Haftalık Gökyüzü Raporu – 53

Haftanın önemli astronomi, uzay teknolojileri ve havacılık haberlerinin derlendiği Haftalık Gökyüzü Raporu 53 kez karşınızda!

Betül Kaçar NASA’da

ABD’deki Arizona Üniversitesi’nde Astronomi ve Moleküler Hücre Biyolojisi departmanında görev yapan Türk bilim insanı Doç. Dr. Betül Kaçar, NASA’nın evrende yaşamın izlerini araştırmak için oluşturduğu ekibe kabul edildiğini açıkladı.

Doç. Dr. Betül Kaçar

Betelgeuse sönükleşiyor

Gökyüzünün en parlak yıldızlarından biri olan Orion takımyıldızındaki Betelgeuse yıldızı Aralık ayından bu yana sönükleşiyor. Yıldız sönükleşmeye başlamadan önce 0.5 kadir parlaklığındayken kendisinden sonra gelen Aldebran’dan (0.9) kayda değer biçimde daha parlaktı. Sönükleşmeye başladıktan sonra En Parlak 26 Yıldız listesinde 10. sıradayken 21. sıraya geriledi.

Bir yıldızın kaderini kütlesi belirler; kütlesi fazla olan yıldızlar daha kısa süre yaşarlar. Betelgeuse da çok genç (8.5 milyon) bir yıldız olsa da artık ömrünün son demlerini yaşayan bir kırmızı dev. Bu beklenmedik sönükleşme acaba süpernovaya dönüştüğünü görebilir miyiz diye heyecan yarattı. Süpernova görmeyi çok isteseler de astronomlar genel olarak sönükleşmenin bir süpernovanın habercisi olmadığını düşünüyor.

Avcı (Orion) takımyıldızı ve Betelgeuse.

2083’te yeni bir yıldız parlayacak

Betelgeuse sönükleşirken bilim insanları 2083 yılında parlayacak bir yıldızın müjdesini verdi. Yay (Sagitarius) takımyıldızında 7,800 ışık yılı uzağımızda bulunan çift yıldız sistemi birlikte V Sagittae olarak adlandırılıyor. İkili birbirinin etrafında dönerek yaklaşırken büyük olandan bir beyaz cüce olan küçük ikize doğru madde akışı sürüyor. Bilim insanları V Saittae çifti günün birinde çarpıştığında gece gökyüzünde bir ay boyunca en parlak yıldız olarak parlayacak bir patlama yaşanacağını düşünüyor.

Şu an birbiri etrafında yaklaşık 12 saatte bir dönen çift birbibrine yaklaştıkça bu süre azalacak, aynı zamanda parlaklıkları da artacak. Bir asırdan daha uzun süreye yayılan gözlem verisini değerlendiren araştırmacılar V Sagittae çiftinin (16 yıl yanılma payıyla) 2083 yılında çarpışacağını öngörüyor.

NASA/JPL-Caltech .

Yarı gölge Ay tutulması

10 Ocak akşamı yarı gölgeli Ay tutulması gerçekleşti. Kimi yerlerde parçalı tutulma olacakmış gibi haberleştirilmesi kafa karışıklığına ve hayal kırıklığına yol açtı. Yarı gölge tutulmalarında uydumuz Dünya’nın sadece yarı gölgesine girer. Parlaklığında bir miktar azalma olur ancak tam gölge konisine girmediği için kızıllaşmaz veya tamamen kararmaz.

Fotoğraf: Kubilay AKDEMİR

Dünya’nın en büyük teleskobu faaliyete geçti

Çin’de bulunan dünyanın en büyük teleskobu: FAST (Five hundred meter Aperture Spherical Radio Telescope)

Çin’de bulunan Dünyanın en büyük teleskobu FAST (Five hundred meter Aperture Spherical Radio Telescope) veya Çinlilerin dediği gibi ‘Tianyan’ resmi olarak faaliyete geçti. 500 metre çaplı bir radyo teleskobun birkaç yıl içinde önemli keşiflerin önünü açacağı umuluyor. Üç yıl süren test aşamasında 100’den fazla zayıf pulsar (atarca) keşfetmişti.

Japon milyarder kendisi ile Ay’a gidecek aşkını arıyor!

Yine bir “çok param var ne yapacağımı şaşırdım” haberi. 44 yaşındaki Japon milyarder Yusaku Maezawa hayatının kadınını arıyor. Maezawa bulmayı umduğu müstakbel kısmeti ile beraber Ay’a gitmeyi planlıyor. Koca Ay’da başbaşa.. Bu ilişki internet üzerinden başvuru ile başlamasaydı romantik sayabilirdik belki. Yirmi yaş üstü bekar, pozitif ve zeki bir kişilikli, uzaya gitmeye istekli, dünya barışına inanan kadınların davetli olduğu başvuru süreci sonlandı. Şimdi başvurular değerlendirilecek. Bu olası izdivacı Ay’a taşıyacak olansa tabii ki SpaceX.


Haftalık Gökyüzü Raporu – 22

Europa’da su izi bulundu

Hubble teleskobu, Jüpiter’in uydusu Europa’nın üzerindeki yarıklardan su buharı olduğu düşünülen fışkırmaları gözlemledi. Bu fışkırmalarla uydunun yüzeyinden 200 km kadar yükselen suyun tekrar yüzeye düştüğü düşünülüyor. Buzlarla kaplı yüzeyin altında ise Dünya’daki okyanusların sahip olduğundan iki kat fazla su olduğuna inanılıyor.

Çin’deki dünyanın en büyük teleskobu faaliyete geçti

fast-teleskobu

Çin’in 500 metrelik çapıyla ‘dünyanın en büyük teleskobu’ ünvanına sahip FAST radyo teleskobu faaliyete geçti. 180 milyon dolara mal olduğu düşünülen FAST’in inşaası 5 yıl sürmüş ve geçtiğimiz temmuz ayında tamamlanmıştı. FAST’in tahtından ettiği, Porto Riko’da bulunan 305 metre çaplı Arecibo teleskobu 1963 yılında inşaa edilmişti.

Porto Riko karanlığa gömüldü

Porto Riko’nun tek derdi teleskobunun 2. sıraya düşmesi değil: Ada ülkesi Porto Riko’daki bir elektrik santralinde meydana gelen yangın ülkenin önemli bir kısmını elektriksiz bıraktı. 1.5 milyon insanın karanlığa gömülmesi uydu fotoğraflarına da yansıdı. Suomi NPP uydusunun yakaladığı görüntüler sayesinde adada yaşayanların uğradığı dramatik değişim rahatça görülüyor.

porto-riko

NASA burçların değiştiğini açıkladı mı?

NASA geçtiğimiz hafta çıkan “NASA burçların değiştiğini açıkladı” haberlerine cevap verdi: “Astroloji bilim değildir”. NASA’nın birkaç ay önce yaptığı, Dünya’nın ekseninin 3 bin yılda değiştiği açıklamasınıa istinaden bu tarz haberler ‘uydurulmuştu’.

Bilecik’e yıldırım düştü

Sonbahar geldi ve hava koşullarıyla kendini hissettiriyor. Son hafta yurdun büyük kısmı, yağış, fırtına gördü. Fakat en etkileyici fırtına Bilecik’e rast geldi:

bilecik-yildirim

 

Türkiye Uzay Ajansı için çalışmalar tamamlandı

Anadolu Ajansı’nın haberine göre Ulaştırma Bakanı Arslan, Türkiye Uzay Ajansı’nın kurulması için gereken çalışmaların tamamlandığını ve yeni yasama döneminde konunun meclis gündemine geleceğini açıkladı.

uydu4-m

 

dünyanın en büyük teleskobu 9 bin kişiyi yerinden edecek

Çin’de inşaa edilen dünyanın en büyük teleskobu, 9 bin kişinin evini terk etmesine sebep olacak. 2011 yılında yapımına başlanan ve şimdiye dek 184 milyon dolara mal olan teleskop için bu kadar büyük bir nüfusun yerinden edilmesinin sebebi ise elektromanyetik açıdan parazit yaratabilecek insan faliyetlerini en aza indirebilmek.

FAST-Telescope-in-China

Çin’deki “Beş yüz metre Açıklıklı Radyo Teleskobu” ya da kısaca FAST (Five-hundred-meter Aperture Spherical Radio Telescope) olarak da adlandırılan teleskop, tamamlandığında 37 futbol sahası genişliğiyle dünyanın en büyük teleskobu olacak.

Radyo teleskobun araştırma hedefi radyo sinyalleri yayan, gökadalar, atarcalar (pulsar), kuasarlar ve üstnovalar (süpernova), olacak ve başka yıldızlardan gelebilecek uzaylı sinyallerini de arayacak.

kaynak: vice.com | universe today |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 9

Bilim Türkiye gündeminin ilk sıralarında yer almasa da ülke gençliğinin hayalleri ve potansiyeli gündemi belirleyenlerin fersah fersah ilerisinde. Bir tesadüf sonucu başlayan Hayallerinizin Mektubu projesinde Dr. Umut Yıldız’a gençlerden hayalleri ile ilgili mektuplar yağmıştı. Bu mektupların yazarlarından birkaçı ile DijitalX sitesinde yapılan röportajları mutlaka okumalısınız:
Screenshot (48)
Pembe çiçeklerle bezeli bu güzel fotoğraf ne yazık ki gökbilim açısından kötüye işaret. Burası yüksek ve kurak oluşu nedeniyle uluslararası gökbilimin çekim merkezi olan Atacama Çölü.
Feryal Özel’in paylaşımından öğrendiğim habere göre El-Nino sebebiyle gökbilimcilerin kuru havası için tercih ettiği bu yere bu sene son 14 yılda yağan yağmur bir günde yağdı. Suyun olduğu yerde de canlılık artıyor doğal olarak. Fakat atmosferde artan nem oranı buradaki gözlem araçlarının kabiliyetini azaltıyor.
havadan-karbondioksit-cekilerek-cokelti-tabletlerine-donusturuluyor-bilimfilicom
Şimdi de iklim değişikliğiyle ilgili iyi haber: Atmosferden karbondioksidi çekmeye yönelik deneme amaçlı bir tesisi kurulmuş. bilimfili.com’dan Ozan Zaloğlu‘nun haberine göre Carbon Engineering adlı şirket karbondioksidi çekip çökelti tabletlerine dönüştürecek. Sonraki amaçlarıysa bunlardan tekrar yakıt elde etmek ve ticari olarak sürdürülebilir bir sistem ortaya çıkarmak.
Ay’a gitmek zorundayız. Ay, 21’inci yüzyılda kalıcı insan üssü haline gelecek. Rusya bu projede yer almak ve uluslararası ortaklarıyla çalışmak istiyor.
Alıntı Rusların Luna 27 projesinin başında bulunan İgor Mitrofanov’a ait. Rusya ve Avrupa, insanlığı yeniden Ay’a taşıyabilmek için ortaklık girişiminde bulunuyor. Kararını 2016 yılında verecek olan ESA eğer kabul ederse, Rusya’nın Ay keşif aracı Luna 27 için işbirliğine gidecekler.

ESA ve Roscosmos'un Mars gezgininin ineceği alan: Oxia Planum
ESA ve Roscosmos’un Mars gezgininin ineceği alan: Oxia Planum

Avrupa’nın ilk Mars gezgin robotu ExoMars’ın ineceği bölge duyuruldu. Avrupa Uzay Ajansı ESA ile Rusya’nın uzay ajansı  Roscosmos’un ortaklığında ilerleyen proje olan ExoMars, 2019 yılında Mars’ın kil zengini Oksia Planum ovasına iniş yapacak.

İki uzay ajansı başarılı olurlarsa Mars’taki ABD üstünlüğü kırılabilir. Eskilerin gücünün zayıflamasının tek örneği bu değil. Çin’de de önemli gelişmeler oluyor.

Bir taraftan dünyanın en büyük radyo teleskobunu inşaa ediyorlar, diğer taraftan dünyanın en büyük parçacık hızlandırıcısını yapacaklarını beyan edip CERN’ün birinciliğine göz dikiyorlar. Hedef 2025!

yuanmeng

Çin kaynaklı bir başka önemli gelişme ise test ettikleri Yuanmeng adlı yeni hava gemisi. 100 km irtifaya kadar çıkabilme kapasitesi olduğu söylenen hava gemisi, çoğu yerden havaya füze sisteminin menzilinin dışında kalırken, sahip olduğu gözetleme ve takip ekipmanları sayesinde Çin’e önemli bir avantaj sağlıyor. ABD’nin Orta Doğu’daki güç yoğunluğunu yavaş yavaş Çin sahillerine kaydırdığı şu günlerde politik açıdan da önemli bir gelişme.

Scott Kelly
Scott Kelly

Astronot Scott Kelly uzayda toplam 215. gün geçirerek “uzayda tek seferde en uzun süre kalan Amerikalı” unvanını kazanmış oldu. Kelly, Mart 2016’ya kadar uzay istasyonunda (342 gün) kalacak. Astronot 16 Ekim’de toplamda en uzun süre kalan Amerikalı unvanını elde etmişti.
Tek görevde uzayda en uzun süre kalan insan unvanı ise Mir’de görev yapan kozmonot Valeri Polyakov’a ait (437,7 gün). Uzayda toplam en uzun kalma süresi ise 879 gün ile Gennady Padalka’ya ait.
Kelly rekortmen bir astronot olsa da bu haftaya dek hiç uzay yürüyüşü yapmamıştı. Bu hafta Kjell Lindgren ile beraber 7 saatlik uzun bir uzay yürüyüşü gerçekleştirdiler.
Peki hiç düşündünüz mü UUİ ne kadar temiz? İlk bakışta çok steril bir ortam havası verse de gerçek bambaşka: Dünya’da oldukça zararsız olup UUİ ortamında hastalığa sebep olabilecek mikroplar mevcut.
nh-flyby
Yeni Ufuklar sondası Plüton’dan sonraki hedefi olan 2014 MU69’a yönelmek için gereken dört manevradan 3’ünü bu hafta tamamlamış oldu. Sonuncusu ise 4 Kasım’da gerçekleşecek ve Yeni Ufuklar, Plüton’dan 1,6 km uzaklıktaki 48 km çaplı bu küçük Kuipler Kuşağı cismiyle 2019 yılındaki buluşması için gün saymaya başlayacak.
lovejoy
Bu hafta gökcisimlerinde süpriz kimyasallara rastlandı. C/2014 Q2 (Lovejoy) kuyruklu yıldızında alkol ve şekere rastlandı. Hesaplamalara göre kuyruklu yıldız saniyede 50 şişe şaraba eş değer alkol saçıyor. Diğer süpriz bulgu ise 67P kuyruklu yıldızının atmosferindeki oksijen oldu.
EnceladusOct28
Cassini uzayaracı Satürn’ün buz tutmuş uydusu Enceladus’a yakın geçiş gerçekleştirdi. Uyduya 49 km yaklaşan Cassini’nin elde ettiği ham görüntüler yayılandı.
Dronlar Alemi
Dronlar için bir başka kullanım alanı daha: yaprakları süpürmek. On liralık süpürge dururken binlerce liralık DJI Phantom 3 kullanılır mı demeyin. Süpürgeyle uğraşmaktan kurtulup eğnemenin bedeli paha biçilemez. Fikrin sahibi ise Mike Schreurs. Youtube kanalından videosunu seyredebilirsiniz.
yaprak-supuren-dron
Amerikanın okyanus ve atmosferle ilgili devlet kuruluşu olan NOAA’ya bağlı bir ekip de dronları orkaları (sıkça adlandırıldıkları şekliyle katil baline demeye dilim varmadı) izlemek için kullanıyor. Aşağıdaki görüntüde yavrusunu emziren anne orka görülüyor.
emziren-orka
amazon’dan sonra ABD’nin en büyük süpermarket zinciri Wal-Mart da insansız hava araçlarıyla teslimat yapabilmek için çalışmalara başladı ve denemeler yapabilmek için Federal Havacılık İdaresi’ne (FAA) başvurdu.
İHA ile taşımacılık bu tür şirketler için oldukça önemli. Bunu Amazon’un yönetim kurulu başkanı Jeff Bezos’un şu sözünden anlayabiliyoruz: “Yarım saat içinde dağıtım yapabiliriz. 2.3 kilograma kadar olan ürünlerin taşıyabiliriz. Bu da bizim toplam dağıtımımız yüzde 86’sına denk geliyor.”
Ticari şirketlerin kâr baskısı, Amerikan Federal Havacılık İdaresi’nde de karşılığını buluyor: FAA bu tarz ticari dron uçuşları için gerekli yönetmeliğin bir yıl içersinde hazır olacağını duyurdu.
İleride İHAlarla teslimat yapan şirketlerin kullanması için özel olarak belirlenmiş dron rotalarının açılması bekleniyor.