8 Haziran

8 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1959North American X-15 ilk uçuşunu gerçekleştirdi. X-15, North American şirketi tarafından geliştirilip, ABD hava kuvvetleri ve NASA tarafından kullanıldı. Roket motorunun gücüyle dış uzayın sınırına kadar çıkabilen bu uçaklar, uzay çağının en başında Amerikalılarca astronotlarını uzay uçuşları için eğitme ve ilerki yıllarda geliştirilecek uzayaraçları için veri toplama platformu olarak kullanıldılar. NASA’nın ilk X-15 pilotu olan Joe Walker (öncesinde Amerikan hava kuvvetleri pilotları var), 7 yıl sonra aynı gün bir uçak kazasında hayatını kaybedecekti (bkz: 8 Haziran günü doğanlar ve ölenler)

Roket motorunu ateşleyen bir X-15.

2004 – 21. yüzyılın ilk Venüs Transiti gerçekleşti. Bir önceki 1882’de gözlemlenen geçiş ilk kez görsel medyanın küresel çapta yaygın olduğu bir devirde gerçekleşmiş oldu. Yüzyılın son Venüs Geçişi 2012 yılında gerçekleşecekti. İki gezegenin yörünge düzlemleri arasındaki farktan ötürü Venüs’ün Güneş önünden geçişi oldukça nadir, yüz yılda iki kez, gerçekleşmekte. Bir sonraki Aralık 2117’de gözlemlenecek.

2007 – Uzay mekiği programı: Atlantis STS-117 görevi için fırlatıldı. Gün batımından hemen sonra gerçekleştirilen fırlatmanın ardından, roket motorlarının egzozu gökyüzünde seyretmesi hoş bir desen oluşturdu [Ben Cooper]. Atlantis yörüngeye Uluslararası Uzay İstasyonu’nun inşaasında kullanılmak üzere starboard kiriş segmentini (S3/S4 Kirişi) çıkarttı. Bu kiriş parçaları uzay istasyonunun mimari yapısını destekleyen Entegre Kiriş Yapısı’nın bir parçasını oluşturuyor.

Atlantis’in fırlatılmasının ardından egzoz gazının oluşturduğu desenler.

8 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1625 – İtalyan-Fransız matematikçi ve gökbilimci Giovanni Domenico Cassini doğdu (ö. 1712)
1966 – NASA’nın ilk X-15 pilotu olan, Ay’a İniş Araştırma Aracı’nı da test eden NASA test pilotu Joe Walker, General Electric fotoğraf çekimi sırasında F-104’ünün XB-70 Valkyrie süper bombacısının kanat ucundaki girdabına yakalanmasıyla meydana gelen bir uçak kazasında öldü.

Joe Walker X-15’in yanında poz verirken.

2004 – Amerikalı astrofizikçi ve akademisyen Charles Hyder öldü (d. 1930)

Crew Dragon fırlatmasının zaman çizelgesi

SpaceX’in geliştirdiği ve Crew Dragon kapsülünün fırlatmadan 5 saat önce başlayan hazırlıklardan, 19 saat sonra uzay istasyonuna kenetlenmeye kadar olan zaman çizelgesi:

-4:59:59Crew Dragon kapsülü atalet ölçme birimleri fırlatma için yapılandırılır.
-4:30:00Manevra ve ayrılma motoru Superdraco uçuş için basınçlandırılır.
-4:15:00Mürettabat kıyafetlerini giymeden önce hava raporunu alır
-4:05:00Mürettebat SpaceX’e transfer olur.
Bu, NASA astronotlarının fırlatmada SpaceX sorumluluğuna geçtiği bir formalite.
-4:00:00Mürettebat uzay kıyafetlerini giyer.
Kennedy Uzay Merkezi’ndeki Neil Armstrong Operasyonlar ve Kontrol Binası’ndaki astronotlar 38 dakikada hazırlanırlar.
-3:22:00Hazırlandıkları binadan çıkan astronotların Tesla ModelX mürettebat taşıma arabalarıyla Crew Dragon’a yolculukları başlar.
-3:15:0013.6km uzaktaki fırlatma rampası, Kompleks 39A’a varırlar.
Maksimum güvenlik için trafik olmayan yolda saatte 40km hızla ilerlediklerinden yolculuk biraz uzun sürüyor.
-2:40:00Astronotlar Mürettebat Geçiş Kolu (Crew Access Arm) üzerinden kapsüle geçmek için rampaya çıkar.
-2:35:00Astronotlar Dragon kapsülüne girer.
-2:20:00Dragon ile görev kontrol arasında iletişim kontrol edilecek
-2:15:00Koltukları fırlatma pozisyonuna getirilir.
Bu sayede önlerindeki ekranlara daha yakın olacaklar
-2:10:00Kıyafetleri sızıntıya karşı kontrol edilir.
-1:55:00Yer destek ekibi fırlatma rampasından ayrılır.
-1:10:00ISS’in güncel konum ve yörünge bilgileri Dragon kapsülünün yön bulma sisteminde güncellenir.
-0:45:00Git-kal yoklaması (go/no-go poll) yapılır. Sorun yoksa fırlatma işlemleri devam eder.
-0:42:00Crew Access Arm çekilir.
-0:37:00Fırlatma kurtarma sistemi devreye girer.
Bu sistem rokette bir şeyler yolunda gitmeyecek olursa kapsülün roketten ayrılarak uzaklaşmasını sağlıyor.
-0:35:00RP-1 roket yakıtı birinci ve ikinci kademe roketlerine, kriyojenik sıvı oksijen birinci kademe rokete doldurulur.
Bu aşamada roketten dumanlar çıktığını görürsünüz. Tabii bunlar gerçekte duman değil, çok soğuk oksijen sebebiyle gerçekleşen yoğunlaşma ile oluşan buhardır. Sıvı oksijeni -207 derece sıcaklıkta (-219’da katılaşır) tutmak performans ve yoğunlaşmanın maksimum tutulmasını sağlar. Bu sırada görece daha sıcak olan rokete geçince bir kısmı buharlaşır ve 1000 kat daha yüksek hacme ulaşır. Bu yüzden dışarı salınması gerekiyor. Soğuk oksijen buharı dışarıdaki havanın neminin yoğunlaşmasını sağlar.
-0:16:00Sıvı oksijen ikinci kademeye doldurulmaya başlanır.
-0:07:00Sıvı oksijen ilk kademedeki 9 Merlin roket motoruna aktarılmaya başlar.
-0:05:00Dragon kapsülü iç güce geçer.
-0:01:00Uçuş bilgisayarı final fırlatma öncesi kontrollere başlar ve tanklar uçuş basıncına (3 bar) ayarlanır.
-0:00:45SpaceX uçuş direktörü fırlatmaya hazır olduklarını onaylar.
-0:00:039 Merlin roket motoru ateşlenir ve tam güçle itiş başlar. Bu sırada göbek bağları roketten ayrılır.
-0:00:00Falcon 9 rampadan ayrılır ve ISS için 19 saatlik yolculuk başlar.
0:00:58Roket maksimum aerodinamik basınca (max Q) ulaşır.
Bundan sonra roket hızlanırken atmosfer de incelir.
0:02:33Birinci kademe roketleri istop eder.
(MECO: main engine cut off)
0:02:36İkinci kademe birinci kademeden ayrılır.
0:02:44İkinci kademe motoru ateşlenir.
Bu motor vakum ortamına göre optimize edilmiştir. Aracı hızlandırmaya devam eder ve bu sırada birinci kademenin manevra motorları rokete motorları yere bakacak şekilde pozisyon verir.
0:02:52Merlin vakum roket motorunun nozulundan destek halkası düşer.
Bu, roket birinci kademeye bağlıyken, niobium nozulun güvenliğini sağlayan takviye halkası.
0:04:45Birinci kademe roket maksimum irtifaya erişir (~149 km) ve yere düşmeye başlar.
0:07:15Atmosfere giren birinci kademe roketin 9 roketinden üçü tekrar ateşlenir ve roketi yavaşlatır.
Böylece roketin yavaşlatılarak, atmosfere girişte sürtünmeden kaynaklı yüksek sıcaklıkla yanmasının önüne geçilir.
0:08:47İkinci kademe istop eder.
190 kilometreden 205 km’deki park yörüngesine çıkılır.
0:08:52Birinci kademe iniş ateşlemesine geçer ve otonom olarak dron gemiye doğru inişe geçer.
0:09:22Birinci kademe inişi tamamlanır.
0:12:00Crew Dragon ikinci kademeden ayrılır.
0:12:46Dragon kapsülünün burun konisi açılır. Yön bulma için yıldız takip sistemi devreye girer.
0:49:06Draco reaksiyon kontrol iticileri birkaç kontrolden sonra gerekli manevraları yapar ve 16.11 m/s faz ateşlemesi yapılır. Crew Dragon ile UUİ’nun yörüngeleri ayarlanır.
9:44:44Yeniden bir düzeltme manevraları fazı gerçekleşir.
11:10:15Dragon kapsülü 44.2 m/s ikinci ateşleme ile UUİ yörüngesine daha da yaklaşır.
11:55:0157.89 m/s ateşleme ile çember biçimli yörüngeye geçilir.
17:40:24Düzeltme ateşlemeleri. Crew Dragon, Uluslararası Uzay İstasyonu’nun 400 metre yarı çaplı Uzak Durma Küresi’ne (Keep Off Sphere – KOS) yaklaşır.
Yeniden git-kal yoklaması (go/no-go poll) yapılır.
17:50:24ISS’in nadir yönünde (bir hava aracının aşağı yönü) 400 metere uzağındaki Yol Noktası Sıfırdan Uzak Durma Küresi’ne giriş yapılır.
18:15:24ISS’e 220 metre uzaktaki Yol Noktası Bir’e gelinerek kenetlenme eksenine girilir.
18:51:24Kenetlenme için son git/kal yoklaması yapılır.
18:56:24Dragon kapsülü Yol Noktası İki’ye erişir. Mesafe: 20 metre.
19:01:24Yol Noktası İki aşılarak kenetlenme işlemi başlar.
19:06:25Kenetlenme gerçekleşir. Mürettebat nihayet uzay istasyonuna erişmiştir.

Kaynak: Everyday Astronaut |