı görür.

Peggy Whitson 2 Eylül 2017’de istasyonda toplam 665 gün yaşayarak, uzayda toplamda en çok zaman geçirme rekorunu kırdı.

İstasyona güç veren çok geniş alana sahip güneş panelleri, bazen uzay istasyonunu şafakta veya alacakaranlıkta gökyüzünde parlayan görebilmenizi sağllar. Işık kirliliğinin yoğun olduğu yerlerde bile üstünüzden geçen istasyonu görebilirsiniz.

Sefer 42 mürettebatından Samantha Cristoforetti uydu bölmesinde.

Uzay istasyonunun çalışma ve yaşam bölümleri 6 odalı bir evden daha geniştir. Altı uyuma alanı, iki banyosu bir spor salonu ve ayrıca Dünya’yı izleyebileceğiniz geniş bir penceresi vardır.

Mikro kütleçekim ortamındaki insanlar kas ve kemik kaybına uğrarlar. Bu azaltmak için astronotlar günde en az iki saat spor yapıyorlar. Hatta astronotlar Suni Williams ve Tim Peak Dünya’daki maratonlara yörüngeden katılmışlardı!

Astronot ve kozmonotlar Aralık 1998’den beri uzay istasyonunun inşaası, bakımı ve eklemeler için şimdiye kadar 230 uzay yürüyüşü gerçekleştirdiler.

Güneş panellerinin kanat açıklığı (72 metre) neredeyse Dünya’nın en büyük yolcu uçağı olan Airbus A380 (80 m) ile aynı genişliktedir.

Uzay istasyonunun büyük modülleri ve diğer parçaları 42 uzay uçuşu ile uzaya taşındı. Bunların 37 tanesi Amerikan uzay mekikleri ile, 5 tanesiyse Rus Proton/Soyuz roketleri ile yörüngeye çıkarıldı.

Uzay istasyonu bir uçtan bir uca 108,8 metre genişliktedir. Bir futbol sahası ise 100-108 metre uzunluktadır.

İstasyonun elektrik güç sistemini oluşturan kablo ağı yaklaşık 13 kilometre uzunluktadır.

Uzay istasyonunun kolu da var. CanadArm2 isimli, yedi eklemi ve iki uç efektörü (bir nevi el) olan 16.7 m uzunluğundaki robot kol modülleri hareket ettirmek, Cygnus gibi ikmal araçlarını palomar yardımıyla kenetlemek, bilim deneylerini konuşlandırmak ve hatta astronotlara uzay yürüyüşünde yardım etmek için kullanılıyor.

Uluslararası Uzay istasyonu aynı anda sekiz adet uzay gemisinin kenetlenebileceği kapıya sahip.

Bir uzayaracı fırlatmadan dört saat sonra uzay istasyonuna varabilir.

Kargo ve ikmal için dört farklı kargo uzayaracı kullanılmakta: Cygnus (Northrop Grumman üretimi), Dragon (SpaceX), HTV (JAXA – Japon Uzay Ajansı) ve elbette Progress (Rus Soyuz uzayaracının kargo versiyonu).

Cygnus kapsülü CanadArm 2 robot kolu ile istasyona kenetleniyor. Foto: NASA.

Uzay istasyonunun yörüngede izlediği yol gezegenimizin nüfusunun yüzde 90’ı tarafından izlenebilir. Elbette aynı şekilde astronotlar da Dünya’nın büyük kısmını görebiliyorlar. İstisnayı kutuplar oluşturuyor. Astronotlar tarafından çekilen fotoğrafları eol.jsc.nasa.gov adresinde görebilirsiniz.

Yeryüzü algılama ekipmanı, malzeme bilimi yükleri, Alpha Manyetik Spektrometre-02 gibi parçacık fiziği deneyleri ve daha fazlası dahil olmak üzere 20’den fazla farklı araştırma yükü, istasyonun dışında aynı anda barındırılabiliyor.

Uzay istasyonu bir günde Ay’a gidip gelmeye eşit yolu katediyor.

Su Geri Kazanım Sistemi mürettebatın kargo uzayaraçlarıyla gelen suya olan bağımlılığını azaltıyor. Günde yaklaşık 3 litre olan ihtiyacı 1 litreye kadar indiriyor.

Yörünge yazılımı, yaklaşık 350.000 sensörü izleyerek istasyon ve mürettebatın sağlık ve güvenliğini sağlıyor.

Uzay istasyonu, Boeing 747’ye eşit bir iç basıncı ayarlanmış hacme sahiptir.

50’den fazla bilgisayar uzay istasyonunun sistemlerini kontrol eder.

Yer destek yazılımı 3 milyondan fazla satırdan, uçuş yazılımı ise 1.5 milyondan fazla satır koddan oluşuyor.

Yalnızca Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ABD bölümünde, 400,000 sinyal (ör. Basınç veya sıcaklık ölçümleri, vana konumları vb.) aktaran 100 veri ağı üzerinden iletişim kuran 44 bilgisayarda 1,5 milyon satırdan fazla uçuş yazılımı kodu çalıştırılır.

15 Kasım

15 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1966 – Gemini Projesi: programın son görevi olan Gemini 12 Atlantik Okyanusu’na güvenli bir iniş yaptı.

Jim Lovell  ve Buzz Aldrin Gemini 12 kapsülü ile okyanusa indikten sonra çıkarıldıkları gemide mürettebatı selamlarken.

1988 – Sovyetler Birliği’nin geliştirdiği Buran uzay mekiği ilk ve tek uçuşunu gerçekleştirdi. Test uçuşu insansız şekilde yapıldı.

Buran uzay mekiği.

1990 – Uzay mekiği Atlantis STS-38 görevi için fırlatıldı.

2017 – Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Şili’deki La Silla’da bulunan gözlemevinde konuşlu HARPS (Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı) ile çalışan bir ekip Ross 128 yıldızının etrafında dolanan, Dünya boyutlarında bir ötegezegen keşfetti. Ross 128b adlı gezegen, suyun sıvı halde bulunabileceği bir yörüngede dolanıyor. Ross 128 yıldız sisteminin bizden uzaklığı ise yaklaşık 11 ışık yılı.

15 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1630 – Alman astronom ve matematikçi Johannes Kepler öldü (d. 1571)
1738 – Alman-İngiliz gökbilimci ve besteci William Herschel doğdu (ö. 1822)
1849 – Amerikalı gökbilimci ve eğitimci Mary E. Byrd doğdu (ö. 1934)
1912 – Estonyalı fizikçi ve akademisyen Harald Keres doğdu (ö. 2010)
1959 – Nobel Ödülü sahibi, İskoç fizikçi ve meteorolog Charles Thomson Rees Wilson öldü (d. 1869)
1967 – Amerikan askeri, pilot ve astronot Michael J. Adams öldü (d. 1930)

12 Kasım

12 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1966 – Bir gün önce Gemini 12 uzayaracı ile yörüngeye çıkan Buzz Aldrin uzay yürüyüşü yaptı. Bu yürüyüşte uzaydaki ilk özçekimi gerçekleştirdi.

Buzz Aldrin, Gemini 12 görevindeki uzay yürüyüşü sırasında.

1980 – NASA’nın Voyager I uzay sondası Satürn’e en yakın konumuna ulaştı ve gezegenin halkalarını ilk kez görüntüledi.

1981 – Uzay mekiği Columbia ikinci görevi (STS-2) için fırlatıldı. Böylece uzaya ikinci kez fırlatılan ilk insanlı uzayaracı oldu.

Uzay mekiği Columbia ikinci kez uzaya çıkarken.

2014 – Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Rosetta uzayaracından ayrılan Philae iniş aracı 67P/Churyumov–Gerasimenko kuyrukluyıldızına indi. Böylece bir kuyrukluyıldıza ilk kez iniş yapılmış oldu.

Philae iniş aracının bir canlandırması.

12 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1793 – Fransız gökbilimci, matematikçi ve politikacı, Paris’in ilk Belediye Başkanı Jean Sylvain Bailly öldü (d. 1736)
1842 – Nobel Ödülü sahibi İngiliz fizikçi ve akademisyen John William Strutt doğdu (ö. 1919)
1916 – Amerikalı gökbilimci, matematikçi ve yazar Percival Lowell öldü (d. 1855)
2013 – Polonyalı gökbilimci ve akademisyen Konrad Rudnicki öldü (d. 1926)
2013 – Rus mühendis ve astronot Aleksandr Serebrov öldü (d. 1944)