Soyuz uzayaracı

Soyuz uzayaracı (Сою́з) kozmonotları yörüngeye çıkarabilmek amacıyla Sovyetler Birliği’nde tasarlanmış 3 kişilik bir uzayaracıdır.

Soyuz roketi fırlatma anında
Soyuz uzayaracını (TMA-2) taşıyan Soyuz roketi.

Günümüzde Rusya Federasyonu (bkz: RKK Energia) tarafından üretilip kullanılan Soyuz, ABD’nin uzay mekiği programını sonlandırmasıyla (2011) beraber yörüngeye insan taşımak için tek seçenek halini aldı. Şu an Uluslararası Uzay İstasyonu’na gidip geri dönen tüm astronotlar bu aracı kullanıyor. Bazı Amerikan şirketleri mürettebat taşımaya yönelik araçlarını geliştirinceye kadar bu durum devam edecek.

Uzay istasyonuna çıkmak üzere olan üç kişilik Soyuz mürettebatı. Soyuz’un ortasında bulunan ayrılma modülü kozmonotlar tarafından yörüngeye çıkış ve yere inişlerde kullanılıyor (bu modül diğerlerinden ayrılarak tek geri dönüyor). Ayrıca yörüngede mürettebatın ihtiyaçlarını giderebileceği bir yörünge modülü mevcut.

Sovyet Birliği 1960’lı yıllarda insanlı ay programına hazırlanmak için mürettebatlı görevleri içeren Voskhod programını yürütmeye başlamıştı. İlk kez birden fazla insanı uzaya çıkarma ve ilk uzay yürüyüşü gibi başarılar elde edilse de bu program devam ettirilmedi ve görevini Soyuz programı aldı. SSCB’nin insanlı ay programını tamamen sonlandırması sebebiyle Soyuzlar esas hedefleri olan Ay’a hiçbir zaman ulaşamadılar ancak onlarca yıldır “en güvenilir uzayaracı” ünvanıyla yörüngeye insan taşımaya devam ediyorlar.

uçakla taşınan uzay mekiği
Uzay mekiği görevlerinin sonlanması sebebiyle Uluslararası Uzay İstasyonu’na astronot yollamak için sadece Soyuz uzayaracı kullanılabiliyor.

Soyuz uzayaracının kökeni ve tasarımı

Soyuz uzayaraçları Ay’a gitmek için tasarlanmıştı. En önemli özellikleri ise Amerikalıların Satürn V veya Sovyetler’de geliştirilen N-1 gibi devasa roketler yerine daha küçük roketleri kullanmasıydı.

Peki daha küçük roketlerle bu iş nasıl başarlacaktı?

Soyuz uzayaracı
Yörüngede bulunan bir Soyuz uzayaracı. NASA

Sovyet uzay araştırmalarında önemli işlere imza atmış olan baş tasarımcı Sergey Korolyov ve onun tasarım bürosu OKB-1 (bugün RKK Energia) Soyuz’u tek bir uzayaracının Ay’a gönderilmesi yerine 3 adet uzayaracının daha basit roketlerle (Proton) yörüngeye çıkarılması, bu modüllerin yörüngede kenetlenip daha meydana gelen bu büyük uzayaracının Ay’a gitmesi senaryosuna göre tasarlandı. Soyuz 7K uzayaracı mürettebatı taşırken, 9K itki sistemlerini, 11K ise yakıt tanklarını taşıyacaktı.

Planın özü gereği, daha önce kullanılan tek kişilik Vostok kapsülerinin aksine Soyuz aktif şekilde manevra yapabilen, yörüngede diğer bir uzayaracı ile randevu ve kenetlenme görevlerini gerçekleştirebilecek biçimde tasarlanmıştı.

Bu plan yerini önce 2 uzayaraçlı en sonunda tek uzayaraçlı senaryoya terketti.

Günümüzde Soyuz uzayaracı

Amerikalılar Ay yüzeyinde insanlı keşif için yürüttükleri Apollo programıyla öne geçince Sovyet Ay programı iptal edildi. Ay yüzeyine inmek yerine yörüngede sürekli biçimde araştırmaların yürütülebileceği insanlı uzay istasyonu geliştirmeye yöneldiler. Ay için geliştirilen Soyuz programı böylece uzay istasyonlarına mürettebat ve ikmal sağlama amacına yöneldi.

Soyuz uzayaracı 1971 yılında ilk Salyut uzay istasyonuna iki kozmonot taşıdı. Bu görevler diğer Salyut, Almaz istasyonları daha sonra ünlü Mir ile devam etti, Uluslararası Uzay İstasyonu ile hâlâ sürüyor.

kaynak: russianspaceweb.com/soyuz.html |

Anjelika Akbar babasının ilk uzay aracını yapan kişi olduğunu gazeteden öğrendi (!)

Birkaç istisnayı saymazsak, Türk medyasının bilimsel haberlere karşı yaklaşımı tam bir faciya. Bu haberleri yalnızca sansasyon yaratabilme kapasitelerine göre değerlendiriyorlar. Çoğu zaman da bilimsel gerçeklikten ve gazetecilikten uzak haberler ‘yaratıyorlar’.

Bunun son örneğinden Akşam gazetesi yazarı Mehveş Evin’in yazısıyla haberim oldu. Evin’in Basının Uzaylıları başlıklı yazısında, piyanist ve besteci Anjelika Akbar ile röportaj yapan Bugün gaztesinin Akbar’ın sözlerini çarpıttığı ve söylemediği sözleri sanki söylemiş gibi gösterildiği yazıyordu. Haberin kaynağı da kendisiyle röportaj yapılan Akbar.

Bugün’ün yazdıkları ve Akbar’ın söyledikleri (Evin’in yazısından)

1- Bugün’e göre babam, ilk uzay gemisini yapmış, haberim yok! Oysa babam, ilk uzay gemisini tasarlayan Korolyov’un müzesini kurdu demiştim!
2- Rusların, Ay’daki uzay şehri hakkındaki açıklamasını sadece duyduğumu söyledim, Bugün’de başlık ‘Uzaylılar Ay’ın karanlık yüzünde’ diye atıldı!
3- Bu konularla zannedildiği gibi ilgilenmiyorum. Asla hiçbir şey iddia etmiyorum. Gökyüzüne baktığım zaman evrende yalnız olmadığımız konusuna inananlardanım. O kadar!

Korolyovun, tasarımında rol oynadığı uzay araçlarından Sputnik I, uzaya yollanan ilk insan yapımı araç sıfatıyla uzay çağının başlangıcının simgesi.
Korolyov'un, tasarımında rol oynadığı uzay araçlarından Sputnik I, uzaya yollanan ilk insan yapımı araç sıfatıyla uzay çağının başlangıcının simgesi.

Akbar’ın babasının adına müze kurduğu Sergey Korolyov, Sovyet uzay programında kilit rol üstlendi. Uzay çağının başlangıcı kabul edilen ilk uydu Sputnik I’den, Soyuz’lara kadar, Sovyetlerin uzayla ilgili önemli başarılarında imzası var.

kaynak

Bugün | Akşam – Mehveş Evin | tr.wikipedia