gökyüzü gündemi

• Bugün Sovyet kozmonot Valentina Tereşkova’nın uzaya çıkan ilk kadın olmasının 52. yıldönümü.

valentina_tereskovaUzaya çıkan ilk kadın: kozmonot Valentina Tereşkova

• Plüton’a yaklaşan Yeni Ufuklar (New Horizons) sondası cüce gezegenin yüzeyinin karmaşık bir yapıda olduğunu ortaya çıkardı. Sonda yaklaştıkça bu yaz içersinde Plüton’un yüzünü ayrıntılarıyla görebileceğiz. NASA bu müthiş göreve ilgiyi arttırabilmek için Plüton vakti (Pluto Time)  uygulamasını duyurdu. Böylece cüce gezegenin ne kadar karanlık olduğunu deneyimlemek isteyenler Plüton vaktinde çektikleri fotoğrafı NASA’ya gönderebilecek. Seçilen fotoğraflar, Plüton’un mozaik görüntüsünün içersine yerleştirilecek.

• Türk Astronomi Derneği’nin aylık bülteni olan Gökyüzü dergisi, Haziran 2015 sayısıyla tekrar aramıza döndü.  Eğer hâlâ okumadıysanız, dergiyi pdf formatından bu bağlantıyla cihazınıza indirebileceğiniz gibi, ISSUU üzerinden de takip edebiliyorsunuz.

• Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev süresi dolan üçlü ‘yurda döndü’. Amerikalı astronot Terry Virts, Rus kozmonot Anton Shkaplerov ve İtalyan astronot Samantha Cristoforetti Soyuz aracıyla Dünya’ya geri dönerken istasyonda 3 kişilik bir ekip hâlâ çalışmalarını sürdürüyor.

150611-overall_a806910057cbd755046493b3e6b917e3.nbcnews-ux-2880-1000

Geri dönenlerden Samantha Cristoforetti 199 gün uzayda kalarak, ‘uzayda tek seferde en uzun süre kalan kadın’ ünvanını kazandı. Bir önceki rekortmen ise Amerikalı Sunita Williams’tı.

Aslında rekor planlanmamıştı. Ekibin inişi nisandaki Progress kazası nedeniyle neredeyse bir ay ertelendi. Böylece Williams’ın 195 günlük rekoru geçilmiş oldu. Cristoforetti aynı zamanda uzayda ilk espresso içen insan ünvanına da sahip!

Bir uzay görevinin bir takım aksaklıklar yüzünden uzaması talihsizlik  sayılabilir mi?

• Mars gezegeninde kaza sonucu mahsur kalan bir astronotu anlatan Marslı romanını alıp okumayı hep erteliyordum, Gökyüzü’ndeki kitap önerilerini görünce alıp okumaya başladım.

İlk olarak bir blog sitesinde yayınlanıp sonra hayranların isteğiyle ekitap olarak satılan en sonunda da yayın haklarını alan yayıncı sayesinde selüloza bürünen Marslı nihayetinde beyaz perdeye de geliyor. Fragmanı yayınlandı bile:

• Uzay endüstrisinde yükselen trendlerden biri fırlatma sistemlerini sağ sağlim yere indirebilmek. Normalde roketler işleri bittikten sonra yeryüzüne düşüyor ve hasar görüyor. Bunları tekrar kullanma şansı olmadığından yeniden üretmek gerekiyor ki bu da önemli bir maliyet kalemini oluşturuyor. Elon Musk gibi yatırımcılar fırlatma sistemlerini zarar görmeden indirip, tekrar kullanmak suretiyle maliyetleri düşürmenin yollarını arıyorlar.

Bu işe Airbus da girmiş. Konseptleri roketin tamamını değil sadece daha değerli olan motor kısmını kurtarmak. İşi biten roket motoru geri klan kısımlardan ayrılıp, kanatlar sayesinde yeryüzüne iniş yapıyor.

• 18 Haziran perşembe günü Ay yeniay evresine girecek: Ay takvimine göre Ramazan ayının ilk günü.

• 21 Haziran’da yaz gündönümü yaşanacak. Geceler bundan sonra uzamaya başlıyor.

Plüton ne kadar karanlık?

Güneş, Plüton ve uydusu Kharon'dan gezegenimizdekinden 1000 kat daha soluk şekilde gözükür.
Güneş, Plüton ve uydusu Kharon’dan gezegenimizdekinden 1000 kat daha soluk şekilde gözükür.

Güneş’e en yakın konumdayken dahi Dünya’ya göre 30 kat daha uzakta olan Plüton’a (yahut Plüto) gezegenimizden 1000 kat daha soluk gözüken Güneş’in ışınları oldukça zayıf halde ulaşır. Yine de Plüton düşünüldüğü kadar karanlık değil.

Peki ama cüce gezegen ne kadar sönük?

Plüton’un karanlıkta kalan sırlarını aydınlatmak için şu anda cüce gezegene doğru yol alan Yeni Ufuklar (New Horizons) sondasının Ağustos’ta yapacağı keşiflere dikkat çekmek isteyen NASA, bir sosyal medya kampanyasıyla bu sorunun yanıtını veriyor.

Günün belli saatinde dünyanın aydınlanma miktarı ile Plüton’da öğlen saatinde gelen ışık miktarı eşit oluyor. İşte bu ana Plüton Vakti (Pluto Time) denilmekte. Havanın açık olduğu bir gün Plüton vaktinde -kabaca güneş battıktan birkaç dakika sonra- etrafınızdaki dünya Plüton’un yüzeyi kadar sönük olmakta.

nh-pluto-time-shareable

İzleyin, fotoğraflayın, paylaşın!

Doğal olarak Dünya’da her an bir yerlerde Plüton vakti yaşanıyor. Sloganının buradan alan NASA, insanları kendi yerelliklerinde bulunan kent simgelerini de içine alan (şart değil gerçi) Plüton vakti fotoğraflarını çekip, sosyal medyada bunları #PlutoTime etiketiyle paylaşmaya çağırıyor.

Tüm dünyada çekilen görüntülerden öne çıkan görsellerin birleştirilmesiyle, ağustos’ta gün yüzüne çıkacak Plüton ve uydularının mozaik görüntüleri oluşturulacak. Neden bizden de birkaç kare bunların içinde yer almasın?

Plüton vakti (Pluto Time) ne zaman?

NASA’nın hazırladığı bu sayfadan kendi bulunduğunuz bölgenin Plüton vaktini öğrenebilirsiniz. Bu vakit güneşin doğuşundan yaklaşık 5dk öncesi ile güneş battıktan 5dk sonrasına denk geliyor. Yani akşam ezanı vaktinden birkaç dakika öncesi.

nh-plutotime-2kaynak: solarsystem.nasa.gov/plutotime | solarsystem.nasa.gov/plutotime – 2 | nasa.gov/feature/nasa-lets-you-experience-pluto-time-with-new-custom-tool