31 Ekim

31 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

2000 – Soyuz TM-31 fırlatıldı. Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ilk mürettebatını istasyona taşıyan bu görevden günümüze kadar, uzay istasyonunda kesintisiz olarak astronotlar görev aldı ve almaya devam ediyor. Soyuz TM-31’den sonra Soyuz TM-32 ile istasyona 3 kişi daha taşındı. Soyuz TM-31 uzayaracı acil durumda kullanmak üzere ‘can salı’ olarak istasyonda bir süre daha tutuldu. Taşıdığı mürettebat ise Şubat 2001’de Amerikan uzay mekiği ile (STS-102) geri döndü.

Soyuz TM-31 ekibi: Rus kozmonotlar Yuri GidzenkoSergei Krikalev, ve Amerikalı astronot William Shepherd

2014 – Virgin Galactic şirketine ait deneysel uzay mekiği SpaceShipTwo, test uçuşu sırasında havada patladı. Pilotlardan biri hayatını kaybederken diğeri ağır yaralandı. SpaceShipTwo iki gövdeli bir taşıyıcı uçakla belli bir yüksekliğe kadar çıkartılıyor, ardından taşıyıcısından ayrılıp (kabaca 15 km – 50 bin feet yükseklikte) roket motoruyla dikey olarak yükselip uzaya çıkıyordu. (Uzayaracı hakkında daha detaylı bilgi için bkz: SpaceShipOne)

31 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1711 – İtalyan doktor, fizikçi ve akademisyen Laura Bassi doğdu (ö. 1778)
1847 – İtalyan fizikçi ve mühendis Galileo Ferraris doğdu (ö. 1897)
1930 – Amerikalı general, pilot ve astronot Michael Collins doğdu. Uzaya iki defa çıkan Collins ilk uzay uçuşunu 1966’da Gemini 10’da, ikincisini ise Temmuz 1969’da Apollo 11’de yaptı. Collins, Apollo 11’de Ay’a inmese de Ay yörüngesine girip Ay’a uçan 24 kişiden biri oldu.

1943 – İngiliz-Amerikan fizikçi ve akademisyen Paul Frampton doğdu
1959 – Fransız fizikçi ve akademisyen Jean Cabannes öldü (d. 1885)
1962 – Fransız astronom Gabrielle Renaudot Flammarion öldü (d. 1877)
1986 – Nobel ödüllü, Amerikan fizikçi ve kimyacı Robert S. Mulliken öldü (d. 1896)
2007 – Türk fizikçi ve politikacı, eski başbakanlardan Erdal İnönü öldü (d. 1926)

SpaceShipOne

20. yüzyıl boyunca insanlı uzay çalışmaları devletlerin kontrolünde gerçekleşmiştir. Özellikle ABD’de özel şirketler NASA öncülüğünde uzay teknolojileri üretmekteydi ancak insanlı uzay uçuşu yapmak hiçbir zaman şirketlerin ilgi alanına girmemişti.

Bu durum 21. yüzyılın başında değişti. Virgin Galactic şirketin tasarlayıp ürettiği SpaceShipOne (UzayGemisiBir), 21 Haziran 2004’te ilk defa devlete bağlı olmayan insanlı yörünge altı görevi gerçekleştirdi.

spaceshipone-1

SpaceShipOne pilot dahil 3 kişilik mürettebat için tasarlandı. 15.24 km (50.000 feet) yüksekliğe kadar White Knight (Beyaz Şövalye) isimli, ana gemi diye tabir edilen bir uçağın altında çıktıktan sonra ana gemisinden ayrılıp, roket motorlarıyla 112 km (367,360 feet) irtifaya ulaştı.

spaceshipone-3

SpaceShipOne pek çok ilke imza attı: Ses hızının 3 katına ulaşan, 100 km irtifaya çıkan ve yeniden kullanılabilen ilk -özel girişime ait- hava taşıtı.

hibrit roket motoru

SpaceShipOne uzaya çıkabilmek için hibrit roket motoru kullanıyor. Bu roketler hem katı yakıt hem de gaz/sıvı yükseltgen (oksitleyici) madde kullanıyor. Katı yakıtlı roketlere karşı, yükseltgen miktarının ayarlanabilmesinden ileri gelen itki gücünü ayarlayabilme veya roketi tamamen durdurabilme avantajı var.

Yakıt olarak kauçuk, yükseltgen olarak da sıvı nitröz oksit (NO2) kullanan SpaceShipOne’ın roket motoru 87 saniye boyunca 88 kN itki üretebilmekte.

SpaceShipOne_schematic

Yukarıdaki şekil roketin temel yapısını göstermekte. Yükseltgen madde olan nitröz oksit mavi ile işaretlenmiş tanktan yanma odasına geçiyor. Burada kırmızı ile gösterilen noktada ateşleme sağlanıyor. Kauçuğun yanmasıyla ortaya çıkan sıcak gaz nozuldan çıkarken itki oluşturuyor.

spaceshipone-2

SpaceShipOne’ın ardından firma daha ileri bir model olan SpaceShipTwo’yu üretti. Ne yazık ki SpaceShipTwo bir test uçuşu sırasında havada kaza geçirerek parçalandı. Uzay turizmini hedefleyen ve pek çok ünlü ismin bilet parasını önceden ödeyerek destek olduğu Virgin Galactic şu ana dek herhangi bir ticari uçuş gerçekleştirmedi.

Ansari X Prize ödülünü de kazanan SpaceShipOne bugün, havacılık tarihinde bir kilometre taşı olarak, Smithsonian Enstitüsü’nün Ulusal Hava ve Uzay Müzesi’nde sergilenmekte.