1 Ekim

1 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1947: Amerikan savaş uçağı F-86 Sabre ilk uçuşunu yaptı. North American firması tarafından 9860 adet üretilen F-86, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde de kullanılmıştır.

1958: Amerika’daki Ulusal Havacılık Danışma Komitesi’nin adı NASA olarak değiştirildi.

1912: İngiliz matematikçi, astronom ve siyasetçi Kathleen Ollerenshaw doğdu. (ö. 2014) En az 26 matematik makalesi bulunan Ollerenshaw’ın en bilinen katkısı “en mükemmel pandiagonal sihirli kareler” oldu.

Dame Kathleen’in Manchester Astronomi Birliği’nde poz verirken.

1950: Rus doktor ve kozmonot Boris Morukov doğdu. (ö. 2015) Rusya’daki Devlet Araştırma Merkezi – Biyomedikal Problemler Enstitüsü’nde doktor olan Boris Morukov Rusya Federal Uzay Ajansı’nda astronotluk eğitimi aldıktan sonra NASA’nın STS-106 uzay mekiği uçuşunda görev uzmanı olarak yer aldı.

26 Kasım

26 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1965 – Fransızlar Astérix’i fırlatarak, Sovyetler, ABD, Kanada, Birleşik Krallık ve İtalya’nın ardından uzaydaki 6’ıncı, uydusunu kendi roketiyle Karman Sınırı’nın ötesine taşımayı başaran 3’üncü ulus olmuştu. Astérix aynı zamanda uzaya çıkan ilk çizgi karakter oldu.

asterix
Astérix

2011 – NASA’nın Mars Keşif Programı’nın bir parçası olan Mars Bilim Laboratuvarı görevi, Curiosity gezginiyle fırlatıldı. Bir otomobil boyutuyla şimdiye dek Mars yüzeyine gönderilen araçların en büyüğü olan Curiosity, 6 Ağustos 2012 tarihinde Mars’ın Gale kraterindeki Aeolis Palus’a iniş yapacaktı.

2018 – NASA’nın robotik sondası, Mars InSight, Kızıl Gezegen’in Elysium Düzlüğü’ne başarıyla indi. InSight (Interior exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport) Mars’ın iç yapısını incelemek üzere tasarlandı.

26 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1678 – Fransız jeofizikçi ve astronom Jean-Jacques d’Ortous de Mairan doğdu (ö. 1771)
1832 – Alman-Fransız fizikçi ve akademisyen Rudolph Koenig doğdu (ö. 1901)
1885 – İrlandalı kimyager ve fizikçi Thomas Andrews öldü (d. 1813)
1937 – Rus doktor ve astronot Boris Yegorov doğdu (ö. 1994)
1938 – Avustralyalı fizikçi ve akademisyen Rodney Jory doğdu

7 Kasım

7 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1910 – İlk hava taşımacılığı sevkiyatı Wright kardeşler ve mağaza sahibi Max Moorehouse tarafından, ABD’nin Ohio eyaletindeki Dayton şehrinden Columbus şehrine gerçekleşti. Wright Model B uçağını uçuran pilot Philip Parmalee (uçak yeni icat edilmiş, sen ne ara pilot oldun?) on top kumaş taşıdı.

1963 – Apollo programında Fırlatma Kurtarma Sistemi’nin (Launch Escape System – LES) ilk ayrılma testi başarıyla gerçekleştirildi. Bu tarz sistemler insanlı uzay uçuşlarında, fırlatma sırasında ortaya çıkabilecek tehlikeli durumlarda, mürettebatı taşıyan kapsülün roketin geri kalanından ayrılarak hızla uzaklaşmasını ve yere güvenli biçimde inmesini sağlıyor.

1996 – Mars Global Surveyor fırlatıldı. NASA ve JPL tarafından geliştirilen uzayaracı Mars’ın iyonosferinden yüzeyine kadar küresel haritasının çıkarılmasını amaçlıyordu ve 9 yıl boyunca görevini yerine getirdi. Mars Global Surveyor daha geniş kapsamlı Mars Keşif Programı’nın bir bölümünü oluşturuyordu. Elde ettiği yüzey verileri Mars gezginlerinin ineceği noktaların belirlenmesinde ve gezgin görevleri sırasında kullanıldı. 2 Kasım 2006’da komutlara yanıt vermeyen uzayaracından en son güvenli moda girdiğini bildiren bir mesaj alındı ancak tüm çabalara rağmen tekrar kontrol sağlanamadı.

7 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1867 – Nobel Ödülü sahibi, Polonyalı kimyager ve fizikçi Marie Curie doğdu (ö. 1934)
1878 – Avusturyalı-İngiliz fizikçi ve akademisyen Lise Meitner doğdu (ö. 1968)
1888 – Nobel Ödülü sahibi, Hintli fizikçi ve akademisyen C. V. Raman doğdu (ö. 1970) Raman, ışığın saçılması üzerine çalışmaları ve “Raman etkisi” keşfiyle bu ödüle layık görüldü. Raman, Nobel ödülü kazanan ‘beyaz’ olmayan ilk kişi ve ilk Asyalı ve Hintli oldu.

C. V. Raman

1915 – Amerikalı astrofizikçi ve akademisyen Philip Morrison doğdu (ö. 2005)
1951 – Yeni Zelandalı astronom ve akademisyen Gerard F. Gilmore doğdu

North American X-15: roket uçak

X-15, uzay çalışmaları ve astronotların eğitimi için deney platformu olarak kullanılmak için tasarlanmış, roket motoruna sahip bir uçak modelidir. Daha önce herhangi bir uçaktan çok daha yükseğe çıkıp, çok daha hızlı uçmak üzere tasarlanan X15, havacılık ve uzay uçuşunun bir bileşimiydi. Roket motoru sayesinde ses üstü (süpersonik) hızlara erişebilen bu uçaklar, yüksek hızlı uçuş anlayışımızı tamamen değiştirdi. Üç adet üretilen ve 199 uçuş yapan bu roket uçaklardan elde edilen bilgiler, uzay mekiği tasarımı için kritik veriler sağladı.

Roket motorunu ateşleyen bir X-15.

X-15, North American şirketi tarafından geliştirilip, ABD hava kuvvetleri ve NASA tarafından kullanıldı. Roket motorunun gücüyle dış uzayın sınırına kadar çıkabilen bu uçaklar, uzay çağının en başında Amerikalılarca astronotların uzay uçuşları için eğitim ve ilerki yıllarda geliştirilecek uzayaraçları için veri toplama platformu olarak kullanıldılar.

X-15’n bağlı olduğu B-52 ve onlara eşlik eden T-38

Kendi başına havalanamayan X-15, bir B-52 Stratofortress uçağının kanadına bağlı şekilde 13.7 km irtifadan, 805 km/h hızla serbest bırakılıyordu. Ana gemisinden ayrıldıktan sonra roket motorunun yardımıyla Mach 6 gibi yüksek hızlara ve 80 kilometreden yüksek irtifaya erişebilmekteydi.

Göreve bağlı olarak roket motoru, uçuşun ilk 80 ila 120 saniyesi için itiş gücü sağlıyor. 8-12 dakikalık normal uçuşun geri kalanı itki olmadan, saatte 321 km hızla süzülerek yapılan bir inişle sonuçlanıyordu. Burun iniş tekerleği direksiyondan yoksun olduğundan ve ana iniş takımlarında kızaklar kullanıldığı için X-15 normal bir piste değil, kuru bir göl yatağına inmek zorundaydı. Edwards ve Dryden’ın bitişiğindeki Rogers Dry Lake, tüm uçuşlar için amaçlanan iniş yeriydi, ancak acil inişler için önceden seçilmiş çok sayıda acil durum göl yatağı vardı[2].

kaynak: infoage.org | NASA

Sally Ride: ilk Amerikalı kadın astronot

Uzaydaki ilk ABDli kadın astronot, uzaya çıkan 3. kadın; Fizikçi; Çocuklar için uzayı keşfetme temalı bilim kitapları yazan, özellikle kız öğrencilerin bilime yönelmesi için desteğini ölene dek sürdüren bir bilim kahramanı.

sally-ride

26 Mayıs 1951’de doğan Ride, Stanford Üniversitesi’nde fizik okudu.

İlk kez 1963 yılında ilk kadın, Valentina Tereşkova, uzaya çıkmıştı. Bu tarihten sonra ise uzun bir dönem kadınlar yörünge faaliyetlerine katılamadılar. 1977 yılında NASA kadın astronot çalışmasına başladığında Sally Ride öğrenimini sürdürmekteydi. Okul gazetesinde kadınları astronot programına davet eden bir ilan gördüğünde başvurmaya karar verdi ve bu iş için seçilen 6 kadından biri oldu.

sally-ride-orta-guvertede

Sonunda Ride, 18 Haziran 1983 tarihinde STS-7 görevi dahilinde Challenger uzay mekiği ile yörüngeye çıkarak, uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın ünvanını kazandı. Ride’ın mekikteki görevi robot kolu kontrol etmekti. Uzay mekiğinde taşınan uyduları başarıyla yörüngeye yerleştirdi.

sally-ride-kumanda

Bu görevden sonra 1984 tarihinde tekrar bir uzay mekiği görevi ile uzaya çıktı. Sally Ride sonrasında onlarca kadın daha uzaya çıkma şansına erişti.

1987 yılında NASA’daki görevinden ayrılan Ride, California Üniversitesi’nde ders vermeye başladı. Bilim ve matematik alanında çalışmak isteyen kadınların ve kızlara yardım etmenin yollarını aramaya koyulan Ride, NASA’ya EarthKAM projesini önerdi. EarthKAM orta okul öğrencilerinin Uluslararası Uzay İstasyonu üzerindeki bir kamera ile Dünya’nın fotoğraflarını çekmesini, daha sonra çektikleri fotoğraflar üzerinde çalışmasına dayanıyor. EarthKAM programı bugün Sally Ride’ın adını da taşıyarak devam ediyor.

Sally Ride 23 Temmuz 2012’de ölene dek öğrencilerin, özellikle de kızların bilim ve matematik alanında çalışması için desteğini sürdürdü. Öğrenciler ve öğretmenler için bilim kitapları yazdı, bilim programlarını ve festivallerde çalıştı.

kaynak: NASA |

fotoğraflar: NASA ve Wikipedia

ilk yayın: 19 Haziran 2016