Haftalık Gökyüzü Raporu – 47

Eylül’de gökyüzü

Eylül geldi çattı. Kışa doğru giderken açık ve güzel havaların tadını çıkarmak lazım. Eylül ayında gökyüzünde neler görebileceğimizi astrobilgi.org’dan öğrenebilirsiniz.

Türkiye’nin ilk astronotu 2023’de uzaya çıkacak mı?

Rusya Federal Uzay Ajansı (Roscosmos) Başkanı Dmitry Rogozin 2023 yılında ilk Türk astronotu ISS’e göndermeyi teklif etti:

“Cumhuriyetin 100.yılını kutlamak için yörüngeye bir Türk astronotunu gönderebiliriz. Kozmonot Eğitim Merkezi bunun üzerinde çalışmaya hazır.”

MAKS-2019 Uluslararası Havacılık Fuarı için Rusya’da bulunan Cumhurbaşkanı Erdoğan teklifi kabul ederek “Tüm ulusum adına teşekkürlerimi dile getirmek isterim. Yaptığınız çalışmadan dolayı sizlere çok teşekkür ederim.” dedi.

Henüz durum resmiyet kazanmamış olabilir ancak öyle görülüyor ki 2023 yılında ilk astronotumuzun yörüngeye çıkması ihtimaller dahilinde.

Hindistan Rus roketleri üretebilir

Uzaya çıkabilmek için Rusya’nın elindeki teknolojiden faydalanan sadece biz değiliz ama işe daha erken başlayanlar şimdi çok daha farklı yerlerde.

Hindistan yönetimi uzay programında kullandığı, Rus teknolojisi yarı-kriyojenik roket motorlarının Hindistan’da üretilmesinde anlaşma sağlamak için Rus tarafı ile görüşüyor. Hindistan 2022’de üç astronottan oluşan bir mürettebatı uzaya göndermeyi kapsayan ilk insanlı görevini planlamakta. 2022 Hindistan’ın bağımsızlığının 75’inci yılı olması sebebiyle anlamlı.

Roscosmos başkanı Dmitry Rogozin, Rusya’nın şu an ABD’ye de sattışını yaptığı RD-180 roket motorlarının Hindistan’a satılabileceğini belirtmiş. Hindistan tarafı ise tür veya model farketmeksizin Rus motorlarıyla ilgilenmekte.

James Webb Uzay Teleskobu’nun montajı tamamlandı

NASA’nın, Hubble’ın yerini alacak olan James Webb Uzay Teleskobu’nun yapımı kadar parçalarının montajı da oldukça karmaşık bir süreçti. Uzun uğraşlardan sonra uzay teleskobunun montajı nihayet bitti. 2021 yılında fırlatılması planlanıyor. Yeni nesil uzay teleskobu James Webb Hubble’dan farklı olarak Dünya çevresindeki bir yörüngeye değil, 1.5 milyon km uzağımızdaki L2 denilen ve uzayda sabit kalabileceği bir noktaya konuşlanacak. 18 parçadan oluşan, altın kaplı ve 6.5 metre çaplı (Hubble: 2.4m) aynası sayesinde uzaydaki en büyük teleskop olacak James Webb, evrenin ilk zamanlarına dair gözlem yapacak, oluşan ilk gökadaları görüntüleyecek.

Uzayda işlenen ilk suç

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev yapan NASA astronotu Anne McClain hakkında, boşanma davası açan eşi Summer Worden’ın banka hesaplarına girdiğini kabul etmesinin ardından soruşturma başlatıldı. Avukatı aracılığıyla açıklama yapan McClain hesapta faturalar ve Worden ile beraber büyüttükleri oğlunun bakımı için yeterli para olup olmadığını kontrol etmek istediğini söylemiş. Olay tarihe uzayda işlenen ilk suç olarak geçebilir.

Bu arada Uluslararası Uzay İstasyonu her ne kadar uzayda olsa da istasyonun sahibi konumundaki ABD, Rusya, Avrupa, Kanada ve Japonya arasındaki anlaşma gereği, astronotlar için kendi ülkelerinin yasaları geçerli.

Uzayda 600 Mbit internet

Haberden anlaşılacağı üzere uzay istasyonundan da internete bağlanabiliyor. Gerçi istasyonun Dünya çevresinde yaklaşık 90 dakikada bir tur atması sebebiyle kesintisiz, hızlı ve güvenli iletişim sağlayabilmek kolay iş değil. Yapılan son iyileştirmeyle birlikte Uluslararası Uzay İstasyonu’nda internet bağlantı hızı 600 megabite çıkarılmış durumda.

Rusya’nın insansı robotu FEDOR uzayda

Hem uzaya insan göndermek maliyetli hem de insanların uzay boşluğunda görev yapmaları oldukça zor. Durum bu olunca çeşitli görevler için robotların kullanılması zorunlu oluyor. Rusların geliştirdiği FEDOR isimli insansı robot da yörüngedeki görevlerde inanlara yardımcı olması için tasarlanmış. Bu hafta uzay istasyonuna ulaştı.

FEDOR kendi kendine görevler gerçekleştirebildiği gibi bir insanın komutlarıyla da iş yapabiliyor. Bunun için operatör sanal gerçeklik cihazları için kullanılan kask ve özel elbise giyerek FEDOR’u komuta edebiliyor.

Parçalı Ay Tutulması – 16/17 Temmuz 2019

16-17 Temmuz gecesi parçalı (kısmi) ay tutulması gerçekleşecek. Ay’ın Dünya’nın gölgesi içinden geçmesiyle oluşan bu ay tutulmasının tüm evrelerini, Türkiyemizin tamamından izlemek mümkün.

Tutulma Türkiye saati ile 21:43‘de başlıyor. Ay ilk olarak Dünya’nın yarı gölgesine giriş yapacak. Yarı gölge konisinden geçen Ay’ın parlaklığının azaldığına şahit olacağız.

23:01‘de uydumuz gezegenin tam gölge konisine içine girecek ve parçalı tutulma başlayacak. Bu sırada Ay’ın gittikçe büyüyen bir bölümü kırmızı renk alacak.

Tutulmanın maksimuma eriştiği 00:30‘da kızıllık tüm Ay yüzeyini kaplamadan azalmaya başlayacak. Tutulmanın tepe noktasında Ay yarıküresinin yaklaşık %65’lik kısmı tam gölge konisi içine girmiş olacak.

01:59‘da parçalı tutulma sona eriyor.
03:17‘de ise yarı gölge tutulması bitecek.

kaynak: timeanddate.com/eclipse |

DAG yerleşkesinden canlı yayın

Bugün (13 Eylül) saat 14-15 arasında TRT 1’de Doç. Dr. Cahit Yeşilyaprak’ın katılımıyla DAG yerleşkesinden canlı yayın gerçekleştirilecek.

İnşaası devam eden Doğu Anadolu Gözlemevi tamamlandığında Türkiye’nin en büyük teleskobu olacak. Ayrıca son yıllarda yaygınlaşmaya başlayan adaptif optik teknolojisi sayesinde teleskop atmosfer şartlarının getirdiği olmusuz etkileri azaltarak çok daha iyi gözlem kabiliyeti kazanacak.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 13

 

su-24

Türkiye hava sahasının ihlal eden bir Rus savaş uçağı düşürüldü. Ardından gelen diplomatik krizi muhtemelen ekonomik sarsıntılar da izleyecek. Belçikalı fizikçilere göreyse her iki ülkenin yöneticilerinin konu hakkında yaptığı açıklamalarda bazı yanlışlar var.

Kış geldi

Kış geldi, havalar iyice soğuyacak. Genel olarak insanda sıcak hissiyatlar uyandıran Antalya’nın dağlarına kar geçen hafta geldi bile. Aşağıdaki kare Süleyman Kaynar tarafından TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi BİTOM facebook grubunda paylaşıldı:

bakirtepe-ilk-kar2015

 

halkalı gezegen Mars!

mars-rings

Yeni bir çalışma yakın komşumuz Mars’ın milyonlarca yıl sonra halkalarıyla ünlü Satürn’e benzeyebileceğini öne sürüyor. Gezegenin içteki uydusu Phobos gün geçtikçe Mars’a biraz daha yaklaşmakta. Genel olarak bu uydunun 30 milyon yıl kadar sonra Kızıl Gezegen’e düşeceği düşünülüyor ancak bu yeni çalışmaya göre Phobos çarpmadan, çekim etkisiyle paramparça olabilir ve bu durumda ardında bıraktığı enkaz bir halka meydana getirir.

Falcon’un enkazı İngiltere’ye ulaştı

Fırlatması başarısızlıkla sonuşlanan ve okyanusa çakılan Falcon 9 enkazından bir parça Britanya’nın güney batı sahillerindeki Scilly takım adalarında ortaya çıktı. Uluslararası Uzay İstasyonu’na kargo taşıyan roket fırlatmadan iki dakika sonra patlamıştı. Okyanus akıntıları sayesinde ABD Florida’dan kalkan roket, İngiltereye kadar uzun bir yol katedebildi.

rocket-debris

İlk kez bir roket dikine iniş yapmayı başardı

SpaceX firmasının ürettiği Falcon roketleri henüz başarılı olamasa da okyanus üzerinde bir platforma inecek şekilde tasarlanıyor. Yeniden kullanılabilir ve dolayısıyla daha ucuz roket hayali kuran Elon Musk’ın bu hedefine başka bir ekip daha önce ulaşmayı başardı.

Fırlattığı roketi başarılı şekilde dikine inmeyi başaran Blue Origin şirketi bu araçla yörüngeye yük ve insan taşımayı planlamıyor. Küçük çaplı bu fırlatma sistemi sadece belli sayıda uzay turistini taşıyan bir kapsülü 100 km’den daha yukarı çıkartmayı planlıyor. Kapsül daha sonra paraşüt yardımıyla yere iniyor.

uzay istasyonunda Şükran Günü

Geçtiğimiz perşembe günü Amerikalılar Şükran Günü’nü kutladılar. Bu ulusal bayramın en önemli kültürel motiflerinden biri kuşkusuz hindi. Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki Amerikalı astronotlar da bayramlarını uzay usulü hindi tetrazzini (genelde kırmızı et kullanılmadan, spagetti ve sosla yapılan bir yemek) yaparak kutladılar. Üstelik yemeğin hazırlanması sadece 15 dakika sürdü (video).

Fransız Uzay Ajansı 50 yaşında

asterix

13 Kaısm’da Paris’te gerçekleşen terör saldırıları nedeniyle, Fransız Uzay Ajansı CNES 50. yıl kutlamalarını iptal etti. Fransa’nın uzay macerası günümüzden 50 sene evvel Asterix isimli roketin fırlatılmasıyla başlamıştı. Fransa, Sovyetler, ABD, Kanada, Birleşik Krallık ve İtalya’nın ardından uzaydaki 6., uydusunu kendi roketiyle Karman Sınırı’nın ötesine taşımayı başaran 3. ülke olmuştu. Asterix aynı zamanda uzaya çıkan ilk çizgi karakter.

Fransızların kontrol odası o dönemki muadillerine göre oldukça mütevazı
Fransızların kontrol odası o dönemki muadillerine göre oldukça mütevazı

James Webb’in aynasının ilk parçası takıldı

Hubble’ın yerine geçmesi heyecanla beklenen James Webb teleskobunun 18 parçadan oluşan 6.5 metrelik aynasının ilk parçası monte edildi. 2018 yılında fırlatılması planlanan bu teleskop Dünya çevresindeki bir yörüngede değil, Dünya’dan 1.5 milyon km ötedeki L2 noktasında konuşlanacak. Hubble’ın görüş alanı Güneş ve Dünya tarafından kısıtlanıyor, 90 dakikalık yörünge süresince gözlem yaparken bu durumun hesaba katılması gerekiyor. Webb teleskobu, L2 noktasında kelimenin tam anlamıyla sabit kalacak ve Güneş ve Dünya her zaman aynı bölgede yer alacağı için çok daha geniş bir alanı rahatça gözleyebilecek.

james-webb-ilk-ayna

RS-25’ler geri dönüyor

NASA Mars’a astronot ulaştırmayı amaçlıyor. Bu görev için ağır yükleri uzağa taşıyabilecek güçlü roketlere ihtiyaç var. İşte bu iş için, dünyanın en güçlü roketi olan mamut Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) kullanılacak. Bu sistemin ilk kademesine beş katı yakıtlı ek roketin yanısıra 4 adet RS-25 roket motoru güç verecek. RS-25’leri mutlaka görmüşsünüzdür. Hani emekliye ayrılan mekiklerin sahip olduğu 3 adet roket motoru da RS-25’ti. NASA bu roketlerin yükseltilmiş halini yeniden üretmesi için Aerojet Rocketdyne ile sözleşme imzaladı.

rs-25_engine

Cuma günü İÜ Amatör Astronomi Kulübü etkinliği var

İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü‘nün 4 Aralık Cuma günü bir etkinliği olacak. Programda “Mikrodan Makroya Gezegen Oluşumu”, “Dark Side of the Astronomy” sunumlarından sonrasında ise hava şartları iyi olursa gökyüzü gözlemi var.

Dronlar Alemi

m44_DroneCompetitions_Pilots-1

Dronlara plaka

Daha önceki raporlardan birinde ABD’de Federal Havacılık İdaresi’nin insansız hava araçlarına kayıt zorunluluğu getirmeyi planladığını yazmıştım. Yeni habere göre konu üzerinde çalışan bir komisyon 250 gramdan daha ağır tüm dronların kayıt kapsamına alınmasını değerlendiriyor. Eğlence amaçlı kullanılan İHA’larda film kaydı için yararlanılan küçük ve hafif GoPro kamerasının bile 111g olduğu düşünülünce çok küçük araçlar dışında kalanların üzerlerinde plaka gibi görünebilir biçimde kayıt numaralarını taşımaları gerekecek.

Haftalık gökyüzü raporu – 4

Gökyüzü’nün yeni sayısı yayında

Türk Astronomi Derneği’nin (TAD) aylık bülteni olan Gökyüzü dergisinin Temmuz 2015 sayısı çıktı. Gökyüzü’nün bu ayki kapak konusu Plüton geniş şekilde işlenmiş. Türkiye’de düzenlenecek olan COSPAR 2016, COSPRA Türkiye Ulusal Temsilcisi ve Yerel Düzenleme Komitesi Koordinasyon Sorumlusu Dr. Tülün Ergin röportajıyla dergide yer bulmuş. Dergiyi issuu.com üzerinden çevrimiçi okuyabilir veya bu bağlantıdan cihazınıza indirebilirsiniz. Gökyüzü’nden bir de çağrı var:

önümüzdeki aylardan itibaren astronomi/astrofizik alanında çalışan öğrenciler ve araştırmacılar başta olmak üzere bültene haber/araştırma yazısı/astronomi fotoğrafı ile katkı sağlamak isteyenler hazırladıkları içeriği gokyuzu@tad.org.tr e-posta adresinden bize ulaştırabilirler. (Detaylar bültenin 3. sayfasında)

TAD’ın üniversitede astroloji safsatasına karşı verdiği mücadele sonuç verdi

Daha evvel haberini vermiştim; TAD, Aydın Üniversitesi’ndeki astroloji seminerine TAD’ın kendi sitesinde Yükseköğretim Kurumlarında Astroloji ile İlgili Faaliyetler Hakkında Türk Astronomi Derneği’nin Görüşleri başlığıyla konuya ilişkin bir yazı yayınlamıştı. Bu yazı sonrasında da devam eden çabalar neticesinde Aydın Üniversitesi’ndeki astroloji ve Fütürizm sertifika programı kapatıldı!

astroloji-sertifika-kapatildi

Dron hava fotoğrafçılığı yarışması sonuçlandı

Daha küçük devrelerin işlem gücünün artışı insansız hava araçlarının gelişiminde bir patlamaya yol açtı. Özellikle sivil alanda 4 pervaneli –dörtdöner (quadcopter)- dronlar oldukça popülerlik kazandı ve taşıdıkları potansiyel sayesinde Amazon gibi ticari işletmelerin yanı sıra, olası zararlı kullanımlarıyla devletlerin de ilgisini çektiler. Genel kullanıcının en büyük kullanım alanıysa hava fotoğrafçılığı. Dronestagram ve National Geographic’in düzenlediği 2015 Dron Hava Fotoğrafçılığı Yarışması küresel çapta 5.000’in üzerinde profesyonel ve amatörün katılımıyla gerçekleşen yarışmanın sonuçları açıklandı. Nefes kesici kuşbakışı fotoğraflara bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

10droneglorieto

NASA: iklim değişikliği yavaşlamadı

NASA iklimle ilgili önemli bir açıklama yaptı; buna göre iklim değişikliği bazı iddiaların aksine hız kesmiş değil. Artık ısı okyanuslarda depolandığı için önceki araştırmaların dayanağı olan atmosfer verileri yanıltıcı rol oynadı.

Türkiye’deki buzullar 40 yıldır küçülüyor

Bir çevre haberi de bizden. Bu aslında dikkatimi çekmişti ancak yazma fırsatım olmadı. Neyse ki Ethem hoca konuya el atmış. NASA’nın yaptığı çalışma sonuçlarına göre ülkemizin dağ zirvelerinde bulunan buzulların kapladığı alanlar 40 yılda önemli miktarda daralma yaşadı.

buzullarimizdaki-kuculme

Cristoforetti: “dünya dışına yerleşmemiz kaçınılmaz”

İlk gökyüzü raporunda adını andığımız, İtalyanların rekortmen astronotu Samantha Cristoforetti, BBC Türkçe servisinden Övgü Pınar’a verdiği röportajda insanlığın dünya dışına yerleşmesinin kaçınılmaz olduğunu söyledi.