Haftalık Gökyüzü Raporu – 33

Elon Musk Mars’a arabasını yollayacak

O kadar tuhaf bir haber ki kimse kolay kolay inanamadı ve haberin şaka değil gerçek olduğunun teyit edilmesi gerekti. Şaka deği gerçek: Elon Musk’ın kurucusu olduğu SpaceX şirketi Mars’a yine Elon Musk’ın Tesla Roadster model elektrikli arabasını gönderecek.

Tesla Roadster

SpaceX, birkaç yıldır başarısıyla ün kazanan yenilenebilir roket sistemi Falcon 9’ların abisi Falcon Heavy roketini deneyecek. Riskli ilk deneme için de pahalı bir kargo değil elbette ses getirici ucuz bir yükü Mars’a göndermeye karar vermişler. Falcon Heavy roketleri Falcon 9 roketlerinin birinci kademesinden üç tanesinin birleştirilmesiyle oluşturulacak. Şimdiye kadarki en güçlü roket olacak Falcon Heavy’nin asıl hedefi Mars olacak.

Falcon Heavy

Yıldızlararası ilk ziyaretçi

Pan-STARRS gözlemevi araştırmacıları tarafından yapılan araştırmalar sonucu Güneş Sistemi dışından geldiğinden şüphelenilen cismin yıldızlararası uzaydan geldiği kesinleşti. Gökbilimciler ilk defa şahit olduğumuz bu ziyaretçiye ʻOumuamua adını koydu. Bu isim Havai dilinde izci, keşif eri anlamı taşıyor. Daha mecazi anlamı ise “uzak geçmişten ulaşan bir elçi”. Başındaki kesme işareti değil Havai  dahil pek çok Polinezya dilinde kullanılan bir simge (Okina).

James Webb teleskobu vakum odasından çıktı

James Webb Uzay Teleskobu 18 Kasım 2017 tarihinde nihayet 12 metre genişlikte, 40 tonluk kapısı olan mahzen benzeri kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı. Burada yaklaşık 100 gün boyunca, optik teleskop ve bilimsel araçların uzay ortamında (çok soğuk ve vakumlu) düzgün çalışıp çalışmadığı test edildi. James Webb’in bir sonraki durağu uzayaracı elemanı ile birleştirileceği California’daki Northrop Grumman Hava-Uzay Sistemleri olacak.

Yazılım hatası Ruslara 19 uyduya mal oldu

Soyuz 2.1b roketi ile beraber yörüngeye çıkacak 19 Rus uydusu, roketteki yazılım hatası sonucu atmosferde yanarak yok oldu. Rokette meteoroloji uydusu Meteor-M N.2-1 ve 18 küçük uydu vardı. Fırlatma Rusların çoğu zaman kullandığı Baykonur’dan değil yeni inşaa ettikleri Vostochny Kozmodromu‘ndan gerçekleştirildi. Hataya konumdaki değişimin güncellenmemesinin sebep oalbileceği düşünülüyor.

Soyuz 2.1b roketi

Wikipedia’ya uzaydan içerik girildi

Uluslararası Uzay İstasyonu Dünya yörüngesinde sürekli olarak yer değiştirdiğinden istasyonda internet erişimi sağlamak oldukça meşakatli bir konu. Astronotların internet ile olan bağları yer kontrol aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Astronot Paolo Nespoli’de aynı yolu izletip online ansiklopedi Wikipedia’ya uzaydan içerik giren ilk insan oldu. Astronot bir ses kaydını Dünya’ya gönderdi. Daha sonra bu kayıt yerdekiler tarafından Wikipedia’ya eklendi.

Hindistan Ay yolcusu

Hindistan 2018 Mart’ında, yani sadece 4 ay sonra Ay’a yönelik Chandrayaan-2’yi fırlatacak. Chandrayaan-2 görevi için Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) bir yörünge aracı, bir yer aracı ve bunlara ek olarak küçük bir gezgin robot geliştirdi. Görevin toplam maliyeti 100 milyon dolardan az. Hindistan uzayda harcadığı paraya göre büyük başarılar elde etmesiyle biliniyor. Eğer bir sorun çıkmazsa Chandrayaan-2 Hindistan’ın Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştiren ilk aracı olacak. Bundan önce yine Chandrayaan-1 projesinde bir sonra Ay’ın güney kutup bölgesine çarptırılarak indirilmişti.

Chandrayaan-2’nin Ay’a yolculuk rotası. Uzayaracı Dünya yörüngesinde bir dizi ateşlemeyle Ay’a ulaşacak.

2017’nin en iyi icatlarından biri: NASA Mars Insight

NASA’nın Mars’a göndermeyi planladığı yeni uzayaracı Mars Insight, Time dergisi tarafından 2017’nin en iyi 25 icadından biri olarak gösterildi. Mars Insight aracı Mars’a gönderilen diğer araçlarından farklı olarak Kızıl Gezegen’de sondaj çalışması gerçekleştirecek. Bu sayede Mars’ın jeolojik yapısına dair daha çok bilgi edinebileceğiz.

Uzayda sanat: Orbital Reflector

Yörüngede bilimsel, ticari ve askeri amaçlı uydular dolanmakta. Trevor Paglen ise tamamen sanatsal ve başka hiçbir fonksiyon taşımayan bir uyduyu yörüngeye göndermeye niyetlenmiş. Sanatçının tasarladığı ve Orbital Reflector (Yörünge Yansıtıcısı) isimli uydu elmas biçimli yansıtıcı yüzeye sahip bir balondan oluşuyor. Yansıtıcı yüzeyi Güneş ışınları sayesinde uydunun karanlıkta görünür olmasını sağlayacak. Bu aslında ISS dahil pek çok uyduyu yerden izleyebilmemizi sağlayan bir olay. Bu kez amaç uydunun tamamen görünür olabilmesi. 1.3 milyon dolar maliyeti olan projeyi Nevada Sanat Müzesi desteklemekte ve kickstarter üzerinden destek toplanmakta.

Sanatsal uyduya dair bir deneme.

Büyük depremlerde artış bekleniyor

Dünya’nın kendi ekseninde dönüş hızı yavaş da olsa azalmakta. Ay’ın etkisiyle okyanuslarda ortaya çıkan gelgit olayı neticesinde oluşan enerji transferi Ay’ın hızlanıp Dünya’dan uzaklaşmasına, Dünya’nın da dönüş hızının azalmasına ve günlerin uzamasına neden oluyor. Fark milisaniyeler boyutunda ancak bunun jeolojik etkilerinin yakın zamanda büyük depremlerin sayısında artışla ortaya çıkacağı iddia ediliyor. Bu yıl bugüne kadar 6 büyük deprem gerçekleşti; 2018 yılında 20’ye yakın büyük depremin gerçekleşmesi muhtemel görülüyor.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 32

Dream Chaser serbest iniş testin başarılı oldu

Türk girişimci çift Eren Özmen ve Fatih Özmen tarafından yönetilen Sierra Nevada Corporation tarafından geliştirilen yeni nesil uzay mekiği Dream Chaser düşme testinden başarıyla geçti. Araç helikopterle belli bir yükseklikten aşağı bırakıldı. Bu sayede aracın süzülerek uçma ve elbette iniş yeteneği test edildi. İnsansız gerçekleştirilen uçuşta her şey yolunda gitti. Dream Chaser Uluslararası Uzay İstasyonu’na kargo ve daha önemlisi mürettebat taşımak için tasarlanıyor. Amerika Birleşik Devletleri eski uzay mekiklerini emekliye ayırdığından beri astronotlarını ücret karşılığında Ruslara taşıtmakta. Alçak yörünge işlerinde özel girişimcilerin rolünü arttıran bir politika izleyen ABD’de yörüngeye yük ve insan taşıyacak araçlar tasarlanmaya başladı. Dream Chaser da bu girişimlerden bir tanesi ve NASA’nın gelecek insanlı görevleri için ciddi bir seçenek durumunda.

İdeal sıcaklığa sahip Dünya benzeri gezegen bulundu

Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Şili’deki La Silla’da bulunan gözlemevinde konuşlu HARPS (Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı) ile çalışan bir ekip Ross 128 yıldızının etrafında dolanan, Dünya boyutlarında bir ötegezegen keşfetti. Gezegenin bulunduğu konum suyun sıvı halde bulunabileceği ılıman kuşak içinde hareket ediyor. 11 ışık yılı uzağımızda bulunan Ross 128 b gezegeni, Proxima b‘den sonra keşfedilen en yakın ikinci ılıman dünya oldu.

Ross 128 kozmik ölçüde göz açıp kapatmaya denk gelen bir süre içinde, yaklaşık 79 bin yıl, bize en yakın yıldız sistemi olacak. Böylece Ross 128 b Dünya’ya en yakın ötegezegen haline gelecek. Ross 128 b yaşama dair izlerin aranacağı öncelikli seçeneklerin başında yer alacak. Sonuçta “ev alma komşu al” demişler!

Sanatçı gözünden Ross 128 b
ESO / M. Kornmesser

Airbus kendi kendine uçan taksilerini test etmeye hazır

Sürücüsüz otomobiller gerçek olduğunda pek çoğumuzun sahip olmadığı sürücüsüz taksilerle seyahat edeceği öngörülüyor. Bu öngörünün en büyük rakibi başka bir tür sürücüsüz araçlar olabilir: sürücüsüz uçan taksi ağı. Airbus firması bir süreden beridir Vahana projesi ise bu ağ üzerinde çalışıyordu ve nihayet çalışmaları test edecek olgunluğa erişmiş gözüküyor.

Airbus Vahana

Test için havaaracını geliştirdikleri yerde söküp uçacağı yere gönderip burada tekrar birleştirecekler. Uçuş testi başarılı olursa yeniden söküp geldiği yere gönderilecek. Araç, kolayca sökülüp farklı bir noktaya kara yoluyla taşınabilecek biçimde tasarlandığı için böyle bir yol izliyorlar.

Uluslararası Uzay İstasyonu’na ikmal

Orbital ATK 8 roketi ile yörüngeye taşınan Cygnus kapsülü ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na 3.3 tonluk ikmal gerçekleştirildi. Cygnus kapsülü istasyona 14 Kasım günü kenetlendi. Kargo zararlı özelliklerini mikro kütleçekim ortamında garip şekilde azalan bakteriler, yörüngeye yerleştirmek üzere küpsatlar, bilimsel deneyler, uzay yürüyüşü ekipmanları, istasyon için donanımlar ve elbette mürettebat için erzak içeriyor.

Cygnus kapsülü CanadArm 2 robot kolu ile istasyona kenetleniyor.
Foto: NASA.

Uzay ülkesi Asgardia’nın ilk uyduzu uzayda

Yörüngedeki bir istasyonda bağımsız bir devlet kurmayı amaçlayan Asgardia, ilk uydusunu uzaya yolladı. Orbital AKT Antares roketiyle Uzay İstasyonu’na gönderilen kargo içinde yer alan ve UUİ’den yörüngeye oturtulacak ayakkabı kutusu boyutundaki uydu Asgardia-1 adını taşıyor. Hedef ile fırlatılan uydu arasında epey bir fark var ama unutmayın “Roma bir günde kurulmadı”. Asgardia’nın kurucusu İgor Aşurbeyli de Asgardia’nın ilanından 13 ay sonra söz verildiği şekilde ilk uydusunun fırlatıldığını vurgulamış.

Yarım terabayt depolama kapasitesine sahip uydu Asgardia ‘vatandaşlarının’ uzaya gödenrdiği türlü selfi, kedi fotoğrafları, metin dosyaları gibi kişisel verileri taşıyor.

Asgardia-1 uydusunun bilgisayarda üretilmiş görüntüsü.

Amatör astronotlar uzaya çıkmak için bağış topluyor

Uzay çalışmaları uzun yıllarca devlet kurumları eliyle yürütüldü. Son on yılda ise özel girişimlerin etkinliği önemli ölçüde arttı. Sırada kâr amacı gütmeyen topluluklar olabilir. Danimarka’nın Kopenhag kentinde yaşayan ve kendilerini Copenhagen Suborbitals (CopSub) olarak adlandıran bir grup amatör astronot, kendi uzay araçlarını inşaa edebilmek için bağış topluyor. Son on yılda topladıkları bağışlarla bir düzineden fazla roket üreten grubun uzaya çıkıp çıkamayacağını ise zaman gösterecek; yalnız fotoğraflardan anlaşıldığı üzere bu konuda epey ciddiler:

Copenhagen Suborbitals
Foto: Thomas Pedersen

Uluslararası Uzay İstasyonu’na 17 yıl sonra yeni yazıcı

Uzayda kullanılan teknolojiler kimi zaman insanların kafasındaki uzay teknolojisi algısının epey uzağında şeylerdir. Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronotların da bir yazıcıya ihtiyacı var. Ayda 1,000 baskı için istasyonda biri Rus kısmında bulunan iki yazıcı kullanılmakta. NASA yaklaşık 20 yıllık Epson 800 Inkjet yazıcısını (Uzay Mekiklerinde de bundan kullanılıyormuş) yeni bir HP Envy 5600 ile değiştirmeye karar vermiş.

Dışardan bakınca pek de uzay çağı teknolojisiymiş gibi durmuyor.
Görsel: HP

Elbette yeni yazıcı yörüngeye çıkamdan evvel gerekli olamyan kısımları sökülecek. Yazıcı seçimindeki kriterleri ise sıfır yerçekiminde çalışabilmesi, çalışırken mürekkebi boşa harcamaması, alev almayan malzemeli ve tabii bir de enerji tasarruflu olması.

Kaynak: Bilim ve Teknoloji dergisi

Büyük Ateştopu Meteoru

Görsel & Telif: Ollie Taylor

17 Kasım’daki Günün Astronomi Görseli bir dağ geçidinde gerçekleşen astrofotoğraf çalışmasında şans eseri Büyük Ayı takımyıldızından rol çalan bir meteor görülüyor. Fotoğrafa şans eseri girmeyi başaran bu meteorun Almanya üzerinde ölçülen yolu, Kasım ayındaki Taurid Meteor Yağmuru’nun aktif saçılma noktasıyla uyum gösteriyor.

Leonardo Da Vinci İstanbul’da

Leonardo Da Vinci’nin Salvator Mundi adlı tablosu bir açık arttırmada 450 milyon Amerikan dolarına alıcı bularak en pahalı sanat eseri rekorunu kırdı. Tabloyu alanın kimliği bilinmiyor.

Tablo bir zeniginin özel koleksiyonuna katıladursun biz züğürtler için kapsamlı bir Leonardo Da Vinci sergisi İstanbul’da açılacak. Da Vinci’nin tahayyül ettiği icatların 100 replikasının yanı sıra orjinal el yazmaları, tablo ve çizimlerinden oluşan yaklaşık 200 eser sergilenecek. Jean-Christophe Hubert’in küratör olduğu Leonardo Da Vinci Expo: Dahi İstanbul’da isimli sergi 14 Aralık 2017 – 7 Nisan 2018 tarihlerinde UNIQ İstanbul’da açık olacak.

falcon 9 fırlatma anı – canlı

SpaceX, 12 Ekim gecesi saat 1:53’te yeni bir Falcon 9 fırlatması gerçekleştirecek. NASA’nın Florida’daki Kenedy Uzay Merkezi’ndeki 39A rampasından yapılacak olan fırlatma ile yörüngeye EchoStar 105/SES-11 iletişim uydusunu çıkartacak.

Kullanılacak Falcon 9 roketinin birinci kademesi önceki seferinde Uluslararası Uzay İstasyonu’na ikmal görevinde kullanılmıştı. Bu fırlatmadan sonra Atlantik Okyanusu’nda konuşlu özerk uzaylimanı dron gemisi “Of Course I Still Love You (Elbette Seni Hâlâ Seviyorum)” üzerine iniş yapacak.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 18

Firavunun uzaylı hançeri

Firavun Tutankhamun’un birlikte gömüldüğü eşyaları arasında bulunan demirden yapılma hançerin malzemesinin kaynağının bir meteorit olduğu saptandı. Esasen bu durum çok da şaşırtıcı değil. Demir madenciliğinin keşfedilmediği antik çağlarda Dünya’ya düşen demir içerikli meteoritler işlenerek silah ve süs eşyası yapımında kullanılıyordu. Yani antik çağlarda bir nevi uzay madenciliği yapılıyordu.

tutankamunun-uzayli-hanceri

SpaceX 2024 yılına kadar Mars’a astronot gönderecek

SpaceX’in başındaki isim Elon Musk, 2018’de başlayacak olan ve 2024 yılında Mars’a ilk astronotu göndermeyi de içeren Mars planını açıklayacaklarını duyurdu (1 Haziran 2016). SpaceX bahsedilen planını, 2018 yılında mürettebatsız bir Kızıl Ejder (Red Dragon) kapsülünü Mars’a göndererek başlatacak. Bu görevden geçmiş bir Haftalık Gökyüzü Raporu’nda bahsetmiştim.
spacex-launches-mars-mission
Mars ve Dünya’nın konumları yörünge özelliklerinden ötürü her 26 ayda bir, Mars’a birşeyler yollamak için en uygun konuma geliyor. SpaceX bu fırsatı kaçırmak istemiyor. İlk başta Kızıl Gezegen’e boş bir kapsül göndererek gelecek görevler için veri toplamayı amaçlıyorlar.

şişirilebilir modüller

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki şişirilebilir modül BEAM‘e ilk kez bir astronot giriş yaptı. Modüle giriş yapan kişi ise saatlerce süren şişirme operasyonunu yürüten astronot Jeff Williams.

inişi seyretmek

Roketlerin fırlatma görüntülerini seyretmek oldukça zevklidir. Yeniden kullanılabilir roketler sayesinde artık seyretmek için keyifli başka bir şey daha var: inişler.

falcon9-inis-hizli

Uzaydaki Öğretmen anısına para basılacak

Challenger uzay mekiği faciasında hayatını kaybeden öğretmen Christa McAuliffe anısına hatıra 1 dolar basılacak. NASA’nın “Uzaydaki Öğretmen” programıyla astronot eğitimi alan McAuliffe faciayla sonuçlanan STS-51L mürettebatın dahil olmuştu. 28 Haziran 1986’daki fırlatmanın 73. saniyesinde katı yakıt roketlerinden birindeki sızıntı sebebiyle uzay mekiği Challenger havaya uçtu.

McAuliffe-uzaydaki-ogretmen

Dronlar Alemi

Ramazan davulu dron!

Ramazan’ın gelmesiyle beraber davulcular yine sokaklara çıktı. Fakat sene olmuş 2016, artık sokakların yetersiz kaldığını düşünüp, yüksek apartmanlara da davulla ve mani ile uyanma hizmeti vermek isteyen bir grup, dronu davulcuya dönüştürdü.

Siz de benim gibi davul geleneğinin sürdürülmesinden çok haz etmeyenlerdenseniz üstteki habber biraz canınızı sıkmış olabilir. Öyleyse şimdi de iyi haberi verelim: dron avlamak için yeni bir silah geliştirildi.

dronedefender-1