Haftalık Gökyüzü Raporu – 33

Elon Musk Mars’a arabasını yollayacak

O kadar tuhaf bir haber ki kimse kolay kolay inanamadı ve haberin şaka değil gerçek olduğunun teyit edilmesi gerekti. Şaka deği gerçek: Elon Musk’ın kurucusu olduğu SpaceX şirketi Mars’a yine Elon Musk’ın Tesla Roadster model elektrikli arabasını gönderecek.

Tesla Roadster

SpaceX, birkaç yıldır başarısıyla ün kazanan yenilenebilir roket sistemi Falcon 9’ların abisi Falcon Heavy roketini deneyecek. Riskli ilk deneme için de pahalı bir kargo değil elbette ses getirici ucuz bir yükü Mars’a göndermeye karar vermişler. Falcon Heavy roketleri Falcon 9 roketlerinin birinci kademesinden üç tanesinin birleştirilmesiyle oluşturulacak. Şimdiye kadarki en güçlü roket olacak Falcon Heavy’nin asıl hedefi Mars olacak.

Falcon Heavy

Yıldızlararası ilk ziyaretçi

Pan-STARRS gözlemevi araştırmacıları tarafından yapılan araştırmalar sonucu Güneş Sistemi dışından geldiğinden şüphelenilen cismin yıldızlararası uzaydan geldiği kesinleşti. Gökbilimciler ilk defa şahit olduğumuz bu ziyaretçiye ʻOumuamua adını koydu. Bu isim Havai dilinde izci, keşif eri anlamı taşıyor. Daha mecazi anlamı ise “uzak geçmişten ulaşan bir elçi”. Başındaki kesme işareti değil Havai  dahil pek çok Polinezya dilinde kullanılan bir simge (Okina).

James Webb teleskobu vakum odasından çıktı

James Webb Uzay Teleskobu 18 Kasım 2017 tarihinde nihayet 12 metre genişlikte, 40 tonluk kapısı olan mahzen benzeri kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı. Burada yaklaşık 100 gün boyunca, optik teleskop ve bilimsel araçların uzay ortamında (çok soğuk ve vakumlu) düzgün çalışıp çalışmadığı test edildi. James Webb’in bir sonraki durağu uzayaracı elemanı ile birleştirileceği California’daki Northrop Grumman Hava-Uzay Sistemleri olacak.

Yazılım hatası Ruslara 19 uyduya mal oldu

Soyuz 2.1b roketi ile beraber yörüngeye çıkacak 19 Rus uydusu, roketteki yazılım hatası sonucu atmosferde yanarak yok oldu. Rokette meteoroloji uydusu Meteor-M N.2-1 ve 18 küçük uydu vardı. Fırlatma Rusların çoğu zaman kullandığı Baykonur’dan değil yeni inşaa ettikleri Vostochny Kozmodromu‘ndan gerçekleştirildi. Hataya konumdaki değişimin güncellenmemesinin sebep oalbileceği düşünülüyor.

Soyuz 2.1b roketi

Wikipedia’ya uzaydan içerik girildi

Uluslararası Uzay İstasyonu Dünya yörüngesinde sürekli olarak yer değiştirdiğinden istasyonda internet erişimi sağlamak oldukça meşakatli bir konu. Astronotların internet ile olan bağları yer kontrol aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Astronot Paolo Nespoli’de aynı yolu izletip online ansiklopedi Wikipedia’ya uzaydan içerik giren ilk insan oldu. Astronot bir ses kaydını Dünya’ya gönderdi. Daha sonra bu kayıt yerdekiler tarafından Wikipedia’ya eklendi.

Hindistan Ay yolcusu

Hindistan 2018 Mart’ında, yani sadece 4 ay sonra Ay’a yönelik Chandrayaan-2’yi fırlatacak. Chandrayaan-2 görevi için Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) bir yörünge aracı, bir yer aracı ve bunlara ek olarak küçük bir gezgin robot geliştirdi. Görevin toplam maliyeti 100 milyon dolardan az. Hindistan uzayda harcadığı paraya göre büyük başarılar elde etmesiyle biliniyor. Eğer bir sorun çıkmazsa Chandrayaan-2 Hindistan’ın Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştiren ilk aracı olacak. Bundan önce yine Chandrayaan-1 projesinde bir sonra Ay’ın güney kutup bölgesine çarptırılarak indirilmişti.

Chandrayaan-2’nin Ay’a yolculuk rotası. Uzayaracı Dünya yörüngesinde bir dizi ateşlemeyle Ay’a ulaşacak.

2017’nin en iyi icatlarından biri: NASA Mars Insight

NASA’nın Mars’a göndermeyi planladığı yeni uzayaracı Mars Insight, Time dergisi tarafından 2017’nin en iyi 25 icadından biri olarak gösterildi. Mars Insight aracı Mars’a gönderilen diğer araçlarından farklı olarak Kızıl Gezegen’de sondaj çalışması gerçekleştirecek. Bu sayede Mars’ın jeolojik yapısına dair daha çok bilgi edinebileceğiz.

Uzayda sanat: Orbital Reflector

Yörüngede bilimsel, ticari ve askeri amaçlı uydular dolanmakta. Trevor Paglen ise tamamen sanatsal ve başka hiçbir fonksiyon taşımayan bir uyduyu yörüngeye göndermeye niyetlenmiş. Sanatçının tasarladığı ve Orbital Reflector (Yörünge Yansıtıcısı) isimli uydu elmas biçimli yansıtıcı yüzeye sahip bir balondan oluşuyor. Yansıtıcı yüzeyi Güneş ışınları sayesinde uydunun karanlıkta görünür olmasını sağlayacak. Bu aslında ISS dahil pek çok uyduyu yerden izleyebilmemizi sağlayan bir olay. Bu kez amaç uydunun tamamen görünür olabilmesi. 1.3 milyon dolar maliyeti olan projeyi Nevada Sanat Müzesi desteklemekte ve kickstarter üzerinden destek toplanmakta.

Sanatsal uyduya dair bir deneme.

Büyük depremlerde artış bekleniyor

Dünya’nın kendi ekseninde dönüş hızı yavaş da olsa azalmakta. Ay’ın etkisiyle okyanuslarda ortaya çıkan gelgit olayı neticesinde oluşan enerji transferi Ay’ın hızlanıp Dünya’dan uzaklaşmasına, Dünya’nın da dönüş hızının azalmasına ve günlerin uzamasına neden oluyor. Fark milisaniyeler boyutunda ancak bunun jeolojik etkilerinin yakın zamanda büyük depremlerin sayısında artışla ortaya çıkacağı iddia ediliyor. Bu yıl bugüne kadar 6 büyük deprem gerçekleşti; 2018 yılında 20’ye yakın büyük depremin gerçekleşmesi muhtemel görülüyor.

uzaydan görülebilen sınır

pakistan-hindistan-siniriHindistan-Pakistan sınırı; gece.

Pek çoklarının sandığının aksine uzaydaki astronotlar ne piramitleri ne de Çin Seddi’ni görebilirler. Yörüngeden görülebilen insan eseri tek bir şey vardır: Işık!

Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronotlardan biri çekilmiş bu fotoğrafı.

Sol alt köşede, Umman Denizi’ne açılan liman şehri Karaçi, bir ışık kümesi şeklinde görülüyor. 1.160 kilometre ötedeki Himalayaların eteklerinden doğan İndus Nehri ince bir ışık demeti olarak kuzeyden Umman’a dökülmek için, Karaçi’ye uzanıyor. Etrafına serpilmiş ışıklar ise beslediği bereketli İndus Vadisi’ne dağılmış yerleşim yerleri.

Sağda uzanan turuncu ışık hattı ise Hindistan-Pakistan sınırı. Sınır anlaşmazlığı olan iki devletin kesişim hattı, Hindistan tarafından güvenlik için yakılan lambalarla aydınlatılmakta. 1,4 milyar insanın hâlâ elektriğe kavuşamadığı bir Dünya’da, koca bir şehri aydınlatabilecek enerjinin insanlara kapalı bir alanı aydınlattığını görmek, insanı askeri harcamalar konusunda bir kere daha düşünmeye itiyor.

fencing constructed along the indo - pakistan border - fao chris

Bir asker olan Büyük İskender de 2 bin yıldan daha uzun süre önce, MÖ 327’de, fetih için İndüs düzlüklerine gelmişti. Ordusuyla beraber aylarca zaman harcayarak İndus Vadisi’nin başladığı yerden Karaçi’nin yakınlarına kadar indi. Burdan sonra Mezopotamya’ya ulaşmak için çöl yürüyüşüne başladılar.

Uzay istasyonu bu bölgeyi sadece 3 dakika içersinde katetti.

kaynak: earthobservatory.nasa.gov

Haftalık Gökyüzü Raporu – 6

mars-akan-su

Mars’ta yine su bulundu. Bu defa ki bulgular Mars’ta günümüzde de suların aktığını kanıtlıyor. Daha önce de yüzeyde akan ‘sıvı’ varlığı belirlenmişti ancak bu sıvının su olup olmadığı kesin değildi. Tabii konunun bu kadar sansasyonel hale getirilmesinin NASA’nın bütçe kısıntılarına karşı halkın ilgisini çekme çabasıyla ilişkisini de atlamamak gerekiyor. Fakat, sonuç da NASA’da haklı, bu roketler suyla çalışmıyor!

Mars demişken, 2 Ekim’de gösterime giren Marslı filmini atlamamak gerekiyor. Çokça övgüye mahsar olan Marslı (The Martian) romanının sinema uyarlaması olan film için kitabından iyi yorumları yapanlar bile var. Kaçırılmaması lazım.

Hindistan'ın

Hindistan’ın uzay araşıtrmalarına olan ilgisi hız kesmeden devam ediyor. Geçtiğimiz yıl Mars yörüngesine Mars Orbiter Mission (MOM) uydusunu göndermeyi başaran Hindistan Uzay Araştırma Kurumu (ISRO) geçtiğimiz hafta, yerden 650 km yükseklikteki bir yörüngeye Astrosat adında bir gökbilim uydusu oturtmayı başardı.

Yine ISRO tarafından geliştirilen PSLV-XL roketi aracılığıyla yörüngesine ulaşan Astrosat’ın 5 yıl boyunca uzay araştırmalarında kullanılması planlanıyor. Uzay aracı mor ötesi dahil olmak üzere birçok dalgaboyunda gökyüzünü tarayacak.

moon-glasses-1

Bu  seramik bardak seti, my modern metropolis‘te karşıma çıktı. İsmi Moon Glasses (Ay Bardakları). Bardaklar, artık her ne içiyorsanız, siz içtikçe dolun evresinden son dördüne, Ay’ın evrelerini canlandırıyor. Bu etkiyi sağlayabilmek için bardağın iç şekli yeniden tasarlanmış. Bardaklar iki farklı boyda çiftler halinde satılıyor. Küçük boy 24$, büyük boy 30$. Bunların haricinde bir de 10$ kargo ücreti var.

moon-glasses-2

29 Eylül 1954’te kurulan CERN, geçtiğimiz hafta 61. yaş gününü kutladı. Alttaki fotoğraf ‘ilk kazmanın vurulduğu’ günlerden kalma.CERN

Çin Bilimler Akademisinden araştırmacılar, tüyden hafif, çelikten güçlü bir süper madde geliştirdiler. Esasen grafenden elde edilen köpük olan bu madde, keşfi yapan ekibin bildirdiğine göre  1 cm2’ye 1 ton’dan daha fazla darbeye dayanabiliyor ve kendi ağırlığının kırk bin katını taşıyabiliyormuş.  Fazladan her kg’ın yüksek maliyet artışı demek olduğu uzay endüstrisinde böylesi bir madde kolaylıkla kendine yer bulacaktır.

tuyden-hafif-celikten-guclu-super-madde-gelistirildi-75648-5

kuyruklu yıldızın karanlık tarafı
Kocaman bir yer fıstığını andıran 67P kuyrukluyıldızı’nın yörüngesindeki Rosetta uzay aracı, kuyrukluyıldız’ın bugüne dek karanlıkta kalan kısmını ilk kez görüntülemeyi başardı. Şimdiye kadar gökcisminin tamamının görüntülenememesinin sebebi, bu karmaşık şekilli cismin güney kutbunun genelde yaz mevsiminde olmasıydı.
dark-side-of-the-67P

İTÜ Roket Takımı ekip arkadaşları arıyor. Havacılık-uzay sistemlerine meraklı ve bu alanda pratik yapmak isteyen araştırmacı İTÜ öğrencileri bu formu doldurarak başvuru yapabilir. Ekibin facebook sayfasına da buradan ulaşabilirsiniz.

Bir üniversite haberi de Batman’dan:
Batman Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğretim üyelerinden Yrd. Doç. Dr. Yusuf Arslan, 450 öğrenci üzerinde yaptığı ankette üniversite öğrencilerinin astronomi ve uzay keşiflerine ilgisiz olduğu sonucuna ulaştı.  üniversite öğrencilerinin sadece yüzde 9.6’sı astronomi ve uzay bilimleri ile ilgileniyormuş.
Sonuç şaşırtıcı değil. Üstelik durum sadece bize özgü de değil, NASA bile uzay araştırmalarına olan ilgisizlik ve daha kötüsü gereksiz bulunması sonucu kaynaklarını kaybetmekten korkuyor. Bu nedenle de toplumu etkileyecek çalışmalara sarılıyor (bkz: en üstteki haber).

hindistan çerez parasıyla uzaya çıkıyor

Birkaç gündür ülke gündeminde çerez parası polemiği yaşanıyor malum. Bakan Şimşek, kamu araçları için bir senede harcanan parayı küçümsediği iddiasıyla eleştiri oklarını üzerine çekti. Bakanlık ise ‘çerez’ benzetmesinin zorlama bir şekilde amacından saptırdığını savunuyor.

Sonuçta herkesin bütçesi bir değil ama ay çekirdeği de çerez, kaju da.

İsterseniz biz de olaya kendi açımızdan bakalım:

Hindistan Uzay Araştırma Kurumu’nun (ISRO) bütçesinden aslan payını fırlatma aracı geliştirme ve üretim aktiviteleri alıyor. Bu yıl için ISRO’ya ayrılan bütçe 1.2 milyar dolar.

Hindistan’ı Mars yörüngesine taşıyan roket
Hindistan’ı Mars yörüngesine taşıyan roket

Türkiye kamu araçlarının satın alınması, bakımı, onarımı ve yakıtı için geçen sene 3.3 milyar lira (1.26 milyar $) harcamış.

Geçtiğimiz sene Hindistan Mars yörüngesine uydu göndermeyi başarmıştı. Türkiye’de de ilk yerli uçak koltuğu üretildi.

Çerez polemiğiyle gündeme gelen Bakan Şimşek ve yerli uçak koltukları
Çerez polemiğiyle gündeme gelen Bakan Şimşek ve yerli uçak koltukları

kaynak: spacenews.com | bugun.com.tr | birgun.net | turkishairlines.com

Ay’da su var, peki kim gidip alacak?

Kuru sandığımız Ay’ın aslında sebil olduğu iyice ortaya çıktı. Önce NASA’nın uzay aracı çarptırarak kaldırdığı ay tozlarında su tespit edilmişti. Şimdi de Hindistan’ın Chandrayaan-I Ay uydusuna bağlı, NASA’nın mini-SAR adı verilen radarının topladığı veriler, Ay’ın güneş yüzü görmeyen kraterlerrinin dibinde su olduğunu kanıtladı. Hem de az buz değil, en azından 600 milyon ton su, kraterlerde donmuş halde yeni nesil kolonicileri bekliyor.

İşin koloni, yani insan yerleşimleri kısmı ne yazık ki en az kraterdeki sular kadar karanlıkta şu an. Geçtiğimiz ay ABD başkanı Barack Obama, Ay’a yeniden insan gönderilmesini hedefleyen Constallation (Takımyıldız) programını iptal etti. İptalin gerekçesi ekonomik zorluklar.

Takımyıldız programı kısaca, Dünya’nın alçak yörüngelerinin ötesine insan ve kargo taşıyabilecek güçlü roketler, kargo ve insanlı uzay araçlarını geliştirmeyi kapsıyordu. Bu hedefler NASA’nın mevcut bütçesinin karşılayamayacağı milyarlarca doları gerektiriyordu. Ekonomik kriz ile boğuşan ABD başkanı Obama, NASA bütçesini arttırmak yerine Takımyıldız programını iptal etmeyi tercih etti.

Birleşik Devletler 2020 yılına kadar yeniden Ay’a dönüş programını gündeme almayacak. Güçlü roketler geliştirilmeyecek olmasını, alçak dünya yörüngesinde hapis kalmamız şeklinde yorumlayanlar da oldu. Teknik olarak haklılar. Daha güçlü roketler olmadan daha uzağa gidebilmek mümkün değil. NASA, Apollo programında Ay’a insan yollamak için dev Satürn V (beş) roketlerini kullanmıştı. Takımyıldız programında Satürn’lerin karşılığı ise Ares’ler olacaktı. Ares I modeli test edilmişti bile.

Şimdiyse alçak yörüngeye kargo ve insan taşıyacak araçlardan mahrum kalınması bile söz konusu; en azından bir süre için. Bu yıl uzay mekikleri emekli edildikten sonra, NASA’nın onların yerine geçirebileceği bir aracı yok. İlk önce Rusların Soyuz uzay araçlarını kullanacaklar, sonra da özel şirketlerin geliştireceği araçların kullanılması planlanıyor.

Diğer uzay ajanslarının da tek başına Ay’a gidebilme olasılıkları yok. Öte yandan, tıpkı Uluslararası Uzay İstasyonu’nda olduğu gibi, uluslararası bir ortaklığın alçak yörüngenin ötesindeki hedeflere ulaşma ihtimali mevcut.

kaynak: wired.com | russianspaceweb.com |