Haftalık Gökyüzü Raporu – 29

nötron yıldızlarının çarpışmasının yarattığı kütleçekim dalgaları gözlendi

130 milyon yıl önce NGC 4993 gökadasındaki biri 1.17 diğeri 1.6 güneş kütlesindeki iki nötron yıldızı birbirine yaklaşmaya başlar. Yaklaştıkça da hızları artar. Başta birbirleri etrafında saniyede 50 kez dönerken bu hız nihayet 300-350 tura çıkar. Nihayet bu iki nötron yıldızı birbiriyle kavuştu.

GIF

Bu olay 120 milyon yıl önce gerçekleşmişti. Yankıları ise Dünya’da geçtiğimiz yaz duyuldu. Kütleçekim dalgalarını ilk kez gözlemleyerek bilim insanlarına bu seneki fizik Nobel’ini kazandıran LIGO‘dan bu defa bahsettiğimiz iki nötron yıldızının kavuşmasını gözlendiği haberi geldi. Bu çalışma kütleçekim dalgaları ve elektromanyetik dalgalarla aynı anda gözlemlenmesi sebebiyle de önemli.

Şimdi bu haberin şerefine Muse’dan “Nötron Yıldızı Çarpışması” parçası dinlenebilir belki:

Ay’da yeraltı kolonisi kurulabilecek dev mağra keşfedildi

Ay’ın atmosfere ve manyetik alana sahip olmaması yüzeyini gelecekteki insan yerleşimleri için sorunlu kılıyor. Bugüne dek Ay’a giden astronotlar 3 günden fazla yüzeyde kalmadı ancak kalıcı üsler kurulmak isteniyorsa mikro meteor, aşırı sıcaklık değişimleri ve elbette radyasyondan korunmanın yolları bulunmalı. Belki yeni bulunan şehir boyutundaki devasa lav mağrası korunmak için en iyi yollardan biri.

antik bakterilerde üstnova izi

Henüz uzaylı bulabilmiş değiliz fakat Dünya’da uzaydan gelen malzemeye sahip canlılar bulmuş olabiliriz. Bilim insanları Demir-60 izotopun zaman içindeki bozunumundan ötürü Dünya’da oluşmadığını biliyorlar. Dolayısıyla Dünya’da bulunan bu izotop uzayda bir yerden gelmiş olmalı.

Almanya’daki Münih Teknik Üniversitesi’nden fizikçi Shawn Bishop, 2.2 milyon yıllık bakteri fosillerinde çok az da olsa Demir-60’a rastlandığını bildirdi. Durumu inceleyen bilim insanları Demir-60’ın kaynağının yakınımızda gerçekleşmiş olan bir üstnova olduğunu anladılar.

UV ışık altında parıldamaya başlayan dövmeler

Avustralyalı dövme sanatçısı Tukoi Oya UV ışık altında parıldamaya başlayan dövmeleri ile üne kavuşmuş. Hayranlık uyandıran sıradışı dövmeler uzay temasıyla daha da çekici hale geliyor.

altın vuruş

Küçük evlerinde güneşe hasret paslı makinalar cılız ışıklarla yaşamaktadır. Nihayet biri güneşi görmek ister.. Gökalp Gönen‘in kısa animasyon filmi Altın Vuruş (Golden Shot), dünya genelinde 200’den fazla seçkide yer almış ve 25’ten fazla ödülün sahibi olmuş.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 27

Fizik Nobel’i kütleçekim dalgalarını keşfeden LIGO fizikçilerine gitti

2017 Nobel Fizik Ödülü’nü LIGO-Virgo dedektör işbirliğinin üyeleri Rainer Weiss, Barry C. Barish ve Kip S. Thorne isimli bilim insanları kazandı. Ünlü fizikçi Albert Einstein izafiyet teorisinin bir parçası olarak kütle çekimsel dalgaların varlığı kuramsal olarak öngörülüyordu fakat kütle çekim dalgalarının deneysel olarak tespiti, fikrinin ortaya atılmasından (1916) yaklaşık 100 yıl sonra (2015) LIGO sayesinde gerçekleşebildi. LIGO ve kütleçekim dalgalarıyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz.  Bu arada kazananlardan Kip S. Thorne Interstellar (Yıldızlararası) filminin senaryosunun bilimselliğini sağlayan kişi. Throne’nin Yıldızlararası Bilimi adlı kitabını bir okuma önerisi olarak anmak lazım.

Türk bilim insanları çift yıldız sisteminde kayma keşfetti

Çift ve çoklu yıldız sistemleri evrende sıkça görülen şeyler. 1968 yılında keşfedilen ve yaklaşık 180 bin ışık yılı uzağımızda bulunan SXP 1062 isimli nötron yıldızı da bir çift yıldız sisteminin parçası. Yaklaşık 10 km çaplı yıldız 1 km kalınlığında kabuğa sahip. Boyutlar sizi yanıltmasın, Nötron yıldızları çok yüksek madde yoğunluğuna sahiptir. Diğer bir özellikleri ise güçlü manyetik alanlarıdır. ODTÜ’lü ekip bir nötron yıldızına dair önemli bir keşifte bulundu.

Keşif, X-ışını uydularından elde edilen verilerin 3 yıl boyunca analiz edilmesi sayesinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar yörünge periyodu 656 gün olan nötron yıldızının 18 dakika olan kendi ekseninde dönme periyodunda büyük bir kayma gözlemledi. Bu tarz kaymalar daha önce hep tek halde bulunan nötron yıldızlarında görülmüştü. Çift yıldız sistemindeki bir nötron yıldızında ise İngilizce ‘glitch’ denilen bu kaymaya ise ilk kez rastlandı. ODTÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Altan Baykal kaymanın yıldızın içindeki yoğun maddenin kabuğu ile etkileşmesinden kaynaklandığı bilgisini vermiş.

Çin’de Mars simülasyonu

Ülkenin kuzeybatısındaki Çinghay eyaletinde kurulacak olan üs, Da Çaidan bölgesi sınırındaki kırmızı kayalıklarda inşaa edilecek. Bir “Mars topluluğu” ve bir “Mars kamp alanı”nı da içeren üs, uzay ve astronomi eğitimi, Mars temalı turizm, bilimsel araştırma ve film çekimi gibi alanlar için tasarlanmış, Çin’in ilk kültürel ve turistik üssü olacakmış. Gerçekten bilimsel çalışma sahası mı yoksa sadece Mars temalı bir Disney Land mı olacak onu zaman gösterecek.

Avustralya uzay ajansı kuruyor, Türkiye beklemede

Avustralya da uzay ajansı kuracak. Kendi roket fırlatma olanakları ile kendi uydusunu ilk inşa edip uzaya gönderen ilk ülkelerden biri olan Avustralya devleti daha sonraki yıllarda astronomi araştırmalarında ilerlese de uzaya teknolojilerine olan ilgisini kaybetti. Bir Japon roketi ile uzaya gönderdikleri mikro uydu 2007 yılında devredışı kaldıktan sonra yeni bir girişimde bulunmadılar.

Avustralya Kısa Dizisi radyo teleskopları
Avustralya Kısa Dizisi

Avustralya uzay ajansına sahip olmayan son 2 OECD ülkesinden biri. Aslında Türkiye’nin de henüz uzay ajansı kurulmuş değil ancak kanunla ilgili tasarı olması sebebiyle bu listede gözükmüyor. Yine de Türkiye’nin henüz bir uzay ajansı yok ve ne zaman kurulacağı tam olarak bilinmemekte.

Hint uydusundan yeni Mars görüntüleri

Biz kuruldu kurulacak diye beklerken uzay çalışmalarında ilerleyen ülkeler bunun meyvelerini topluyor. Hindistan Uzay Ajansı ISRO’nun Mars Yörünge Görevi adlı Mars uydusunden son gelen Mars fotoğrafları yayınlandı. Darısı olmayanların başına.