8 dakikada Mars gezgininin 11 yılı

Bugünlerde doğal olarak Plüton’u ilk defa görecek olan Yeni Ufuklar sondası odaklandık. Büyük buluşmasına bir haftadan kısa süre kalan (14 Temmuz 2015) uzayaracı yoluna hızla devam ededursun, başka bir gezegendeki Opportunity adlı gezgin de 11 yıllık maratonunu sürdürüyor.

2004 yılı Ocak ayında Mars yüzeyine başarıyla inip uzun yıllar araştırmalarına devam eden Mars gezginleri Opportunity (Fırsat) ve Spirit’i (Ruh) yeniden hatırlama vakti: Sorun yaşayan Spirit uzun zamandır ‘sabit gözlem istasyonu’ olarak kullanılıyor. Opportunity ise geçtiğimiz günlerde Mars’ın karşı konumda kalması nedeniyle mola vermesini saymazsak (Güneş Dünya ile Mars arasında kaldığından iletişim koptu), 11 yıllık maratonunu devam ettiriyor.

Üstteki videoda, toplamda 42,1 km yol katedilen 11 yılın hızlandırılıp 8 dakikaya sışdırılan görüntüsünü izliyorsunuz. Görüntüler bu yılın Nisan’ında son buluyor. Ses ise araç içersinde sarsıntıyı ölçmeye yarayan aygıttın topladığı veriler ile oluşturulmuş. Böylece düz yüzeyler ile engebeler arasındaki farkı duyabiliyorsunuz.

özgür ruh Spirit Mars’ta su izi arıyor

Spirit, 6 yıldan beri ikizi Opportunity gibi Mars’ta geziniyor. Bunca uzaklıktan robotlar gezdirmek, hele ki misafirsever sayılmayacak bir gezegende, hiç kolay değil. Spirit, 2006 yılında ikizi kuma saplanıp kaldığından beri daha temkinli yürütülüyordu.

Resmi görevler süreleri (90 gün!) yıllar önce dolan robotlar, Mars’ın geçmişinde varolduğu umulan suyun, bugüne kalan izlerini arıyorlardı. Milyonlarca yıl önce kayıplara karışan suyun geçmişteki varlığını ele verebilecek şeyler ise, su ortamında oluşan mineraller. Gezegen bugün kuru görünse de bulunabilecek bu tarz mineraller, Mars’ın sulu geçmişini gün yüzüne çıkartabilir.

Antik bir göl yatağına inen Opportunity (Fırsat) için böyle bir ipucu bulma ‘fırsatı’ daha fazlaydı. Spirit’in işi ise daha zor. tekrarlanan meteor darbeleri sonucu açığa çıkan lav akıntılarıyla oluşmuş bazaltik alanında geziniyor.

Fakat kendisine daha az şans tanınan özgür ruh Spirit (Ruh), geçmişteki suyun izine sanılandan çok daha yakın olabilir. Hatta belki de tam üzerinde duruyor!

Spirit su varlığında oluşan bir mineral olan demir hidroksite rast geldi. tam bu sırada, küçük bir kraterin kenarında, gevşek toprağa battı. Battığı noktadan kurtulmaya çalışırken toprağı kazan tekerleği de bir başka ipucunu, sülfatları açığa çıkardı.

Volkanik bölgede sülfat varlığı akıllara sülfat içeren su buharı bacalarını getiriyor. Buhar, volkan varlığının güç verdiği hidrotermal hareketle bağlantılı. Suya delil olabilecek böyle bir yapı aynı zamanda mikrobiyal yaşamı destekleyebileceğinden ötürü de önemli.

Spirit’in buluşunu daha iyi inceleyebilmesi için öncelikle saplandığı yerdençıkması lazım. NASA Jet İtki Laboratuvar’ında mühendisler, Spirit’in haffi bir ikiziyle testler yapıyorlar. İkizinin daha hafif olmasının nedeni Mars’ın düşük çekim gücünü taklit etmek. Müendisler bu hafif gezgini, Spirit gibi kuma batırılıp ne  tarz bir manevra ile kurtulabileceğini görmeye çalışıyorlar.

kaynak: science@NASA (astronomidiyari.com adresinde Türkçesi var.) |