Apollo 7

Apollo 7 görevinde kullanılan Saturn V roketi, Atlas okyanusunun 10 km üzerinde yükselmekte. Saturn V’in 110 metreden yüksek olduğunu düşünürseniz birinci kademe motorlarının ürettiği gaz sütununa bakarak ne kadar güçlü olduğunu anlayabilirsiniz. Rafine edilmiş kerosenden oluşan RP-1 yakıtı ile sıvı oksijen yakan birinci kademe, roketi 60 km yükseklik ve saniyede 2.3 km hıza ulaştırdıktan sonra ayrılıyordu ki bu süreç fırlatmadan sonra 2.5 dakika sonra gerçekleşiyordu!

Fotoğraf bir uçaktan çekilmiş (C-135) 11 Ekim 1968.

Apollo 7 görevi ilk insanlı Apollo görevidir. Mürettebat Dünya yörüngesinde daha sonraki görevde ayrılıp tekrar kenetlenmesi denenmeden önce Komuta Modülü ile Servis Modülü’nün performansını test etti. Ayrıca uzaydan ilk kez canlı yayın denemesi yapıldı.

Görsel: NASA, yüksek çözünürlüklü hali burada.

kaynak: NASA | reddit.com | Wikipedia |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 38

Mars InSight fırlatıldı

Haftanın en önemli olayı InSight yüzey aracının Mars yolculuğuna başlaması oldu. Mars’a şu ana dek pek çok araç ve uydu gönderildi ve bunlar Mars yüzeyini, atmosferini, manyetosferini vs. incelediler. Buna karşın şimdiye dek Mars’ın hiç incelenmeyen bir yönü vardı: iç yapısı. Mars’ta mars sarsıntısı oluyor mu, çekirdek, manto ve kabuk kısımlarının özellikleri neler gibi pek çok soruya üzerinde sismograf bulunan InSight tarafından cevaplanması bekleniyor. İndiği yüzeyde hiç hareket etmeden incelemeler yapacak olan InSight 5 metrelik bir sondaj da gerçekleştirecek. Elde edilecek verilerin yalnızca Mars için değil, tüm karasal gezegenlerin oluşum süreçlerine ışık tutması bekleniyor.

InSight’ın Mars yüzeyindeki tasviri.

NASA’nın mini uzay reaktörü

Mars’ı incelemek için araçlar yolluyoruz; günün birinde Mars’a (ve tabii Ay’a da) insan yollayacağız. Bu kolonilerin enerji ihtiyaçlarının güvenle sağlanabilmesi gerekiyor. Güneş enerjisi pekçok uzayaracına güç veren bir seçenek ama Ay ve Mars’a Güneş tarlaları kurmak kolayca kotarılabilecek bir seçenek değil. Daha uzak mesefaler daha az enerji demek olduğundan Güneş bir seçenek bile olmayabilir. Bu nedenle NASA nükleer güç seçeneğini araştırıyor.

NASA’nın NNSA (Ulusal Nükleer Güvenlik Kurumu) ile beraber bu amaçla geliştirdiği Kilopower adlı nükleer enerji sistemi, uzay araştırmalarında kullanılabileceği duyuruldu. Kilopower günümüz nükleer reaktörleri gibi fisyon temelli (ağır atomların parçalanması) ve en az 10 yıl boyunca sürekli olarak 10 kilowatt enerji sağlayabilecek. Sistemin prototipinde kağıt havlu rulosu kadar uranyum-235 bloğu kullanılmış. Uranyumun bozunmasıyla ortaya çıkan ısı, sodyum ısı borularıyla yüksek verimli stirlig motoruyla elektrik elde edilmesinde kullanılıyor.

Blue Origin uzaya çıktı

Blue Origin’nin New Shepard roketi 8. test uçuşu için Teksas’tan başarılı biçimde fırlatıldı. İsmini ABD’nin ilk astronotu Alan Shepard’dan alan roket yörüngeye yük taşımayı hedeflemiyor. Uzayda yörünge altı mesafeye yolcu taşıyacak roket, uzay turizmine yönelik kullanılacak. New Shepard 10 dakikalık uçuşta 105.9 km yüksekliğe ulaştı; şirketin hedeflediği 106.7 kilometrelik irtifaya oldukça yakın bir sonuç. Uzayın sınırı kabul edilen 100 km yüksekliği ilk kez aşan New Shepard’ın roketi fırlatma bölgesine yakın bir platforma iniş yaptı. İleride insan taşıması planlanan kapsül ise roketten ayrılıp paraşütle iniş yaptı.

NASA daha az yük için daha çok ödeyecek

Yapılan bir analize göre NASA 2020’lerde Uluslararası Uzay İstasyonu’na göndereceği yükler için daha fazla para ödeyecek. Uzay ajansının genel müfettişi Paul Martin’in raporu, 2020 ve 2024 yılları arasında NASA’nın 6 ton kadar daha az kargo fırlatması için şirketlere 400 milyon $ kadar daha fazla ödeyeceğini ortaya koyuyor. Bu bugünkü rakamlara göre maliyetlerde kg başına yüzde 14 artış demek. Bugün 63,200 dolar olan maliyet, 71,800 dolar olacak.

Bu durumun başlıca sebebi SpaceX’in Falcon 9 fırlatma ücretine %50 zam yapması. NASA 2012-2020 yılları için SpaceX ve Orbital ATK şirketi ile sözleşme imzalamıştı. SpaceX 20 fırlatma için ortalama 152.1 milyon $ aldı, Orbital ATK ise 11 görev için NASA’ya ortalama 262.6 milyon $ fatura gönderdi. SpaceX ilk kontrat döneminde rakibine göre oldukça uygun maliyetler sunuyordu ama 2020-2024 yılı için Orbital ATK %15 indirim sunarken, kendisi %50 zam yaptı.

SpaceX’in yaptığı bu zammın sebebi şu an kullandığı Dragon kapsüllerinin yerine geçecek olan Dragon 2 kapsülü. Bu araç %30 daha fazla depo alanı sunuyor, uzun süreli görevler için daha dayanıklı ve Dünya’ya gönderilecek örneklere ulaşımın hızını arttırıyor. Bu güzel özellikler aracın ve fırlatmanın maliyetini arttırıyor. Buna karşın SpaceX için her şey kötü değil, maliyeti artsa da Dragon 2’nin ISS’ten Dünya’ya kargo getirebilmesi rakibi olan Orbital ATK’ye göre büyük bir avantaj. Zira onar böyle bir seçenek sunamıyor.

2020 yılında ISS’e kargo ve mürettebat taşıyacak olan Dream Chaser adlı mekik.

2020 yılında SpaceX ve Orbital ATK ile beraber Uzay İstasyonu görevlerine Sierra Nevada şirketi de yeni bir oyuncu olarak katılacak. ABD’de iş yapan bir Türk çiftin başında olduğu şirket uzay kapsülü yerine Dream Chaser adlı mini bir uzay mekiği geliştirdi.

üniversitede astroloji “eğitimi” tepki topladı

İstanbul Teknik Üniversitesi Vakfı’nın iştiraki 3M ARGE A.Ş. tarafından işletilen İTÜ Sosyal Tesisleri’nde “çin astrolojisi ve i ching eğitimi” adlı etkinliğin gerçekleştirileceğinin duyulması, İTÜ Astronomi Kulübü, aynı zamanda kulübün danışman hocası olan Türk Astronomi Derneği Başkanı Prof. Dr. Kazım Yavuz Ekşi, İTÜ Bilim ve Uygarlık Tarihi Kulübü ve Fizik Mühendisliği Bölümü öğretim üyelerinin tepkisini çekti. Tepkilerin ardından etkinlik iptal edildi ve İTÜ gibi önemli bir üniversite bilim dışı müsamereye ev sahipliği yapmaktan kurtulmuş oldu.

 İTÜ Lagari Thrust Roket Takımı destek bekliyor

Üniversitelerde bilim dışı saçmalıklar olmasın istiyoruz. Olmasını istediklerimiz arasında roket takımları var. İTÜ Lagari Thrust Roket Takımı, ABD’de düzenlenecek olan Üniversitelerarası Roket Mühendisliği Yarışması’na (IREC2018) katılmak istiyor. 2.4 metre boyunda ve 20 kg ağırlığındaki roketleriyle 10000 feet (~3000 metre) kategorisinde yarışacak olan ekip, fırlatacakları faydalı yük olan sondayı kontrol yüzeylerini açıp fin hareketiyle GPS ile belirlenen koordinatlara iniş yaptırmaya çalışacak.

Roketin çoğu parçasını tamamlayan takım, yarışmaya katılmak için gerekli olan vize ücreti, ulaşım, konaklama gibi giderleri karşılayabilmek için ihtiyaç duydukları 3000 ₺ ilen desteğe ihtiyaç duyuyor. fongogo.com sitesinde kampanya başlatan takıma 20 ₺’den başlayan seçeneklerle destekte bulunabiliyorsunuz.

 

 

Dünya’nın uzaydan çekilen ilk görüntüsü

Dünya’nın uzaydan çekilmiş ilk fotoğrafını görüyorsunuz. 24 Ekim 1946 günü Amerika’nun New Mexico eyaletindeki White Sands Füze Rampası’ndan fırlatılıp 105 km yüksekliğe ulaşan bir V2 roketinde bulunan fotoğraf makinasıyla çekildi.

Nazi Almanyası’nda geliştirilen V2 roketleri II. Dünya Savaşı’nın sonunda Amerikalıların eline geçmişti. V2’lerin geliştirilmesinde rol oynayan yüzlerce mühendis savaş sonrasında ABD ve Sovyetlere getirilerek bu ülkelerdeki roket programlarının geliştirilmesinde rol oynadılar.

2. Dünya Savaşı’nda İngiltere’ye savaş başlığı yollamakta kullanılan Nazi roketleri barış döneminde roket teknolojisini anlamak için yapılan testler sırasında bilimsel araçlar taşıdı. Bunlar arasında her saniye bir kare resim çeken 35 mm bir kamera da yer alıyordu.

Sağlam bir çelik kutu içersindeki kamera yere sağ sağlim indiğinde, film içindeki görüntüler daha önce hiç şahit olunmamış bir manzarayı sunuyordu. O güne dek en yüksekten çekilen fotoğraflar, 22 km yüksekliğe erişen yüksek irtifa balonundan elde edilmişti. 22 km Dünya’nın eğriliğini görebilmek için yeterliydi ancak roket mühendisliği çok daha geniş olanaklar vaad ediyordu. Kamerayı geliştiren mühendis Clyde Holliday bu potansiyeli gördü ve 1950’de National Geographic’te bir gün Dünya’nın tüm yüzeyinin bu şekilde görüntülenebileceği öngörüsünde bulundu.

kaynakcosmosmagazine.com |

RL10: NASA’nın roketlerine güç veren roket motoru

Tazyikli suyun kuvveti ile ne kadar yükselebilirsiniz? RL10 gibi sıvı oksijen ve hidrojeni yakan -ki oluşan şey saf sudan başkası değildir- roket motorları ile epey yükseğe çıkmanız mümkün!

rl10-engine
Sıvı oksijen ve hidrojenle çalışan roket motorlarında -183 ile -253 derece gibi çok düşük sıcaklıklarda bulunan yakıt ve oksitleyici yakılmadan önce nozulun etrafında dolaştırılır. Böylece daha sıcak gaz haline geçerken enerjinin bir bölümünü de sisteme takrar döndürürler. Bu sırada binlerce derecelik eksoz dışarı atılırken aynı anda fotoğrafta da gördüğünüz gibi nozulun kenarlarında buz sarkıtları oluşabilir.

RL10’un farklı varyasyonları 64.7 ile 110 kN itki üretebilen bu roket motorları, Güneş Sistemi’nin dışına ulaşan Voyager I gibi pek çok farklı uzay aracını Güneş Sistemi’nin farklı noktaların göndermekte kullanıldı. Öyle ki tüm gezegenlere RL10 ile bir araç fırlatılmış durumda.

1950’lerde geliştirilmeye Birleşik Devletler’in ilk sıvı hidrojen-oksijen roket motoru olma özelliğine sahip R10’un geliştirilmesine 1950’lerde başlandı, 1959’da ilk yer testleri gerçekleştirilen R10 1960’ların başlarında uçuşlarda kullanılmaya başlandı ve o günden bugüne geliştirilmeye devam ediyor.

rl10-engine-old

Günümüzde RL10A-4-2 ve RL10B-2 versiyonları Atlas V, Delta IV roketleriyle kullanılmakta. 400’den fazla uzay uçuşunda başarıyla kullanılan R10 gelecek uzay görevleri planlarında da yer alıyor. NASA’nın Ay ve Mars için tasarlanan Uzay Fırlatma Sistemi (Space Launch System) adlı programında R10’ların kullanılması planlanmakta.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 23

Elon Musk Mars’ı kolonileştirme planını açıkladı

Uluslararası Uzay Yolculuğu Konferansı’nda konuşan, SpaceX şirketinin kurucularından Elon Musk Kızıl Gezegen’de koloni kurma planlarını açıkladı.

Gezegenlerarası Taşıma Sistemi ile yapılacak seferlerin başlama tarihi 2022 olacak. Daha önce planlanan tarih 2024’tü. Ayrıca yolcuların ölümü göze alması gerekecek olan Mars yolculuğunun bilet fiyatının ABD’de bir ev fiyatına çekilmesi hedefleniyor. Bu da 100-200 bin dolar demek. İşler planladıkları gibi giderse Mars’ta ilk uçuştan sonraki 30-40 yıl içinde 1 milyonluk bir nüfus oluşacak.

musk_final

Raptor: Mars için geliştirilen roket motoru

Bu arada SpaceX Mars yolculuklarında kullanılacak Raptor roketini test etti. Falcon roketlerinde kullanılanlardan 3 kat daha güçlü olan Raptor metan ile çalışabiliyor. Metan Mars’ta elde edilebilecek bir roket yakıtı olduğundan önemli.

spacex-raptor-rocket

Dünya’daki yaşam sanılandan daha erken oluşmuş

Bilim insanlarının yaptığı son çalışma gezegenimizdeki ilk yaşam oluşumunun 4.1 milyar yıl önce ortaya çıktığı tespit edildi. Bu tarih şimdiye kadar kabul görenden 300 milyon daha erken. Buna göre yaşam, gezegen oluştuktan oldukça kısa süre sonra meydana geldi.

Araştırma için 10.000’in üzerinde zirkon minerali örneği incelendi. Magmadan oluşan ve geç bozunan zirkon minerali, oluşurken çevresel örnekleri içinde hapsedip milyarlarca yıl saklayabilen zaman kapsüllerine dönüşmekte.

zirkon
zirkon

400 ppm

1 milyon partikülde 400 partikül.

Bu değer, atmosferdeki karbondioksit miktarı için kritik eşiği belirtiyor -ki eşiği geçtik. Geri dönülemez eşiğin aşılması nedeniyle artık karbondioksit salınımını azaltmak çare değil, hayatlarımızda daha dramatik değişiklikler yapmamız gerekiyor.

Kasırgadan elektrik üretebilecek türbin geliştirildi

Challenergy şirketinin kurucusu olan Atsushi Shimizu adlı bir mucit, kasırgalarda da enerji üretecek bir rüzgar türbini geliştirdi. Rüzgar hızı arttıkça elde edilen enerji rüzgar hızının karesi oranında artar. Ancak rüzgarın sahip olduğu enerji arttıkça yıkıcı gücü de artmakta, bu yüzden klasik rüzgar türbinleri belli bir hızın üzerindeki rüzgarlarda zarar görmemesi için durdurulur. Japonya’yı sıkça vuran kasırgalar gibi afetlerde ise kimi türbinler zarar görmekten kurtulamaz.

Max Conrad Photography
Max Conrad Photography

Shimizu kasırganın gücüne dayanabilmesi için geleeneksel türbin yapısı yerine dikey eksenli türbin tasarımını seçmiş. Bir kasırga sırasında rüzgar aniden yön değiştirebilir ki bu türbinler herhangi bir yönden gelen rüzgarla dönüşüne devam edebilmekte. Peki kasırgadan enerji toplamanın potansiyeli nedir? Şayet depolama sorunu çözülebilirse, Japonya’nın 50 yıllık ihtiyacı olan elektrik tek bir kasırgadan temin edilebilir!

yeni bir karbondioksit kaynağı keşfedildi

Bu arada bilim insanları yeni bir karbon dioksit kaynağı buldular: Hidroelektrik santrallerin su rezervleri. Barajlar atmosfere yılda toplam 1 milyar ton CO2 eşdeğeri metan salıyor. Bu toplam CO2 üretimimizin yüzde 1.3’üne denk geliyor.

baraj

atmosfer oksijen sızdırıyor

CO2 artışı sizi endişendirdiyse bir de şunu dinleyim: Atmosferde oksijen azalıyor! Yeni bir çalışma son 800,000 yılda atmosferimizdeki oksijenin binde 7 oranında azaldığını ortaya koydu.

Rosetta görevi bitti

67P kuyrukluyıldızını araştıran Rosetta uzayaracının görevi sona erdi. iki yılı aşkın süredir 67P’yi gözlemleyen Rosetta kontrollü biçimde kuyrukluyıldıza düşürüldü.

rosetta-mission-complete
“Görev Tamamlandı”

Adana’da dron yasağı

Adana İl Güvenlik Komisyonu olası saldırılara karşı ildeki tüm dron uçuşlarını yasakladı. Türkiye’nin Suriye topraklarında başlattığı askeri operasyona karşı IŞİD’in bomba yüklü bir dronla askeri birliklere saldırmasının ardından bu karar alındı.

 

 

roket testi

acs_reactivation-1000px

Fotoğrafta 45 kglık sıvı oksijen/sıvı metan yakan bir roket testi görülüyor. Testin yapıldığı NASA’nın Glenn Araştırma Merkezi’nde bulunan İrtifa Yanma Standı’nda (Altitude Combustion Stand- ACS) 1 tona kadar itiş gücüne sahip roket motorları test edilebiliyor.

Roket motorunun boyutuna bağlı olarak ortam basıncı deniz seviyesinden 30 km’ye kadar (daha yukarısında atmsfer basıncı ihmal edilebilir) olan irtifaların benzetimi (simülasyon) yapılabilmekte.

kaynak: NASA |

adınızı göklere yazın

Birkaç örnek dışında uzay turizmi tam olarak gerçek anlamda başlamadı, kimi firmalar hâlâ çalışmalarına devam ediyor. Biraz daha zaman var anlayacağınız. Fakat tüm çalışmalara rağmen gidiş dönüş biletlerinin ücretlerinin toplumun büyük kısmı için ulaşılmaz olacağı açık.

Eğer sizin bütçeniz de rokete binip uzaya çıkmaya yetmiyorsa üzülmeyin, gökyüzüne çıkmak için bir ihtimal daha var: İTÜ roket takımı, yapacağınız 250 liralık destekle adınızı Ameirka’da NASA’nın ve SpaceX’in sponsor olduğu yarışmaya katılacakları roketlerinin üstüne yazıyor.

ituRoket

24 Haziran’da ABD’de yarışacak olan İTÜ Roket Takımı, geçtiğimiz yıl da modül uydu yarışmasında birinci olmuştu. Ekibin facebook sayfası:  facebook.com/iturokettakimi

Norveç semalarında tuhaf durumlar

Benim bu fotoğrafı görünce ilk tepkim “fotoşop” olmuştu. Fakat haberi okuyunca anladım ki birçok kişi gibi ben de yanılıyormuşum!

Peki öyleyse nedir bu?

Bu sorunun cevabı henüz kesin olarak verilebilmiş değil. Fakat şu an için bir iddia atılmış durumda: kontrolden çıkan bir roket. Bir roketin nasıl böyle bir fenomene yol açabileceğini ise aşağıdaki simülasyonda görmek mümkün. Canlandırmayı UnmannedSpaceflight.com sitesinden Doug Ellison yapmış.

Yeni bilgiler geldikçe, siteyi güncelleyeceğim.

kaynak: universetoday.com | spaceweather.com