mekikler geç emekli olabilir mi?

Endeavour STS-130 KenKremer
Endeavour STS-130

Barack Obama, Takımyıldız (Constellation) programını iptal etti fakat söz konusu milyarlarca dolarlık endüstri olunca, böylesi bir kararın yankıları uzun sürebiliyor. Özellikle uzay endüstrisine ev sahipliği yapan Teksas ve Florida eyaletlerinin senatörleri, bu iptale karşı çıktılar ve Başkan Obama’yı eleştirdiler. Obama’nın politikasını eleştirmeleri boşuna değil,  Takımyıldız programının iptali ve uzay mekiği programının sona ermesi, Amerikan uzay araştırmalarının kalbi sayılabilecek bu eyaletlerde binlerce kişinin işine son verilmesi anlamına geliyor. Kaynaklara göre en azından 9.000 kişi işsiz kalacak.

Bu ayın başında Teksaslı senatörlerden Kay Bailey Hutchinson, uzay mekiklerinin bu yıl planlanan emekliliklerinin 2012 yılına ertelenmesini önermişti. Senatör, geç emeklilliğin faturasının 2010-2012 arası dönemde 3,4 milyar dolar ek bütçe gerektirdiğini söylerken, NASA’nın 2009 yılında yaptığı benzer bir uzay mekiği uzatma planında (ing. /.pdf) en azından 4,6 milyar dolara ihtiyaç duyulacağı belirtiliyordu.

Bu önerinin kabul edilip edilmeyeceği henüz belirsiz. Fakat  geçen salı günü NASA yöneticisi John Shannon, mekik uçuşlarının uzatılabileceğini söyledi. Uzatmanın gerçekleşmesinde kilit mesele olan paranın geleceği ise meçhul. NASA yöneticisinin söylediğine göre uzay mekiği programını devam ettirmenin maliyeti yıllık 2,4 milyar dolar. Bununla da kalmıyor; kaç uçuş yapmak istediğinize göre maliyetler artıyor.

Ana yakıt tankı -hani şu koca turuncu şey- her uçuşta okyanusa düşüp dibi boyluyor. Bu yüzden her seferinde yenisi üretilmek zorunda. NASA’nın stoklarında 5 tanesi mevcut. Şimdiki plana göre kalan 4 uçuşun dışında bir uçuşa daha yetecek tank var. Daha fazla uçuş için, artık çalışmayan yakıt tankı üretim bantlarının yeniden başlatılması gerekiyor.

Uluslararası Uzay İstasyonu ve arka planda yeryüzü

Uzay mekiği uçuşları Uluslararası Uzay İstasyonu projesi açısından da önemli. Mekikler istasyona mürettebat, kargo  ve istasyonun parçalarını taşımaktaydı. Mekik seferleri ve istasyonun inşası bittiğinde, kargo ve mürettebat taşıma işi Rus Soyuz uzay araçlarının sorumluluğunda olacak. Bunlara Amerikalı astronotlar da dahil; tabi eğer uzay mekiği seferleri uzatılmazsa.

Bu elbette sonsuza kadar böyle sürmeyecek. NASA, alçak Dünya yörüngesine mürettebat ve kargo taşıma işlerini özel uzay şirketlerine, yani taşeronlara bırakacak. Özel şirketlerin mürettebat taşıyabilme kapasitesine ulaşabileceklerine dair bazı şüpheler olsa da NASA kargo taşıma işi için çoktan anlaşma yapmış durumda. SpaceX firması bu anlaşmaya göre NASA için kargo taşıma aracı tasaralamakla meşgul. Geçtiğimiz salı günü bir uçuş testi gerçekleştirdiler bile.

Bu arada Amerika’nın insanlı uzay uçuşlarının geleceğine yönelik tartışmalar devam ederken, son mekik uçuşunun yaması  seçildi bile:

kaynak: wired.com/../shuttle-hail-mary/ | universetoday.com |

uzay istasyonu mürettebatı da tivitliyor

Uzay stasyonu mürettebatı artık uzaydan canlı yayın yapma, filtresiz yorum ve görüş bildirme olanağına sahip. Astronotlardan TJ Creamer 22 Ocak’tan beri bu imkanı kullanarak, popüler mikro blog sitesi twitter.com‘da ‘tivitliyor’. Tvitlerinde hayranlarının mesajlarına cevap veriyor, uzay istasyonu hayatı hakkında bilgi veriyor ve zaman zaman da yukarıdan çektiği görüntüleri paylaşıyor. Aşağıda bu fotoğraflardan birini görüyorsunuz: San Francisco’daki Golden Gate (Altın Kapı) köprüsü..

Dünya gözlemi. Doğrusu kıskanılacak bir iş. Hele ki biz burada bulutların ardından Mars’ı bile göremiyorken. Astronotların objektifine yansıyan diğer Dünya fotoğraflarına bu adresten ulaşabilirsiniz.

kaynak: universetoday.com |

iki güneş lekesi ve alçak uçuş yapan uzay istasyonu

TV meteoroloji sunucularının standar bir deyişiyle; “soğuk havalar tüm yurdu etkisi altına aldı”. Güneş bulutlardan ötürü yüzünü gösteremiyor. Eğer başarabilse, aynı anda tam iki güneş lekesi göreceğiz. Yeni oluşan güneş lekesi 1042, Güneş’in bizim görmediğimiz yarısına doğru yol alırken, 1041 diğer taraftan geçtiğimiz günlerde geldi ve yolculuğunu küçülerek sürdürüyor.

Gökyüzü açık olan amatör gökbilimcilerin ilgilenebileceği bir diğer hedef ise Uluslararası Uzay İstasyonu. İstasyonun seyrettiği 330-360 km yükseklikte atmosfer çok çok seyrek de olsa devam ediyor. Bu seviyede bulunan parçacıklar, uzay araçlarını sürtünmeyle zaman içersinde yavaşlatıyor.

Başka bir gökcisminin etrafında bir yörüngeye sahip olan cisim yavaşlarsa daha alçak bir yörüngeye iner, hızlanırsa daha yüksek bir yörüngeye tırmanır. Buna bağlı olarak da yavaşlayan uzay araçları Dünya’ya yaklaşırlar. UUİ de şu günlerde daha alçak bir yörüngede. Daha yakın UUİ,  amatör gözlemcilere daha iyi poz veriyor.

Bu gözlemcilerden biri, Ralf Vandebergh, aşağıdaki kareyi yakalamış. Yanılmıyorsam Şubat ayında (7’sinde) bir uzay mekiği görevi var. Mekikleri istasyonu yükseltmek için kullanıyorlar, belki bu defa da böyle bir manevra gerçekleştirilir.

kaynak: spaceweather.com görüntü: SOHO [1] | Ralf Vandebergh [2]

amatör teleskopla astronotları gördü

Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (UUİ) dünyadan gözlenebildiğini yazmıştım geçenlerde. Daha öncesinde de amatör astronomlarca yakalanan çeşitli UUİ fotoğraflarını görmüşsünüzdür zaten.

Fakat son yayınlanan videonun sahibi, UUİ’yi yakalamakla kalmamış, üstünde çalışan astronotları da görüntülemiş:


Astronotlar ayrıntılı şekilde görülemiyor elbette ancak Dünya’dan 278-460 km uzaklıkta, saatte ortalama 27.724 km hızla ilerlediklerini düşünürsek astronotların bu şekilde görüntülenmesi bile büyük başarı. Büyük başarının ardında büyük şansla beraber, büyükçe de bir teleskop var: UUİ 21 Mart 2009 tarihinde Avrupa semalarında yol alırken, onu görüntüleyen Ralf Vandebergh 10 inç (~25cm) çaplı bir teleskop kullanıyor.

kaynak: wired.com |

dünya harikasını izlemek

Dünya’nın Ay’dan sonraki ikinci büyük uydusu UUİ (Uluslararası Uzay İstasyonu) bir futbol sahası genişliğinde alana yayılan dev bir kompleks. ABD, Rusya, Japonya, Kanada, Avrupa Birliği ve bunlarla ortaklı yoluyla Çin ve İtalyan gibi  ülkelerin uzay ajanslarının ortaklığıyla inşa edilen ve en büyük uluslararası proje (157 milyar dolar) olan UUİ, dünya ortamında gerçekleştirilemeyecek deneylerin laboratuvarı konumunda.

Bu büyük proje kesinlikle modern zamanın harikaları arasında. Gerçi “yeni 7 harika” temalı anketlere hep yüzlerce yıllık binalar hakim oluyor!

O kadar büyük ki, onu görebilmek için illa uzay turisti olmaya gerek yok.  Çünkü siz onu ziyaret edemeseniz de o sizi mutlaka ziyaret eder. Dünya’nın hemen her köşesinde onu -belli zamanlarda- görmek mümkün. Tek ihtiyacınız açık bir gökyüzü ve UUİ’yi takip etmenizi sağlayacak bir yazılım veya site (uyduizleme.gokbilim.comheavens-above.com) . Dev güneş panelleri bolca ışık yansıtan UUİ, ışık kirliliğinin pençesindeki şehirlerde bile görülebilir parlaklıklara ulaşabiliyor.

Ben UUİ’nu ilk kez ATY 2009’da (Kilyos) görmüştüm, tesadüf eseri. İkinci gözlemim ise -yine Kilyos’ta- planlıydı. Onu görüntülemek için fotoğraf makinamı ve üçayağımı hazırlandım:

Benim kameram tam profesyonel olmadığından elde ettiğim sonuç da mükemmel değil. Fakat daha iyi donanımla, çok daha iyi neticeler almak mümkün. Örneğin Antalya’dan Mustafa Erol daha iyi bir sonuç almış. Erol’un yakaladığı diğer görüntülere astrofotograf.org‘dan ulaşabilirsiniz.

Yukardaki fotoğraf 29 Kasım 2009 günü spaceweather.com sitesinde yayınlanmıştı. Aynı gün yayınlanan bir başka fotoğrafın sahibi ise sadece fotoğraf makinası dışında, 130 mm (7 inç) çaplı bir teleskop da kullanarak UUİ’nu gerçekten görmeyi başarmış:

Teleskop ile takibin hiç kolay olmadığını belirtmeliyim. Kendi teleskobumla kimi zaman uçakları izlemeye çalıştım. Sonuç çoğunlukla hüsran oldu. Daha fazla denemeyle tecrübe sağlanabilri belki ama elle takip görüntünün net anlaşılamayacağı kadar sarsılmasına neden oluyor. Fakat uzayaraçlarını izleyebilecek takip sistemlerine sakip teleskoplar da mevcutmuş.

kaynak: spaceweather.com | görüntüler: 1.  bana ait | 2. Mustafa Erol‘un izniyle | 3. Pete Lardizabal