North American X-15: roket uçak

X-15, uzay çalışmaları ve astronotların eğitimi için deney platformu olarak kullanılmak için tasarlanmış, roket motoruna sahip bir uçak modelidir. Daha önce herhangi bir uçaktan çok daha yükseğe çıkıp, çok daha hızlı uçmak üzere tasarlanan X15, havacılık ve uzay uçuşunun bir bileşimiydi. Roket motoru sayesinde ses üstü (süpersonik) hızlara erişebilen bu uçaklar, yüksek hızlı uçuş anlayışımızı tamamen değiştirdi. Üç adet üretilen ve 199 uçuş yapan bu roket uçaklardan elde edilen bilgiler, uzay mekiği tasarımı için kritik veriler sağladı.

Roket motorunu ateşleyen bir X-15.

X-15, North American şirketi tarafından geliştirilip, ABD hava kuvvetleri ve NASA tarafından kullanıldı. Roket motorunun gücüyle dış uzayın sınırına kadar çıkabilen bu uçaklar, uzay çağının en başında Amerikalılara astronotlarını uzay uçuşları için eğitme ve ilerki yıllarda geliştirilecek uzayaraçları için veri toplama platformu oldular.

X-15’n bağlı olduğu B-52 ve onlara eşlik eden T-38

Kendi başına havalanamayan X-15, bir B-52 Stratofortress uçağının kanadına bağlı şekilde 13.7 km irtifadan, 805 km/h hızla serbest bırakılıyordu. Ana gemisinden ayrıldıktan sonra roket motorunun yardımıyla Mach 6 gibi yüksek hızlara ve 80 kilometreden yüksek irtifaya erişebiliyorlardı.

Göreve bağlı olarak roket motoru, uçuşun ilk 80 ila 120 saniyesi için itiş gücü sağlıyor. 8-12 dakikalık normal uçuşun geri kalanı itki olmadan, saatte 321 km hızla süzülerek yapılan bir inişle sonuçlanıyordu. Burun iniş tekerleği direksiyondan yoksun olduğundan ve ana iniş takımlarında kızaklar kullanıldığından, X-15 normal bir piste değil, kuru bir göl yatağına inmek zorundaydı. Edwards ve Dryden’ın bitişiğindeki Rogers Dry Lake, tüm uçuşlar için amaçlanan iniş yeriydi, ancak acil inişler için önceden seçilmiş çok sayıda acil durum göl yatağı vardı[2].

kaynak: infoage.org | NASA

1 Ekim

1 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1947: Amerikan savaş uçağı F-86 Sabre ilk uçuşunu yaptı. North American firması tarafından 9860 adet üretilen F-86, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde de kullanılmıştır.

1958: Amerika’daki Ulusal Havacılık Danışma Komitesi’nin adı NASA olarak değiştirildi.

1912: İngiliz matematikçi, astronom ve siyasetçi Kathleen Ollerenshaw doğdu. (ö. 2014) En az 26 matematik makalesi bulunan Ollerenshaw’ın en bilinen katkısı “en mükemmel pandiagonal sihirli kareler” oldu.

1950: Rus doktor ve kozmonot Boris Morukov doğdu. (ö. 2015) Rusya’daki Devlet Araştırma Merkezi – Biyomedikal Problemler Enstitüsü’nde doktor olan Boris Morukov Rusya Federal Uzay Ajansı’nda astronotluk eğitimi aldıktan sonra NASA’nın STS-106 uzay mekiği uçuşunda görev uzmanı olarak yer aldı.

Sally Ride: ilk Amerikalı kadın astronot

Uzaydaki ilk ABDli kadın astronot, uzaya çıkan 3. kadın; Fizikçi; Çocuklar için uzayı keşfetme temalı bilim kitapları yazan, özellikle kız öğrencilerin bilime yönelmesi için desteğini ölene dek sürdüren bir bilim kahramanı.

sally-ride

26 Mayıs 1951’de doğan Ride, Stanford Üniversitesi’nde fizik okudu.

İlk kez 1963 yılında ilk kadın, Valentina Tereşkova, uzaya çıkmıştı. Bu tarihten sonra ise uzun bir dönem kadınlar yörünge faaliyetlerine katılamadılar. 1977 yılında NASA kadın astronot çalışmasına başladığında Sally Ride öğrenimini sürdürmekteydi. Okul gazetesinde kadınları astronot programına davet eden bir ilan gördüğünde başvurmaya karar verdi ve bu iş için seçilen 6 kadından biri oldu.

sally-ride-orta-guvertede

Sonunda Ride, 18 Haziran 1983 tarihinde STS-7 görevi dahilinde Challenger uzay mekiği ile yörüngeye çıkarak, uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın ünvanını kazandı. Ride’ın mekikteki görevi robot kolu kontrol etmekti. Uzay mekiğinde taşınan uyduları başarıyla yörüngeye yerleştirdi.

sally-ride-kumanda

Bu görevden sonra 1984 tarihinde tekrar bir uzay mekiği görevi ile uzaya çıktı. Sally Ride sonrasında onlarca kadın daha uzaya çıkma şansına erişti.

1987 yılında NASA’daki görevinden ayrılan Ride, California Üniversitesi’nde ders vermeye başladı. Bilim ve matematik alanında çalışmak isteyen kadınların ve kızlara yardım etmenin yollarını aramaya koyulan Ride, NASA’ya EarthKAM projesini önerdi. EarthKAM orta okul öğrencilerinin Uluslararası Uzay İstasyonu üzerindeki bir kamera ile Dünya’nın fotoğraflarını çekmesini, daha sonra çektikleri fotoğraflar üzerinde çalışmasına dayanıyor. EarthKAM programı bugün Sally Ride’ın adını da taşıyarak devam ediyor.

Sally Ride 23 Temmuz 2012’de ölene dek öğrencilerin, özellikle de kızların bilim ve matematik alanında çalışması için desteğini sürdürdü. Öğrenciler ve öğretmenler için bilim kitapları yazdı, bilim programlarını ve festivallerde çalıştı.

kaynak: NASA |

fotoğraflar: NASA ve Wikipedia

ilk yayın: 19 Haziran 2016

James Webb Uzay Teleskobu tamamen katlandı

NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu tamamen katlandı ve rokete sığabilecek şekle girmiş oldu. Şimdiye kadarki en gelişmiş uzay gözlemevi olacak uzayaracı gelecek yıl bu halde Ariane 5 roketine yüklenip fırlatılacak.

James Webb Uzay Teleskobu tamamen katlanarak fırlatma konumuna getirildi. Kaynak: NASA

JWST normal halinde oldukça büyük bir araç. Aynası 6 metre, Güneş ışınlarından teleskobu koruyan perdeleri ise tenis kortu boyutunda. Uzayaracını bu halde bir rokete sığdırmak mümkün olmadığından katlanması, uzayda yerini aldığında tekrar açılıp normal haline alması gerekiyor. Şimdiye kadarki en karmaşık uzay teleskobu olan James Webb’in montajı ve katlanması, sorunsuz ilerleyebilmesi için temkinli ilerlendiğinden oldukça uzun zaman aldı.

kaynak: nasa.gov |

Apollo astronotları karantinada: Mobil karantina servisi

Mobil karantina servisi (Mobile quarantine facility), Apollo astronotlarının Ay’dan döndükten sonraki karantina sürecini geçirdikleri taşınabilir yaşam alanıdır. Apollo görevleri sonunda astronotlar Ay’dan taşıyabilecekleri olası hastalık yapıcı Ay organizmalarının Dünya’ya yayılmaması amacıyla karantinaya alınıyordu.

Astronotlar için karantina fikri 80’lerdeki meşhur Cosmos belgeseliyle (ilk seri; bkz: Soluk Mavi Nokta) kitlelerce tanınan Dr. Carl Sagan tarafından ortaya atılmıştı. Sagan, Ay’dan öldürücü organizmalarının bulaşma olasılığını düşük olduğunu belirtse de Dünya’daki yaşamın zarar göreme olasılığı ne kadar düşük olursa olsun dikkate alınması gereken bir risk olarak görüldü.

Mobil karantina servisi (Mobile quarantine facility) içindeki Apollo 11 astronotları dönemin ABD başkanı Nixon ile görüşürken.

Apollo 11, Apollo 12 ve Apollo 14 astronotları karantinaya alındı. Ay’ın tamamen steril olduğu kesinleşince sonraki görevlerinde karantina servisi kullanılmadı.

Astronotların Dünya’dan tecrit edildikleri 21 günlük karantinayı dış dünya ile haberleşebildikleri Mobil karantina servisinde geçiriyordu. Bu servis Airstream modeli bir karavanın astronotların ihtiyaçları doğrultusunda modifiye edilmiş ve ‘mobil’ ibaresine tezat biçimde tekerlekleri sökülmüş haliydi.

kaynak: archives.gov | wikiland.com |