Günbatımı Sonrası Gezegen Geçit Töreni

2 Ocak 2023

Günbatımı Sonrası Gezegen Geçit Töreni
Görüntü Katkısı ve Telif Hakkı: Tunç Tezel (TWAN)

Açıklama: Bu gece yukarı bakın ve bütün gezegenleri görün. Gün batımından hemen sonra batıya bakıldığında Venüs, Satürn, Jüpiter ve Mars gezegenlerinin hepsi aynı anda görünür olacak. Batıdan doğuya sıralanan bu gezegen dizilişinde ufka en yakın Venüs olacak, ancak Güneş’ten kısa bir süre sonra batacak. Dünyanın neresinde yaşadığınız önemli değil, çünkü akşamın erken saatlerindeki bu gezegen geçit töreni, dünyanın her yerindeki açık gökyüzünde görülebilecek. Geçen ayın sonlarında çekilen bu görüntü, tüm bu gezegenleri ve daha fazlasını yakaladı: Ay ve Merkür gezegeni de aynı anda görülebiliyordu. Görünürlüğün altında kalan Neptün ve Uranüs gezegenleri vardı, bu da bunu neredeyse tüm gezegenleri kapsayan bir panorama haline getiriyordu. Ön planda, Akdeniz kıyısına yakın Türkiye, Kaş’daki küçük Gökçeören köyünün etrafındaki tepeler var. Parlak yıldızlar Altair, Fomalhaut ve Aldebaran’ın yanı sıra Ülker yıldız kümesi de öne çıkıyor. Ocak ayı devam ederken gün batımında Venüs gökyüzünde daha da yükselecek, ancak Satürn alçalacak.

Günün Gökbilim Görüntüsü 2 Ocak 2023 günkü NASA’nın Astronomy Picture of the Day sayfasından çevrilmiştir. Daha eski Günün Gökbilim Görüntüsü makaleleri için bulutsu.org’u ziyaret edebilirsiniz.

8 Ekim

8 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1978: Pioneer 12 uzay sondası Venüs’ün atmosferine girerek yandı. Uzayaracı 4 Aralık 1978’de Venüs çevresinde eliptik bir yörüngeye yerleştirildikten sonra, gezegenin bulutlarını, atmosfer ve iyonosferini, atmosfer-güneş rüzgarı etkileşimini incelemek için ölçümler yaptı. Venüs yüzeyinin yüzde 93’ünü radar kullanarak haritalayan araç, bunlara ek olarak birkaç kuyruklu yıldızın sistematik UV gözlemlerini yapmak için çeşitli fırsatlardan yararlandı. Pioneer 12 görevi, manevra için gerekli yakıt kalmaması sonucu, uzay sondasının yörüngeden çıkıp, 8 Ekim 1978 günü Venüs’ün atmosferine girerek yanmasıyla sonlandı.

1980: Voyager 1 uzay sondası Satürn’ü fotoğrafladı. 1977 Ağustosunda fırlatılan Voyager 1 ve ondan 16 gün sonra fırlatılan Voyager 2 sondaları bugün artık Güneş Sistemi’nin dışına çıkmış durumdalar ve bizden uzaklaşmaya devam ediyorlar. Voyager 1 sondası, Camelopardalis takımyıldızı sınırları içinde ilerlemekte. Her yıl Dünya-Güneş mesafesinin 3.4 katı kadar yol kateden Voyager 1, 40 bin yıl kadar sonra, şu an Dünya’dan 17.6 ışık yılı uzakta olan  AC +79 3888 yıldızının 1.7 ışık yılı yakınından geçiş yaparak yoluna devam edecek.

Voyager 1 sondasının ziyareti sırasında çektiği Satürn fotoğrafı.

1980: Kamov KA-32 ilk uçuşunu yaptı. Sovyetler Birliği’nde, eş eksenli rotora sahip nakliye helikopteri olarak geliştirilen KA-32, KA-27’nin sivil versiyonudur.

8 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1647 – Danimarkalı astronom, matematikçi Christen Sørensen Longomontanus öldü (d. 1562)
1652 – İngiliz astronom, matematikçi John Greaves öldü (d. 1602)
1845 – Alman fizikçi, piyanist, besteci Salomon Kalischer doğdu (ö. 1924)
1873 – Danimarkalı kimyacı ve astronom Ejnar Hertzsprung doğdu (ö. 1967)
1901 – Avustralyalı fizikçi ve hümanist politikacı Mark Oliphant doğdu. Oliphant, nükleer füzyonun ilk deneysel gösterimlerinde ve nükleer silahların geliştirilmesinde önemli rol üstlendi. II. Dünya Savaşı sırasında, İngiltere’de radarı geliştirmek için çalışmıştır. (ö. 2000)
1942 – Sovyet fizikçi, matematikçi ve mühendis Sergey Chaplygin öldü (d. 1869)
1956 – Amerikalı mühendis ve astronot Janice E. Voss doğdu (ö. 2012)
1959 – Perulu-Amerikan albay ve astronot Carlos I. Noriega doğdu.
1985 – Amerikalı kaptan, fizikçi ve baloncu Malcolm Ross öldü (d. 1919)

Malcolm Ross, 3 bin metre irtifadaki balonunda poz verirken.

Satürn’ün uydusu Mimas

Satürn‘ün uydularından Mimas, William Herschel tarafından 17 Eylül 1789’da  keşfedildi. 396 kilometre çaplı gökcisminin en karakteristik özelliği şüphesiz sahip olduğu, boyutlarına göre devasa olan kraterdir. Uyduyu keşfinden ötürü, 160 km çaplı bu kratere Herschel adı verilmiştir. Kratere neden olan çarpışma o kadar kuvvetliydi ki Mimas’ın ölümden döndüğünü söyleyebiliriz.

Satürn’ün uydusu Mimas’ın bu karakteristik görüntüsü sıklıkla Yıldız Savaşları‘ndaki (Star Wars) Ölüm Yıldızı (Death Star) isimli savaş istasyonuna benzetilir. Meraklısına bir not: Ölüm Yıldızı, Herschel krateriyle eşit çapa sahip.

Mimas ve Death Star’ın boyutlarının karşılaştırması. Yaklaşık olarak oranlılar. Kaynak: Wikipedia görselleri. Görsel uygulama: AstroTürk

Uydu Mimas’ın özellikleri

Gökbilimciler Mimas’ın 4,5 milyar yıl önce Güneş Sistemi oluşurken ortaya çıktığını düşünmekte. Kaya ve su buzundan oluşan Mimas’ın kütlesi (Dünya’nın 6.3 milyonda biri), küresel bir yüzey yaratmaya ancak yetecek düzeydedir.

Uydu, Satürn etrafındaki yörüngesini 23 saatte tamamlıyor ve tıpkı bizim ayımız gibi kütle çekim kilidi sayesinde senkron hareket edip Satürn’e sadece bir yüzünü göstermekte. Aynı zamanda olağanüstü bir sallanma hareketi (librasyon) gerçekleştiren Mimas’ın yüzeyinin altında büyük bir okyanus olduğu düşünülüyor.

mimas-ve-saturn

Epliktik yörüngeye sahip olan uydunun Satürn’e ortalama uzaklığı 185.539 km (enberi: 181902 km, enöte: 189176 km). Bu uzaklık, bir uydunun çevresinde dolandığı gökcisminin çekim etkisiyle parçalanma eşiği sayılan Roche limitinin üzerinde kalıyor. Yani Mimas güvende.

Mimas, Satürn’ün en küçük ve gezegene en yakın olan küresel uydusu. Daha yakındaki Janus ve Epimetheus çifti küresel şekle giremeyecek kadar düşük kütleli iki gökcismi.

1980 yılında NASA’nın Voyager I sondası Mimas’ın ilk yakın çekim görüntülerini Dünya’ya gönderdi. Bunlar sayesinde Mimas’ın yüzey yapısı hakkında bilgi edinsek de her pikselin (fotoğrafı  oluşturan noktalar) 4-6 km alanı kapsadığı görüntüler oldukça düşük çözünürlüklüydü.

Satürn’ün diğer aylarında olduğu gibi Mimas’ın da daha detaylı görüntülerini, 2000’lerin başında görevine başlayan Cassini uzayaracına borçluyuz.

NASA Cassini Görevi

Yukarıdaki fotoğrafta yaklaşık 400 km çaplı küçük Mimas, 120.000 km çaplı Satürn’ün önünden geçerken görülüyor.

kaynaklar: bulutsu.org | wikipedia |

İlk Yayım: Kasım 16, 2016 22:50

Voyager 2 yıldızlararası uzaya ulaştı

Voyager 2 uzayaracı 5 Kasım günü heliosferin sınırı olan heliopause bölgesinden çıkarak yıldızlararası uzaya çıkan ikinci uzayaracı oldu. İlki elbette ikizi Voyager 1 olmuştu. İkili 1977 Ağustosunda 16 gün arayla fırlatılmışlardı.

Fırlatma sıradan bir tarihte yapılmadı. O günlerde gaz devleri uzayaracıyla kolayca ziyaret edilecek şekilde konumlanmıştı. Bunu değerlendiren NASA Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’ü ilk defa ziyaret edecek Voyager’ları geliştirdi.

Voyager 2’nin yakın geçişi sırasında yakaladığı Satürn görüntüsü.

Voyager 2 şu an Güneş’ten 18 milyar kilometre uzakta. Radyo sinyalleri buradan Dünya’ya 16.5 saatte ulaşıyor. Çok uzak; ama Güneş Sistemi’nin dışında değil.

güneş sisteminin sınırı

Güneş Sistemi’nin esas sınırını 1,000 AB’de başlayıp 100,000 ABye kadar uzandığı tahmin edilen Oort Bulutu oluşturuyor. Nükleer pille çalışan Voyager’ların ömrü sınırlı, buna karşın sonsuza dek yol almaya devam edecekler. Bu nedenle farklı bir uzaylı medeniyetiyle karşılaşma olasılıkları düşünülerek üzerlerine Altın Plaklar konuldu.


Haftalık Gökyüzü Raporu – 30

Serdar Kuzuloğlu gözaltına alındı

Birkaç sene evvel ne yapsam diye düşünürken kafamda oluşan dağınıklığı toplayıp Haftalık Gökyüzü Raporu tutmaya başlamam, Serdar Kuzuloğlu’nun Haftanın Özeti‘nden aldığım ‘ilham’ sayesinde oldu.  İnternet Ekipler Amiri‘miz 1 Kasım günü gözaltına alındı, hem de FETÖ’den! Neyse ki sonra serbest bırakıldı. Öncelikle Serdar Kuzuloğlu olmak üzere tüm sevenlerine geçmiş olsun.

Kasım ayında gökyüzü

Andromeda Gökadası‘nı gözlemlemek için en iyi dönemdeyiz. Merkür gökyüzünde iyiden iyiye Güneş’ten uzaklaşıp bu ayın sonunda batı ufkunda görülebilmeye başlıyor. Sabahları ise Mars doğu ufkuna hakim. 17-19 Kasım’da Aslan (Leonid) göktaşı yağmuru var. Kasım’da gökyüzü detaylarına uzaydan haberler veya daha kapsamlı olarak astrobilgi sitelerinin rehberlerinden ulaşabilirsiniz.

Bizi ziyarete gelen ilk yıldızlararası cisim

Kısa süre önce keşfedilen küçük bir asteroid, ya da belki de bir kuyruklu yıldız, güneş sistemimizin dışından geliyor gibi gözüküyor. Eğer öyleyse bu cisim gökbilimciler tarafından gözlemlenen ve onaylanan ilk yıldızlararası nesne olacak.

Güneş yörüngesindeki gezegenler ve çoğu göktaşı tutulma dairesi adı verilen bir düzleme yakın hareket eder. A/2017 U1 ise Güneş sistemimizin tutulma dairesine neredeyse tam tepeden yaklaştı. Bu sebeple güneş sistemi dışından geldiği düşünülüyor. Güneş sistemi dışındaki uzak gök cisimleri incelenebiliyor olsa da bunlardan biri daha önce hiç bizi ziyarete gelmemişti. A/2017 U1 bu nedenden ötürü ilgi çekici.

Tozlaşma için yeni tehdit: ışık kirliliği

Bitkilerin üremesinde böceklerin önemli rolü vardır. Böceklerin ilgisini cezbeden bitki üreme organlarında (ör: çiçekler) tozlaşma çoğunlukla bu canlılar sayesinde meydana gelir. Günümüzde tozlaşmanın azalmasıyla yaşanan verim kayıpları konuşulmakta. Arı kolonilerindeki ölümler de tozlaşmayı etkileyeceğinden çok önemli. Yapılan bir araştırmaya göre sokak lambaları gibi ışık kaynaklarına yakın yerlerdeki bitkiler geceleri 3’te 1 oranında daha az ziyaretçi çekiyor.

Bambus arısı bir çiçeğin tozlaşmasına yardımcı oluyor. Tabii ki bu arılar gece tozlayıcılarından değil.

Cassini’den Satürn’ün halkalarına son bakış

Cassini uzayaracı 12 Eylül 2017’de gezegenin atmosferine giriş yapana dek Satürn’ün halkaları ve uydularına dair bilim insanlarının inceleyebileceği pek çok veri yolladı. Aşağıda Cassini’nin yakaladığı son görüntülerden biri görülüyor. Görüntüde uzayaracının son 22 turunu yaptığı, Satürn ile halkaları arasındaki boşluk, F ve D halkaları rahatça seçiliyor. Görüntüye takılan Pandora adlı uydu için ise biraz daha fazla dikkat gerekiyor.

Dünya’nın en büyük havaaracı zengin eğleme işine girebilir

Henüz geliştirme aşamasında olan dünyanın en büyük havaaracı Airlander 10 lüks turizm faliyetlerinde kullanılabilir. 10 ton yük taşıma kapasitesine sahip araç şimdiye dek kargo taşıması amacıyla gündeme gelmişti ancak geliştiren şirket olan Hybird Air Vehicles, ulaşımın zor olduğu bölgelere lüks seyahatler düzenleyen Henry Cookson Adventures şirketi ile iki anlaşma yapmış.

airlander-10-1

Aracın bu seyahatlere uygun hale getirilebilmesi için de Design Q şirketiyle anlaşılmış. Design Q devlet destekli fon kullanarak araca lüks yolcu kabini tasarlayacak. Kamunun parası kapitalizmin olduğu her yerde güzel şeylere harcanıyor(!)

Blue Origin, BE-4 roket motorunu başarıyla test etti.

Uzaya açılmaya çalışan özel girişimlerden biri olan Blue Origin şirketi, SpaceX kadar adından söz ettiremese de roket geliştirme sürecinde başarıyla ilerliyor. Yörüngeyi amaçlamayan, uzay turizmini hedefleyen New Shepard roketinden sonra şimdi de tamamen yeniden kullanılabilir ve yörünge taşımacılığını hedefleyen roketi için geliştirdiği BE-4 motorunu başarıyla test etti.

Suudi Arabistan uzaya yatırım yapıyor

Suudi Arabistan’a şu sıralar ‘bir haller‘ olmuş durumda. Siyasal İslamcı politikaların coğrafyada aldığı yenilgilere paralel olarak ülkenin ‘ılımlı İslam’a yöneleceği konuşulmakta.

spaceshipone-1

Diğer petrol zengini ülkeler gibi farklı alanlara yatırım yapıp geleceğini de kurtarma peşinde olan S. Arabistan uzaya da yatırım yapacağını açıkladı. Yatırım için Richard Branson’un önce SpaceShipOne sonra da SpaceShipTwo’yu geliştiren Virgin Galactic şirketini seçen Suudlar, gelecekte yatımı miktarının artacağını söylemiş.