Haftalık Gökyüzü Raporu – 27

Fizik Nobel’i kütleçekim dalgalarını keşfeden LIGO fizikçilerine gitti

2017 Nobel Fizik Ödülü’nü LIGO-Virgo dedektör işbirliğinin üyeleri Rainer Weiss, Barry C. Barish ve Kip S. Thorne isimli bilim insanları kazandı. Ünlü fizikçi Albert Einstein izafiyet teorisinin bir parçası olarak kütle çekimsel dalgaların varlığı kuramsal olarak öngörülüyordu fakat kütle çekim dalgalarının deneysel olarak tespiti, fikrinin ortaya atılmasından (1916) yaklaşık 100 yıl sonra (2015) LIGO sayesinde gerçekleşebildi. LIGO ve kütleçekim dalgalarıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.  Bu arada kazananlardan Kip S. Thorne Interstellar (Yıldızlararası) filminin senaryosunun bilimselliğini sağlayan kişi. Throne’nin Yıldızlararası Bilimi adlı kitabını bir okuma önerisi olarak anmak lazım.

Türk bilim insanları çift yıldız sisteminde kayma keşfetti

Çift ve çoklu yıldız sistemleri evrende sıkça görülen şeyler. 1968 yılında keşfedilen ve yaklaşık 180 bin ışık yılı uzağımızda bulunan SXP 1062 isimli nötron yıldızı da bir çift yıldız sisteminin parçası. Yaklaşık 10 km çaplı yıldız 1 km kalınlığında kabuğa sahip. Boyutlar sizi yanıltmasın, Nötron yıldızları çok yüksek madde yoğunluğuna sahiptir. Diğer bir özellikleri ise güçlü manyetik alanlarıdır. ODTÜ’lü ekip bir nötron yıldızına dair önemli bir keşifte bulundu.

Keşif, X-ışını uydularından elde edilen verilerin 3 yıl boyunca analiz edilmesi sayesinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar yörünge periyodu 656 gün olan nötron yıldızının 18 dakika olan kendi ekseninde dönme periyodunda büyük bir kayma gözlemledi. Bu tarz kaymalar daha önce hep tek halde bulunan nötron yıldızlarında görülmüştü. Çift yıldız sistemindeki bir nötron yıldızında ise İngilizce ‘glitch’ denilen bu kaymaya ise ilk kez rastlandı. ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Altan Baykal kaymanın yıldızın içindeki yoğun maddenin kabuğu ile etkileşmesinden kaynaklandığı bilgisini vermiş.

Çin’de Mars simülasyonu

Ülkenin kuzeybatısındaki Çinghay eyaletinde kurulacak olan üs, Da Çaidan bölgesi sınırındaki kırmızı kayalıklarda inşaa edilecek. Bir “Mars topluluğu” ve bir “Mars kamp alanı”nı da içeren üs, uzay ve astronomi eğitimi, Mars temalı turizm, bilimsel araştırma ve film çekimi gibi alanlar için tasarlanmış, Çin’in ilk kültürel ve turistik üssü olacakmış. Gerçekten bilimsel çalışma sahası mı yoksa sadece Mars temalı bir Disney Land mı olacak onu zaman gösterecek.

Avustralya uzay ajansı kuruyor, Türkiye beklemede

Avustralya da uzay ajansı kuracak. Kendi roket fırlatma olanakları ile kendi uydusunu ilk inşa edip uzaya gönderen ilk ülkelerden biri olan Avustralya devleti daha sonraki yıllarda astronomi araştırmalarında ilerlese de uzaya teknolojilerine olan ilgisini kaybetti. Bir Japon roketi ile uzaya gönderdikleri mikro uydu 2007 yılında devredışı kaldıktan sonra yeni bir girişimde bulunmadılar.

Avustralya Kısa Dizisi radyo teleskopları
Avustralya Kısa Dizisi

Avustralya uzay ajansına sahip olmayan son 2 OECD ülkesinden biri. Aslında Türkiye’nin de henüz uzay ajansı kurulmuş değil ancak kanunla ilgili tasarı olması sebebiyle bu listede gözükmüyor. Yine de Türkiye’nin henüz bir uzay ajansı yok ve ne zaman kurulacağı tam olarak bilinmemekte.

Hint uydusundan yeni Mars görüntüleri

Biz kuruldu kurulacak diye beklerken uzay çalışmalarında ilerleyen ülkeler bunun meyvelerini topluyor. Hindistan Uzay Ajansı ISRO’nun Mars Yörünge Görevi adlı Mars uydusunden son gelen Mars fotoğrafları yayınlandı. Darısı olmayanların başına.

roket testi

acs_reactivation-1000px

Fotoğrafta 45 kglık sıvı oksijen/sıvı metan yakan bir roket testi görülüyor. Testin yapıldığı NASA’nın Glenn Araştırma Merkezi’nde bulunan İrtifa Yanma Standı’nda (Altitude Combustion Stand- ACS) 1 tona kadar itiş gücüne sahip roket motorları test edilebiliyor.

Roket motorunun boyutuna bağlı olarak ortam basıncı deniz seviyesinden 30 km’ye kadar (daha yukarısında atmsfer basıncı ihmal edilebilir) olan irtifaların benzetimi (simülasyon) yapılabilmekte.

kaynak: NASA |

Mars simülasyonu

Daracık bir alan, her şey en az alanı kaplayacak şekilde tasarlanmış, sürekli fan seslerinin oluşturduğu fona sahip bu mekandan ne çıkabilmek mümkün ne de dışarısıyla kolayca iletişim kurabilmek. Hapisaneyi andıran bu ortam, insanlı Mars görevine katılacak mürettebatın aylar boyunca yaşayacak olduğu uzayaracının ta kendisi.

Henüz insanlı Mars görevleri gündemde değil, fakat psikolojik ve bedensel açıdan insanı zorlayacak bu görevlerin insanlara etkileri hakkında bilgi edinmek amacıyla, mart ayı sonunda ESA ve Ruslar bir araştırma başlatılacak. Moskova’daki Biyomedikal Sorunlar Enstitüsü’nde gerçekleştirilecek olan araştırma süresince ESA’ya bağlı olarak Alman ordusundan bir makina mühendisi ve Fransadan bir savaş pilotu ile aralarında bir doktor ve bir spor fizyolojisti olan dört Rus kozmonottun oluştırduğu 6 kişilik mürettebat 31 Mart günü, üç ay sonra gün yüzüne çıkmak üzere dış dünyadan tamamen yalıtılmış tecrit tesisine giriş yapacaklar.

Uzun süreli uzay yolculuklarının psikolojik ve tıbbi etkilerinin açığa çıkartılmasının amaçlandığı Mars görevi benzetimine (simülasyon) katılan ve izole bir hayat yaşayacak olan 6 kişilik mürettebatın ‘Dünya’ ile iletişiminde gerçeğe uygun olarak 20 dakikaya kadar -her iki taraf için de- gecikmeler olacak. Ayrıca 105 gün boyunca Mars yolculuğunu taklit etmek amacıyla gönüllü bir hapis hayatı yaşayacak olan mürettebat, bu süre boyunca tesbih yapmak yerine gerçek bir uzay görevindeymiş gibi fırlatma, Kızıl Gezegene yolculuk, gezegen yüzeyinde araştırma ve geri dönüş yolculuğunu kapsayan belli bir senaryoya uygun hareket edecekler. Senaryo dahilinde bazı kurmaca acil durumlar olacak; kim bilir belki gerçek acil durumlar da ortaya çıkabilir. Mürettebatın beslenmesi de Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev yapanlarınki gibi olacak.

Mars görevi için benzetim çalışmaları bu 105 günlük çalışma ile sınırlı kalmayacak. Mars görevleri daha uzun süreceğinden, bu çalışmadan sonra sırada Mars görevinin tüm aşamalarını içeren 520 günlük bir benzetim çalışması olacak. Bu çalışmalar sayesinde uzun süreli uzay yolculuklarında ortaya çıkabilecek sorunlar önceden belirlenebilecek ve çözümler üretilebilecek.

Sizin Mars deneyimini canlandırmanız için illa ki 15 hafta boyunca dar bir alana tıkılıp kalmanız gerekmiyor. Mars Simulation Project adlı ücretsiz bilgisayar yazılımı sayesinde siz de gelecekteki Mars yerleşimlerini simüle edebilirsiniz. Vaktim olmadığı için bilgisayara yükleyip deneme fırsatım olmadığından yazılımın ne kadar iyi veya kötü olduğu konusunda ise bir yorum yapamayacağım.

kaynak: esa | mars-sim.sourceforge.net |