Haftalık Gökyüzü Raporu – 41

Çin uzayaracı Ay’ın arka yüzüne indi

Çinliler uzay araştırmaları tarihine geçecek önemli bir başarıya imza attılar. İlk defa bir uzayaracı Ay’ın arka yüzüne yumuşak iniş yaptı.
Chang’e-4 aracı Von Kármán kraterine indikten birkaç saat sonra yüzeyin ilk fotoğrafını yolladı. Yer aracının taşıdığı Yutu 2 (Yeşim Tavşanı) gezgin robot da daha sonra başarı ile Ay yüzeyinde ilerlemeye başladı.

Ay’ın Dünya etrafında dönüş hızı ile kendi ekseninde dönüş hızı aynı. Bu da uydumuzun sadece bir yüzünü görebilmemize neden oluyor. Bu durum kütleçekim kilidi denilen bir etkinin sonucu ve diğer büyük uydularda da görülmekte. Ay’ın görülmeyen yarıküresi Dünya’dan hiçbir elektromanyetik gürültü ulaşmadığından, uzayı gözlemlemek için önemli bir alan. Ancak Dünya’dan gönderilen sinyaller de ulaşamadığından Ay’ın arka yüzündeki araçlar bir uydu aracılığıyla iletişim kurması sağlanıyor.

Plüton kaşifi Ultima Thule’yi görüntüledi

Plüton ve yoldaşı Charon’u gün yüzüne çıkaran New Horizons (Yeni Ufuklar) uzay sondasını hatırlarsınız. NASA’nın geliştirdiği uzayaracı hızla Plüton sistemine ulaşmış ancak burada bir yörüngeye girmeden dosdoğru yoluna devam etmişti. Elbette bilim insanları New Horizons’ın uzayda boşu boşuna yol almasına izin verecek değildi. Esas görevinin ardından ziyaret için Kuiper kuşağında yeni bir hedef belirlenmişti. Nihayet Ultima Thule diye adlandırılan asteroide ulaşan uzayarcı, yakından gözlemlenmiş en uzak gökcisimi ünvanını alan bu yer fıstığı biçimli (kardan adam diyen de var) kuiper kuşağı cismini görüntüledi.

Şu an uzayın derinliklerine doğru ilerlemeye devam eden New Horizons Dünya’dan 6.6 milyar km uzakta bulunan Ultima Thule’nin yaklaşık 3500 km yakınından geçti. Peki 6.6 milyar km ne kadar uzak? AstroTürk’teki ilgili yazıdan bunu öğrenebilirsiniz.

2019 Gök Olayları Yıllığı yayınlandı

Alp Akoğlu’nun katkısıyla hazırlanan Bilim Teknik dergisi ve TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin sunduğu 2019 Gök Olayları Yıllığı yayınlandı.

http://www.tug.tubitak.gov.tr/dokumanlar/yillik/goy_2019.pdf

Yılın ilk parçalı güneş tutulması gerçekleşti

2019 yılının ilk parçalı güneş tutulması doğu Asya’dan izlenebildi.

ABD İran’ın fırlatma teknolojisinden rahatsız

İran’ın uydu fırlatma amacıyla geliştirdiği ve 2017 yılında test ettiği roket. Fotoğraf: ASSOCIATED PRESS

ABD emperyalizmi İran’ın uzayaracı fırlatma teknolojilerinden rahatsız. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran’ın füze denemelerini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 2231 sayılı kararını ihlal olarak tanımladıklarını söyledi. ABD yönetimi fırlatma teknolojisiyle kıtalar arası güdümlü füze teknolojisinin aynı olduğunu ileri sürerek karşı çıkıyor. Bu füzelerin uzaya çıkabildiği gibi Dünya’da herhangi bir yeri vuracak biçimde geliştirmesi de mümkün. Öte yandan aynı ABD çok sayıda kıtalar arası nükleer füzeye sahip.

Ultima Thule: uzakta ama ne kadar uzakta?

Plüton ve yoldaşı Charon’u gün yüzüne çıkaran New Horizons (Yeni Ufuklar) uzay sondasını hatırlarsınız. NASA’nın geliştirdiği uzayaracı hızla Plüton sistemine ulaşmış ancak burada bir yörüngeye girmeden dosdoğru yoluna devam etmişti.

Esas görevinin ardından bilim insanları New Horizons için yeni bir hedef belirlemişti. Nihayet Ultima Thule ( 2014 MU69 ) diye adlandırılan asteroide ulaşan uzayarcı, keşif görevi düzenlenmiş en uzak gökcisimi ünvanını alan bu yer fıstığı biçimli (kardan adam diyen de var) kuiper kuşağı cismini görüntüledi.

Bilim insanları Ultima Thule’nin iki farklı cismin birleşmesiyle oluştuğunu düşünüyor. İsmindeki Ultima büyük olanı, Thule ise küçük cismin adı.

Şu an uzayın derinliklerine doğru ilerlemeye devam eden New Horizons Dünya’dan 6.5 milyar km uzakta bulunan Ultima Thule’un yaklaşık 3500 km yakınından geçti.

Peki 6.5 milyar km ne kadar uzak?

Astronomik mesafelerin çok büyük olduğunu bilsek de kafamızda canlandırmamız zordur. En iyi yol modeli küçültmek:

Güneş’in 10 cm çapında bir portakal boyutunda olduğunu varsayalım. Bu durumda Dünyamız 10.75 metre uzaklıkta 1 mm çaplı bir kum tanesi boyutunda olacaktır. Jüpiter 56, Satürn ise 103 metre uzaktadır ve boyları 1 cm’i geçmez. Sevgili cüce gezegen Plüton ise 424 metre ötede yer alır.

Ultima Thule ise 10 cm boyundaki güneşten 467 metre ilerde bulunur.

Güneş sistemi modelinizi kendiniz oluşturmak isterseniz hazırladığım basit Güneş Sistemi Modeli boyut hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 14

Plüton’un en ayrıntılı görüntüsü
Yeni Ufuklar Plüton’un şimdiye kadarki ve -sıkı durun- Plüton’a yeni bir araç gönderilinceye kadarki en detaylı görüntüsünü dünyaya ulaştırdı. 14 Temmuz günü Plüton’a 10 bin km öteden çekilen görüntü gerçekten nefes kesici.

Bu da Yeni Ufuklar’ın bonusu; Şimdiye kadar en yakından çekilmiş Kuiper Kuşağı cismi görüntüsü:
nh-kuiper-belt-loop
Hava Kirliliği
Dünya liderleri geçen hafta Paris’te iklim değişikliği için bir araya geldi. Genel olarak pek parlak bir noktada olmayan dünyamızın kimi bölgelerinde kirlilik oldukça aşırı noktalara ulaşmış durumda.
Çin’deki kimi şehirler 4 fazlı hava kirliliği uyarı sisteminde 2. en yüksek kirlilik alarmı olan “turuncu” alarm seviyesinde. Milyonlarca insana “içerde kalmaları” tavsiye ediliyor. Ne tavsiye ama!
Aşağıda, sözü edilen hava kirliliği çok rahat biçimde seçilebiliyor. İşte geçtiğimiz günlerde haberlere konu olan “Nut Brother” mahlaslı Çinli sanatçı bu havadan tuğla yapmıştı.

IDL TIFF file

Etna yanardağı

İtalya’nın Sicilya adasında yer alan Etna yanardağı yoğun kül ve duman bulutları püskürtmeye başladı. Fotoğrafta bu bulutlardaki elektrik yükleri neticesinde oluşan yıldırımlar görülüyor. [telif: Marco Restivo/Getty Images kaynak: Cosmos Magazine]

SICILY, ITALY - DECEMBER 03: A view of a volcanic eruption at Mount Etna's Vorgaine crater on December 03, 2015 in Sicily, Italy. PHOTOGRAPH BY Marco Restivo / Barcroft Media UK Office, London. T +44 845 370 2233 W www.barcroftmedia.com USA Office, New York City. T +1 212 796 2458 W www.barcroftusa.com Indian Office, Delhi. T +91 11 4053 2429 W www.barcroftindia.com (Photo credit should read Marco Restivo / Barcroft Media / Barcroft Media via Getty Images)

Apollo 16’nın iniş noktası bulundu

Görevin tamamlanmasından onlarca yıl sonra Apollo 16’nın Ay’a indiği nokta tespit edildi. İniş (aynı zamanda fırlatma) sahasının yüksek çözünürlüklü görüntüsü NASA’nın Ay Keşif Yörünge Aracı üzerindeki LROC (Dar Açı Kamerası) ile elde edildi. Apollo 16 mürettebatı Mare Insularum‘daki Kopernik Krateri’nin  257,5 km güney batısına inmişti.

apollo-16-s-ivb-impact-site-seen-by-lro

Uzayda Maraton

Kökleri antik Yunan’a dayanan ve 42 km’den biraz daha uzun bir parkuru tamamlamaya dayanan (koşmak zorunda değilsiniz!) maratonu koşarak tamamlamak kişinin hem bedenen hem de ruhen kendisini hazırlamasını gerektiriyor. 15 Aralık’ta UUİ’ye çıkacak olan astronot Tim Peake 1999 yılında Londra Maratonu’nu tamamlayarak kendisini bu konuda kanıtlamış (3:15:50 süre ile).

Tim_Peake_at_EAC_highlight_mob

Peake 24 Nisan’da gerçekleştirilecek 2016 Londra Maratonu’nu bu kez yerden 400 km yukarıda tamamlamayı deneyecek.  Peake bunun için astronotların  kendilerini bağlayarak koştukları koşu bandını kullanacak.

Bingöl’ün göktaşı kendisinden söz ettirmeye devam ediyor

Önce Bingöl’e bir göktaşı düştü, köylüler bol para kazandı, ardından maliyeciler köye akın etti ve şimdi bir soru sebebiyle Alo Fetva hattı da olaya dahil oldu: “Gök taşından elde edilen gelir için zekat vermemiz gerekir mi?”. Anadolu Ajansı’nda yer alan habere göre elde edilen gelirin üzerinden bir yıl geçtikten sonra 40’ta 1 oranında zekat verilmesi gerekiyor.

uzay görevleri için robotik el

Kanada’nın NASA için, uzay mekiklerinde uzay yürüyüşleri sırasında kas gücü gerektiren işlerde kullanılmak için 15 metrelik insan kolu şeklinde CanadArm’ı (arm: kol) tasarlamıştı. 17 metrelik üst modeli CanadArm 2 uzay istasyonunda kullanılıyor.
russian-students-3d-print-human-controlled-hand-iss2
Şimdi ise Tomsk  Politeknik Üniversitesi’nde eğitim gören Rus öğrenciler,  uzay istasyonundaki tamir işlerini kolaylaştırması amacıyla robotik bir ‘el’ tasarladılar. 3 boyutlu yazıcıyla üretilen robot el içinde sensörler barındıran ve kumanda eden kişinin el hareketlerini algılayan bir eldivenle kablosuz olarak kontrol ediliyor.

 

russian-students-3d-print-human-controlled-hand-issCanadarm ve 3 boyutlu yazıcı demişken yazıcıyla üretilmiş Canadarm modelini atlamak olmaz:

canadarm

OLAY UFKU

Dr. Umut Yıldız’ın İÜ Amatör Astronomlar Kulübü’ndeki ”Gözlem Teknolojileri, Büyük Veri ve Uzay Araştırma Robotları” başlıklı konuşması youtube’a eklenmiş: https://www.youtube.com/watch?v=8NFUbFIvvmw

Prof. Dr. Ethem Derman İTÜ’de

ethem-derman-ile-soylesi

Türkiye’de astronomi denince akla ilk gelen isimlerden biri olan Prof. Dr. Ethem Derman, İTÜ Astronomi Kulübü‘nün katkılaryıla İTÜ’ye konuk oluyor. “Prof. Dr. Ethem Derman ile Söyleşi” 10 Aralık saat 17.30’da İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü D104’de gerçekleşecek. [Etkinlik sayfası]

Sivil Havacılık Günü

Bugün Dünya Sivil Havacılık Günü. Eskişehir Bilim Deney Merkezi’nde bu özel gün için saat 1 ile 5 arasında çeşitli etkinlikler düzenlenecek.[Etkinlik sayfası]

sivil-havacilik-gunu

 

Yeni Ufuklar ikinci hedefine yol alıyor

Geçtiğimiz Temmuz ayında Plüton’un yakınından geçerek gezegen ve uyduları hakkında önemli bilgiler edinmemizi sağlayan Yeni Ufuklar sondası yolculuğunu hız kesmeden Kuiper Kuşağı’na doğru sürdürüyor. Burada incelemek için ikinci bir gökcismi seçildi: 2014 MU69. Yeni Ufuklar ikinci hedefi için gerekli manevraları yapmaya başladı.

nh-flyby

2014 MU69 olarak adlandırılan gökcismine yaklaşmak için, tasarlanan dört manevrasından birincisini 22 Ekim’de ikincisini ise 25 ekimde gerçekleştirdi. Bugün için planlanan 3. manevradan sonra son manevra 4 Kasım’da gerçekleştirilecek. Araç, manevraları roketleri vasıtasıyla hızını değiştirmek suretiyle yapıyor.

Bu sayede Yeni Ufuklar 2019 yılında, Plüton’un yörüngesinden 1,6 milyar kilometre uzakta yeralan 2014 MU69 ile yakın geçiş yaparak bize bu Kuiper cismi hakkında bilgi sağlayacak.

Uzmanlar bu cismin Plüton’dan çok farklı olacağını düşünüyorlar. Yeni Ufuklar Plüton’un çapını 2.370 km olduğunu bulmuştu. 2014 MU69 ise aşağı yukarı 48 km çapında.
Kuiper Kuşağı cisimleri Plüton gibi cüce gezegenlerden daha eskiden kalma ve ilkel, bu nedenle 2014 MU69 yakın geçişi bilim  insanlarına biraraya gelerek gezegenleri oluşturan bu yapı taşlarına ışık tutmuş olacak.
kaynak: space.com