Haftalık Gökyüzü Raporu – 34

Yapay zeka gezegen keşfetti

Google’ın makine öğrenmesi teknolojisinden yararlanan bilim insanları Kepler-90 isimli yıldızın yeni bir gezegenini (Kepler-90i) keşfettiler. Kepler-90 bizlerden 2545 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor ve bizim sistemimizin mini bir versiyonunu andırmakta. Keşfedilen Kepler-90i adlı gezegen ise yaklaşık olarak Merkür yörüngesinde yeralıyor, yüzey sıcaklığı ise 420 °C’nin üzerinde.

Kepler-90 ile kendi sistemimizdeki gezegenlerin boyut olarak karşılaştırması.

Kullanılan yapay zeka teknolojisi (makine öğrenmesi) bilinen özelliklere dayanarak öğrenilen verilerden bilgisayarın tahminler yapıp karar gerçekleştirebileceği bir model inşaa etmesine dayanıyor. Bilim insanları çok küçük bir gezegeni başarıyla bulabilen sistemin binlerce yıldızda daha keşifler yapabileceğinden ümitli. Ötegezegenler yıldızlarının önünden geçerken bize ulaşan ışığında azalmaya sebep oluyor. Küçük bir gezegeni yakalamak bu nedenle kolay değil. (ileri okuma için: astronomidiyari.com)

Voyager 37 yıl sonra roketlerini ateşledi

37 yıl boyunca hiç kullanılmayan bir makinadan ilk günkü gibi çalışmasını bekler misiniz? 1977 yılında uzaya fırlatılan Voyager-1‘in yönlendirme motorları 37 yıl aradan sonra sorunsuzca tekrar ateşlendi. Voyager 1 bizden yaklaşık 21 milyar km uzaklıkta ilerlemekte. Mesafe büyük olsa da iletişim kesilmiş değil: Dünya’dan gönderilen sinyaller 19 saat 35 dakikada uzayaracına ulaşıyor.

Yönlendirme motorları en son 1980 yılında, Voyager 1 Satürn’ün yakınından geçerken kullanılmıştı. Roketlerin ateşlenme amacı ise iletişimin devamı için Voyager’ın antenini Dünya’ya yönelmiş biçimde tutmak. Bu iş daha önce aracın ana iticileri kullanılarak yapılıyordu ancak bunların eskidikçe daha çok enerjiye gereksinim duydukları ortaya çıktı. Malum artık Voyagerlara yakıt ikmali imkansız.

Uydu merkezinden yeni görüntüler

Türkiye’nin ilk yerli iletişim uyduları Türksat 6A ve Türksat 6B’nin üretiminin gerçekleştirileceği Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi’nin görüntüleri basın ile paylaşıldı. Merkezde daha önce Göktürk-2 uydusunun ileri entegrasyon ve çevresel testleri gerçekleştirilmişti.

Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi foto: Anadolu Ajansı

Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev değişimi

17 Aralık pazar günü Soyuz MS-07 roketi ile Sefer 54 mürettebatından komutan Anton Shkaplerov (Roscosmos), uçuş mühendisleri Scott Tingle (NASA) ve Norishige Kanai (Japon Hava-Uzay Araştırma Ajansı – JAXA) Kazakistan’daki Baykonur Kozmodromu’ndan Uluslararası Uzay İstasyonu’na olan yolculuklarına çıktılar. Ekip uzayda 5 ay geçirecek.

Fotoğraf: NASA

Bu arada Sefer 53 mürettebatından komutan Randy Bresnik (NASA) ve uçuş mühendisleri Paolo Nespoli (ESA) ve Sergey Ryazanskiy (Roscosmos), Kazakistan’a gerçekleştirdikleri iniş ile Dünya’ya döndüler.

NASA/Bill Ingalls

‘Oumuamua uzay gemisi değilmiş

Farklı bir yıldız sisteminden gelen ilk nesne olduğu anlaşılan ‘Oumuamua‘nın bir uzay gemisi olmadığı da ortaya çıkınca göktaşı olduğu kesinleşti. Bilim insanları 4 bantta milyarlarca farklı kanalı dinleyerek ziyaretçi nesneden herhangi bir sinyal gelip gelmediğini araştırdılar. Araştırmanın sonucuna göre ‘Oumuamua bir taş kadar sessiz.

ESO / M. Kornmesser

Astrobiyoloji Konferansı değerlendirmesi

Astrobiyoloji başta astronomi ve biyoloji olmak üzere çeşitli disiplinlerin biraraya geldiği, yaşamın ortaya çıkmasını ve evrimini sağlayan jeokimyasal ve biyokimyasal etken ve süreçleri konu alan bir bilim dalı. Türkiye’de astrobiyolojiye dair neredeyse hiçbir şey yok. Bu zorluğa rağmen geçtiğimiz ay ODTÜ’de Amatör Astronomlar Topluluğu ile Biyoloji ve Genetik Topluluğu Astrobiyoloji Konferansı gerçekleştirilmişti. Kendisi de bir astrobiyolog olmak isteyen Berfin Dağ konferansın değerlendirmesini yapmış.

2017’nin en iyi bilim görüntüleri

Yıl biterken yıl sonu değerlendirmeleri başlıyor. İşte onlardan biri: Nature dergisinin 2017 yılının en iyi bilim görüntüleri başlığıyla verdiği liste.

Ağustos ayında gerçekleşen güneş tutulmasını içeren birleşik görüntü.
Telif: David Klutho/Sports Illustrated/Getty
UV ışık altında gizli tonları açığa çıkan bir anemon çiçeği. Böceklerin UV ışınlarını algılama konusunda insanlardan daha başarılı olduğunu hatırlatırım.
Telif: Craig Burrows

İstanbul Üniversitesi’nde Bitmeyen Gece

İÜ Amatör Astronomlar Kulübü, en uzun gecenin yaşandığı 21 Aralık (Perşembe) tarihinde halka açık bir etkinlik düzenleyecek. Hava koşulları uygun olursa teleskop gözleminin de gerçekleşeceği etkinlik elbette ücretsiz. Detaylara etkinlik sayfasından ulaşabilirsiniz.

Hollanda polisi dron avlamak için kartalları kullanmaktan vazgeçti

Sebep kartalların dron pervanesinden zarar görme ihtimali değil tabii. Hayvanlar herzaman insanların istediği gibi davranmıyor ve dronları hedef olarak görmüyor. Avlanmak için aç olmaları gerekebiliyor. Hedef olarak görseler de eğer başarılı olamazlarsa sinirlenip farklı bir av aramaya koyuluyorlar. Dronları yerleşime yakın yerlerde kullanacaklarından bu hedef insan yavruları olma ihtimali de var. Mazallah..

Hollanda polisi tarafından eğitilen bir kartal dron, yakalarken.
Foto: KOEN VAN WEEL/AFP/Getty Images

İşte bu nedenlerden ötürü Hollanda polisi istenmeyen dronları avlamak için kartalları kullanmaktan vazgeçti. Dronları avlamak için yırtıcı kuşları kullanmak yerine diğer bir yöntem ise yine yırtıcı bir kuş olan doğanların av straeilerinden bir dron savunma sistemi tasarlamak olabilir.

 

İlk kozmonotlardan Viktor Gorbatko hayatını kaybetti

İlk Sovyet kozmonotlarından Viktor Gorbatko, 17 Mayıs’ta yaşamını yitirdi. Üç uzay uçuşu gerçekleştiren Gorbatko 82 yaşındaydı. Geçtiğimiz haftalarda hastalanıp hastaneye kaldırılan eski kozmonot yoğun bakıma ünitesinde hayatını kaybetti.

Gorbatko 1960 Mart’ında, 26 yaşındayken, aralarında Yuri Gagarin’in de bulunduğu 20 kişilik ilk Sovyet kozmonot grubuna seçilmesine karşın ilk uzay uçuşu için 9 yıl beklemesi gerekti.

Soyuz 7 görevi

Anatoly Filipchenko ve Vladislav Volkov’la beraber araştırma mühendisi olarak Soyuz 7 mürettebatına dahil oldu. Sovyet Ay Programına dahil olan ve 4 gün 22 saatlik bu görev, Sovyetlerin aya inişe verdiği yanıt olarak kabul ediliyor. Soyuz 6 ve Soyuz 8 uzayaraçlarının da dahil olduğu görev sırasında, iki uzayaracının yörüngede kenetlenirken, diğer bir tanesinin de bunları görüntülemesi planlanmıştı. Uzayda toplam 7 kozmonotun yer aldığı bu görevin kenetlenme safhası teknik nedenlerle başarılamadı ancak daha sonraki uzayaracı kenetlenmeleri ve uzay istasyonu çalışmaları için önemli bir deneyim oldu. Zaten sonrasında Sovyetler ay programından vazgeçecek ve uzay istasyonu inşaasına yönelecekti.

Soyuz 6-7-8

Salyut 5 görevi

Gorbatko iki kere daha uzaya dönecekti. İlk olarak 1977 Şubat’ında Soyuz 24 ile yörüngeye çıkan kozmonot, bu uçuşunda Yuri Glazkov ile Salyut 5 uzay istasyonunda 18 günlük bir görev gerçekleştirdi. Çeşitli biyolojik ve malzeme deneylerini yürüttü. Bu görev Salyut 5’e gerçekleştirilen son ziyaret olacaktı. Altı ay sonra uzay istasyonu yörüngeden çıkıp dünya atmosferinde yok oldu.

İnterkosmos görevi

Son uzay uçuşunu 1980 haziranında Soyuz 37 ile yaptı. Bu uçuşunu ilk Vietnamlı kozmonot olan Pham Tuân ile Salyut 6 uzay istasyonuna yaptı.

kaynak: spacefacts.de | space.com | russianspaceweb.com |

gökyüzü gündemi

• Bugün Sovyet kozmonot Valentina Tereşkova’nın uzaya çıkan ilk kadın olmasının 52. yıldönümü.

valentina_tereskovaUzaya çıkan ilk kadın: kozmonot Valentina Tereşkova

• Plüton’a yaklaşan Yeni Ufuklar (New Horizons) sondası cüce gezegenin yüzeyinin karmaşık bir yapıda olduğunu ortaya çıkardı. Sonda yaklaştıkça bu yaz içersinde Plüton’un yüzünü ayrıntılarıyla görebileceğiz. NASA bu müthiş göreve ilgiyi arttırabilmek için Plüton vakti (Pluto Time)  uygulamasını duyurdu. Böylece cüce gezegenin ne kadar karanlık olduğunu deneyimlemek isteyenler Plüton vaktinde çektikleri fotoğrafı NASA’ya gönderebilecek. Seçilen fotoğraflar, Plüton’un mozaik görüntüsünün içersine yerleştirilecek.

• Türk Astronomi Derneği’nin aylık bülteni olan Gökyüzü dergisi, Haziran 2015 sayısıyla tekrar aramıza döndü.  Eğer hâlâ okumadıysanız, dergiyi pdf formatından bu bağlantıyla cihazınıza indirebileceğiniz gibi, ISSUU üzerinden de takip edebiliyorsunuz.

• Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev süresi dolan üçlü ‘yurda döndü’. Amerikalı astronot Terry Virts, Rus kozmonot Anton Shkaplerov ve İtalyan astronot Samantha Cristoforetti Soyuz aracıyla Dünya’ya geri dönerken istasyonda 3 kişilik bir ekip hâlâ çalışmalarını sürdürüyor.

150611-overall_a806910057cbd755046493b3e6b917e3.nbcnews-ux-2880-1000

Geri dönenlerden Samantha Cristoforetti 199 gün uzayda kalarak, ‘uzayda tek seferde en uzun süre kalan kadın’ ünvanını kazandı. Bir önceki rekortmen ise Amerikalı Sunita Williams’tı.

Aslında rekor planlanmamıştı. Ekibin inişi nisandaki Progress kazası nedeniyle neredeyse bir ay ertelendi. Böylece Williams’ın 195 günlük rekoru geçilmiş oldu. Cristoforetti aynı zamanda uzayda ilk espresso içen insan ünvanına da sahip!

Bir uzay görevinin bir takım aksaklıklar yüzünden uzaması talihsizlik  sayılabilir mi?

• Mars gezegeninde kaza sonucu mahsur kalan bir astronotu anlatan Marslı romanını alıp okumayı hep erteliyordum, Gökyüzü’ndeki kitap önerilerini görünce alıp okumaya başladım.

İlk olarak bir blog sitesinde yayınlanıp sonra hayranların isteğiyle ekitap olarak satılan en sonunda da yayın haklarını alan yayıncı sayesinde selüloza bürünen Marslı nihayetinde beyaz perdeye de geliyor. Fragmanı yayınlandı bile:

• Uzay endüstrisinde yükselen trendlerden biri fırlatma sistemlerini sağ sağlim yere indirebilmek. Normalde roketler işleri bittikten sonra yeryüzüne düşüyor ve hasar görüyor. Bunları tekrar kullanma şansı olmadığından yeniden üretmek gerekiyor ki bu da önemli bir maliyet kalemini oluşturuyor. Elon Musk gibi yatırımcılar fırlatma sistemlerini zarar görmeden indirip, tekrar kullanmak suretiyle maliyetleri düşürmenin yollarını arıyorlar.

Bu işe Airbus da girmiş. Konseptleri roketin tamamını değil sadece daha değerli olan motor kısmını kurtarmak. İşi biten roket motoru geri klan kısımlardan ayrılıp, kanatlar sayesinde yeryüzüne iniş yapıyor.

• 18 Haziran perşembe günü Ay yeniay evresine girecek: Ay takvimine göre Ramazan ayının ilk günü.

• 21 Haziran’da yaz gündönümü yaşanacak. Geceler bundan sonra uzamaya başlıyor.

bir teleskop kontrolden çıkan uzay aracının atmosferde yanışını tespit etti

Uluslararası Uzay İstasyonu’na yakıt, oksijen, yiyecek ve bilimsel ekipman taşımak amacıyla 28 Nisan’da Kazakistan’daki Baykonur Kozmodromu‘ndan Soyuz 2-1a roketiyle fırlatılan Progress M27-M kargo aracı kontrolden çıkarak ve spin atmaya başlamıştı. Bu nedenle UUİ ile olan buluşması iptal olan aracın 8 mayısta atmosfere tekrar girip yanmak suretiyle yok olacağı tahmin ediliyordu.

Ta ki düne kadar. Elbette zavallı aracın makus talihi değişmiş değil, sadece bu planlanandan önce gerçekleşmiş. Afrika’daki bir Rus teleskobu Progress’in atmosfere giriş görüntüsünü şans eseri yakalamış:

progress-m27-m

Görüntüyü yakalayan teleskop, Moskova Devlet Üniversitesi’nin yönettiği dünya çapındaki MASTER (Mobile Astronomical System of Telescope-Robots / Robot Teleskopların Gezici Astronomik Sistemi) ağına bağlı çalışıyor.

kaynak: sputniknews.com [1]   [2]russianspaceweb.com

Ruslar maceraya mı hazırlanıyor?

Rusların resmi uzay turizmi şirketi Space Adventures (Uzay Maceraları), soyuz kapsülleriyle aynı anda iki uzay turistini uzaya çıkartma planları yapıyor. Her şey yolunda giderse, proje 2012 yılında hayata geçecek.

Soyuz (Birlik) uzayaraçları RSC Energia şirketi tarafından üretilmekte.  Şirket yılda 4 adet Soyuz uzayaracı üretebiliyor. Proje kapsamında planlanan ise bu sayı 5’e yükseltilip, Space Adventures için bunlardan yılda en az bir tanesini kullanabilme yolunu açmak.

Kapasitenin geri kalanı ise, UUİ programına ayrılmakta. uzay istasyonuna mürettebat ve malzeme taşımak için yılda 4 adet Soyuz’a ihtiyaç duyuluyor.

Space Adventures, fazladan üretilen Soyuz’un üretimi, fırlatması ve mürettebat komutanı olacak bir Rus kozmonotun yıllık ücretini ödeyecek.

Uzay turizmi son yıllarda yatırımcıların ilgisini çeken bir alan. Bunun için çok sayıda uzay aracı tasarlayan ve üreten şirket var. Buna karşın dünyada uzaya turist çıkartan yegane şirket Space Adventures.

Özel şirketler gelecekte daha ucuza insanları uzaya çıkartabilecek olsa da şimdilik tekel durumundaki SA ile uzaya çıkıp 10 gün UUİ’de konaklamanın bedeli 35 milyon dolar. Günlüğü 3,5 milyon ile UUİ en pahalı otel sayılabilir. Kesinlikle dolar milyarderlerine hitap eden bir hizmet. Bu bedeli ödemeye hazır kişiler arasında da zaten Google’ın kurucularından Sergey Brin gibi milyarderler var.

Uzay turizmi için tasarlanmamış Soyuz’ların kapasitesi normalde bir turiste yetiyor. Turiste ayrılabilen bir koltuk dışında, komutan ve uçuş mühendisi olmak üzere iki kişilik zorunlu mürettebat kadrosu var.

Koltuk sayısını arttırmak, aşağıda Soyuz’un iç mekanını gösteren fotoğraftan da anlaşılacağı üzere mümkün değil.  Rusların planı, uzay turistlerinden birine 1,5 yıl eğitim verip uçuş mühendisi yapmak. Böylece bir kişlik boş koltuğun yanısıra uçuş mürettebatından bir kişilik kadroyu da turiste vermek. Boşuna Space Adventures (Uzay Maceraları) demiyorlarmış!

İkinci koltuk dolar milyarderi olamak yetmiyor, ayrıca eğitim için harcayacak zaman da gerekli. Yeterince parası olan UUİ’de 10 gün geçirmek için 35 milyon doları gözden çıkartabiliyorsa, bunlardan yeterince zamanı olanlar da, muhtemelen zevk duyacakları eğitimi göze alırlar sanırım.

Elbette Rus yetkililer daha iyi bilir ama benim bildiğim kadarıyla da bir kozmonot kolay yetişmiyor. Eğitimini vereceklermiş ama her araba ehliyeti alan formula yarışçısı olamıyor sonuçta.  Bana çok da güvenli değilmiş gibi geldi.

Eğitimi alan halinden memnun olur şüphesiz, peki olayın diğer koltuktan görünümü nasıl olur? İçlerinden “amatörle mi uçacağız” diye itiraz edenler çıkar mı? Bunu 2012’de öğreneceğiz.

Ayrıca hatırlatmak lazım, Amerikalılar bırakın bir sivili uçuş mühendisinin koltuğuna oturtmayı, UUİ’de turiste de karşılar, güvenlik gerekçesiyle. Tabi onların tuzu kuru, uzay programları için para bulmakta Ruslar kadar zorlanmıyor böylece de turistle uğraşmak zorunda kalmıyor olabilirler.

kaynak: universetoday.com | vikipedi |