Haftalık Gökyüzü Raporu – 26

Ekim ayında gökyüzü

Yeni girdiğimiz Ekim ayında gezegen gözlemi yapmak isteyenleri biraz üzecek. Üzülenler Avcı Meteor Yağmuru ile teselli bulabilir. Orionid 20-21 Ekim’de tepe noktasına ulaşacak. Ekim’de gökyüzü detaylarına uzaydan haberler veya daha geniş kapsamlı olarak astrobilgi sitelerinin rehberlerinden ulaşabilirsiniz.

James Webb Uzay Teleskobu’nun fırlatması 2019’a ertelendi

NASA James Webb Uzay Teleskobu için planladığı fırlatma tarihini erteledi. Buna göre James Webb teleskobu Ekim 2018’de değil, 2019 yılında Mart-Haziran ayları arasında fırlatılacak. James Webb’in fırlatma tarihi daha önce de defalarca kez değişmişti. Ee, Ay’ın üzerindeki bir bombus arısını görebilecek çözünürlükte teleskop yapmak kolay iş değil tabii.

Doğu Anadolu Gözlemevi 2020 yılında açılacak

James Webb ertelene dursun, Türkiye açısından astronomi alanında bir sıçrama sayılan Doğu Anadolu Gözlemevi’nin inşaası devam ediyor.

Erzurum’daki 3170 rakımlı Konaklı Karakaya Tepeleri’ne kurulmakta olan ve optik tasarımının Türkiye’de yapıldığı teleskop Uyarlanabilir Optik denilen son derece yeni bir teknolojiye de sahip olacak. Bu teknoloji sayesinde atmosferin bozucu etkileri büyük ölçüde azaltılacak. Bu da çok büyük bir gözlem imkanı demek.

Plüton’da buz bıçakları

Plüton ve uydularına 2015 yazında yakın geçiş yapan Yeni Ufuklar sondasıyla yapılan keşifler bilim insanlarınca hâlâ incelenmeye devam ediyor. Yeni Ufuklar (New Horizons) verileri sayesinde Plüton’un bir bölgesinde devasa buz bıçaklarının varlığından haberdar olmuştuk. Yeni bir çalışmada bu bıçak benzeri yapıların hemen hemen metandan meydana geldiği ve Plüton’daki iklim değişimlerine bağlı olarak gerçekleşen süblimleşme (katıların direkt gaz hale geçmesi) neticesinde oluştuğu açıklaması getiriliyor.

Dünya’daki dikitler.
Plüton’dakiler biraz daha yüksek! Plüton’un dev buzul bıçaklarının kimisi Dünya’daki yüksek yapılarla yarışacak büyüklükte.

Tersinir Mars ve Satürn ikinci oldu

Ülkemizin başarılı astrofotoğrafçılarından Tunç Tezel’den yine bir ödül haberi var: Tezel, Kraliyet Greenwich Gözlemevi ve Müzesi, 2017 Yılın Astronomi Fotoğrafı Yarışması’nda “Gezegenler, Küçük Gezegenler ve Kuyrukluyıldızlar” dalında, Tersinir Mars ve Satürn isimli fotoğrafıyla 2. oldu. Yarışmada tüm kategorideki fotoğraflara buradan ulaşabilirsiniz.

Tunç Tezel
Canon EOS 6D kamera, 50 mm f/3.5 lens, ISO 3200

Uzay Haftası

5 Ekim günü Eyüp’teki Ali Kuşçu Uzay Evi’nde Uzay Haftası kutlanacak. Etkinlikte İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. A. Talât SAYGAÇ “Karadelikler” isimli bir seminer verecek. Hava şartları müsade ederse gökyüzü gözleminin de olacağı etkinlik halka açık ve ücretsiz.

Türkiye’de bilim ve teknoloji

Tevfik Uyar’dan gelişmiş ülkelerdeki havacılık kurumları ve Türkiye’dekilerle ilgili ibretlik karşılaştırma:

Tekrar tebrikler Tunç Tezel!

Ülkemizin başarılı astrofotoğrafçılarından Tunç Tezel’den yine bir ödül haberi var: Tezel, Kraliyet Greenwich Gözlemevi ve Müzesi, 2017 Yılın Astronomi Fotoğrafı Yarışması’nda “Gezegenler, Küçük Gezegenler ve Kuyrukluyıldızlar” dalında, Tersinir Mars ve Satürn isimli fotoğrafıyla 2. oldu. Yarışmada tüm kategorideki fotoğraflara buradan ulaşabilirsiniz.

Tunç Tezel
Canon EOS 6D kamera, 50 mm f/3.5 lens, ISO 3200

11 ay boyunca çekilen 46 farklı fotoğrafın birleştirilmesiyle oluşturulmuş bu kompozit görüntüde Satürn ve Mars gezegenlerinin geri hareketi (nâmı diğer: retro) görülüyor.

2016 yılı boyunca iki gezegenin birbirine yakın duruşunu değerlendiren Tezel kabaca her hafta bir fotoğraf çekerek bu görüntüyü oluşturmuş. Parlayan gezegenleri üzerinde gösterdiği arka plan görüntüsü ise 9 Mart 2016’da Endonezya’da çekilmiş. Mars geri hareketine 21-22 Mayıs’ta başlarken, Satürn ondan sadece 12 gün sonra, 2-3 Haziran’da geri harekete geçti.

Tunç Tezel astrofotoğrafide zaman atlamalı (time lapes) çekim tekniğini, bir güneş tutulması içeren 2009 analeması’nda da başarıyla uygulamıştı.

2006 analemması ve güneş tutulması. Tunç Tezel, Cenk Tezel

Tunç Tezel 2011 yılında yine aynı yarışmanın Gökada Cenneti dalında birinci olmuştu. Ayrıca 2009 ve 2014 yıllarında TWAN (Geceleyin Dünya) sitesinde ayın fotoğrafçısı seçilmişti. Tekrar tebrik dememin sebebi bu 🙂

Analemma

Yunanistan’da bulunan antik Corinth şehrindeki Apollon tapınağı üzerinde analemma.
Telif: Anthony Ayiomamitis

Eğer her gün aynı saatte güneşi fotoğraflarsanız, güneşin gökyüzündeki konumunun sabit kalmadığını farkedersiniz. Yıldızımız gökyüzünde bozuk bir ‘8’ çizer. Gökbilimde bir gök cisminin diğer bir gök cisminden gözlendiğinde, günün belli anındaki konumunun hareketini gösteren eğri analemma olarak adlandırmaktadır. Türkçesi günizi olarak da geçmekte.

Güneş’in analemmasının bu şekli almasındaki etkenler Dünya yörüngesinin elips şekli ve Dünya’nın eksen eğikliğidir. Bu etkenler değiştiği için farklı gezegenlerde analemmanın şekli de farklı olur.

Güneş Mars gökyüzünde bu şekilde bir analemma çizer.

Analemma yakalamak neden zordur?

Analemma çekmek oldukça zordur. Çünkü tek seferde yakalayabileceğiniz bir olay değil. Yıl içersinde 30 – 50 gün çekim yapmanız gerekir. Daha sonra bu çekimler bilgisayarla birleştirilmeli.

En üstte fotoğrafını gördüğünüz Anthony Ayiomamitis, analog (filmli) makina kullanmış. Önce güneşten gelecek aşırı ışığı kesmek için bir filtre kullanarak güneşin gökyüzündeki hareketlerini yakalamış. Tabii bu yıl boyunca, günün hep aynı vaktinde, aynı noktadan, aynı pozisyonda çekim yaparak mümkün oluyor! Filtre harabelerden gelen ışığı da engellediğinden onlar bu çekimlerde filme yansımıyor. Daha sonra antik harabeleri filtre olmadan ve güneş gökyüzünde değilken çekmiş. Meşakatli bir iş ancak hakkını veriyor.

Tutulemma: güneş tutulmalı analemma

Aşağıda gördüğünüz resim ise Türkiye’den bir astrofotoğrafçının, Tunç Tezel’in kardeşi Cenk Erim Tezel ile beraber çektiği düzünelerce görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulmuş 2006 analemması. Bu analemmanın dikkat çekici farkı elbette güneş tutulmasını da içermesi. Resmin sağ altında Venüs parlamakta.

Telif: Tunç Tezen & Cenk Erim Tezel

Tunç Tezel bu analemmayı ‘tutulemma’ olarak adlandırmış.  Bu kelimeyi, analemma ve tutulma kelimelerinin birleşimiyle, kendisi icat ettmiş.

kaynaksolar-center.stanford.edu | spaceweather.com |

2011’in en iyi astronomi fotoğrafları

Tebrikler Tunç Tezel!

Royal Observatory (Kraliyet Gözlemevi) Sky at Night dergisi ve ünlü fotoğraf paylaşım sitesi Flickr desteği ile 2011 yılının en iyi astrofotoğrafçılarını belirledi. ‘Dünya ve Uzay’, ‘Güneş Sistemimiz’, ‘Derin Uzay’, ‘Genç Astronomi Fotorafçısı’ ve ‘Özel Ödüller’ adı altındaki farklı dallarda toplam 24 astrofotoğrafçı ödül kazandı. Listede Galactic Paradise (gökada cenneti) dalında birinci gelen Tunç Tezel de var.

Tezel, ödül kazandığı fotoğrafı, 11 Temmuz 2010’daki tam güneş tutulmasını görmek için gittiği Cook Adaları’na bağlı Mangaia’nın batı sahilindeki Oneroa köyünde kaldığında çekmiş. Fotoğrafta, tropikal güney gökyüzündeki Samanyolu’nun milyarlarca yıldızdan oluşan disk şekili görünmekte:

Tunç Tezel

Damian Peach ise aşağıdaki fotoğrafla hem “Güneş Sistemimiz” kategorisin hem de genelde 2011 yılının en iyi astrofotoğrafçısı seçilmiş. Jüpiter’in iki yanında uyduları İo ve Ganymede görülüyor.

Damian Peach's image: jupiter io ganymede

Yarışmacı adayları bu sene geçen seneye göre iki kat artış göstermiş. Jüri üyelerinden Will Gater seçim yapmakta zorlandıklarını söylüyor. bu yıl geçen seneki başvuruların iki katı kadar aday olduğunu ve . Geri kalan 24 başarılı çekimi bu adreste inceleyebilirsiniz. Ayrıca Yılın Astronomi Fotoğrafçısı 2011 adlı sergi, Londra’daki Kraliyet Gözlemevi’nde 12 Şubat’a kadar devam edecek.