30 Nisan

30 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1897 – Cavendish Laboratuvarı’ndan J. J. Thomson, atomaltı parçacıklardan elektronu keşfettiğini duyurdu. Atom çekirdeğinde bulunan protonların 1836 katı küçük olan elektronlar negatif elektrik yüküne sahiptirler.

1905 – Albert Einstein, Zurich Üniversitesi’nde doktora tezini tamamladı.

1993 – CERN, bugün kullandığımız internetin temeli olan Word Wide Web’in (Dünyayı Saran Ağ) ücretsiz olacağını duyurdu. Böylece internete bağlanmak için kullanılan teknoloji lisanssız kullanıma açıldı ve tüm Dünya’ya kolayca yayılması sağlandı.

1996 – ABD hava kuvvetleri (USAF) Northrop Tacit Blue teknoloji göstericisini duyurdu. Tacit Blue, Dinlenmesi düşük olasılıklı radara ve diğer sensörlere sahip gizli, düşük gözlemlenebilir bir keşif uçağıydı. İlk uçuşunu 5 Şubat 1982’de gerçekleştirdi [wikipedia].

1998Hubble Uzay Teleskobu Büyük Magellan Bulutu içindeki N 180B bulutsusunu görüntüledi [hubblesite.org].

N 180B

30 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1777 – Alman matematikçi, fizikçi ve astronom Carl Friedrich Gauss doğdu (ö 1855). Matematiğe yaptığı büyük katkılarından dolayı “Matematikçilerin prensi” (Latince: Princeps Mathematicorum) olarak anılan Gauss, Göttingen Üniversitesi’nde Professör ve Baş Astronom olmuştur.
1876 – İtalyan fizikçi ve politikacı Orso Mario Corbino doğdu (ö. 1937)
1945 – Amerikalı kaptan, pilot ve astronot Michael J. Smith doğdu (ö. 1986)
2011 – Arjantinli fizikçi, yazar ve ressam Ernesto Sabato öldü (d. 1911)

6 Ocak

6 Ocak günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1949: Nord 1400-01 Noroit F-WFDL prototipi ilk kez havalandı. Fransız keşif ve hava-deniz kurtarma uçağı olan Nord Noroit, 1600 beygirlik Gnome-Rhone 14R motorlarından güç alıyordu.

1982: Sovyet bombardıman uçağı Myasishchev’s M-4 ‘Molot’ varyantı olan Myasishchev VM-T Atlant (3MT) ilk kargo uçuğunu yaptı. VM-T, Energia roketi ve uzay mekiği Buran’ın parçalarını taşımak için geliştirildi. Fotoğrafta Energia’nın yakıt tankını taşırken görülüyor.

6 Ocak günü doğanlar ve ölenler:

1561 – Danimarkalı matematikçi ve fizikçi Thomas Fincke (ö. 1656)
1689 – İngiliz piskopos, matematikçi ve astronom Seth Ward (d. 1617)
1807 – Alman-Macar matematikçi ve fizikçi Joseph Petzval (ö. 1891)
1896 – Türk pilot, mühendis Vecihi Hürkuş doğdu (ö. 1969) Birinci Dünya Savaşı sırasında pilotluk brövesini alan Hürkuş, Ruslara karşı savaşta bir uçak düşürerek, uçak düşüren ilk Türk pilotu oldu. Daha sonra esir düşen Hürkuş, tutulduğu  Nargin Adası‘ndan yüzerek kaçmayı başardı ve 9. Harp Tayyare Bölüğü’nde görev aldı. Buradaki avcı uçağı tasarımı Mondoros Anlaşmasıyla yarım kaldı. Kurtuluş Savaşı’nın başlamasıyla bu savaşta önemli keşif ve destek uçuşları gerçekleştirdi, bir Yunan uçağını indirdi. Kurtuluş Savaşı sonrasında Yunanlardan ele geçirilen motorları kullanarak ilk Türk uçağı olan VECİHİ K-VI’yı üretti ve 28 Ocak 1925’te başarıyla uçurdu. Ancak uçuş izni verecek herhangi bir merci bulamadığından izinsiz yaptığı uçuş yüzünden ceza aldı. Askeri havacılıktan ayrıldıktan sonra ilk Türk sivil uçağı olan VECİHİ XIV’ü üretti. Bu uçakla 27 Eylül 1930’da Kadıköy Fikirtepe’de büyük bir kalabalık ve basın mensuplarının önünde ilk uçuşunu yaptı. Uçağın uçabilirlik sertifikasını yurtiçinde verebilecek teknik yeterlilikte kimse bulamayınca, demiryolu ile Çekoslovakya’ya taşıması gerekti. Sertifikayı 23 Nisan 1931’de Çekoslovakyalı yetkililerden teslim alarak uçağıyla Türkiye’ye döndü..

Vecihi Hürkuş kendi geliştirip ürettiği, ilk Türk sivil uçağı olan VECİHİ XIV ile poz verirken.


1933 – Rus mühendis ve astronot Oleg Grigoryevich Makarov (ö. 2003)
1948 – Amerikalı albay ve astronot Guy Gardner
1957 – İngiliz-Amerikan astrofizikçi ve astronot Michael Foale

5 Kasım

5 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1911 – İlk Amerikan kıtalararası uçuşu Calbraith Perry Rodgers tarafından tamamlandı. Rodgers ABD’yi, Wright EX “Vin Fiz” uçağıyla, bir okyanus kıyısından diğerine 49 günde katetti ama hedeflediği 50,000 dolarlık Hearst ödülü 30 gün süre verdiği için ödülü kazanamadı.

Calbraith Perry Rodgers uçağı Vin Fiz ile beraber poz verirken.

1995 – Uzay mekiği Columbia Dünya’ya başarıyla inerek STS-73 görevini sonlandırdı. 20 Ekim günü fırlatılan mekik yörüngeye mikro yerçekimi ortamında deney yapmaya yarayan ikinci Spacelab modülünü ( United States Microgravity Laboratory – USML-2) taşımıştı.

Uzay mekiği Columbia

2007 – Çin’in ilk Ay uydusu, Chang’e 1, Ay yörüngesine girdi. Görev 1 Mart 2009’da sonlandırılacak ve Chang’e 1 Ay’a düşürülecekti.

2013 – Hindistan, ülkenin ilk gezegenlerarası operasyonu olan, Mars Uydu Görevi’ni fırlattı.

5 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1948 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve akademisyen William Daniel Phillips doğdu
1879 – İskoç fizikçi ve matematikçi James Clerk Maxwell öldü (d. 1831)
1992 – Amerikalı fizikçi ve satranç oyuncusu Arpad Elo öldü (d. 1903)
1906 – Amerikalı astronom ve akademisyen Fred Lawrence Whipple doğdu (ö. 2004)
1961 – Amerikalı donanma albayı, pilot ve astronot Alan G. Poindexter doğdu (ö. 2012). Aralık 2002’de STS-120 görevine pilot olarak seçilmişti. Sadece iki ay sonra gerçekleşen Columbia faciasından sonra bu görev iptal edildi. Poindexter uzaya ilk kez 2008 yılında çıkma fırsatı buldu. Pilot olarak seçildiği STS-122 görevinde Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) ESA’nın Columbus Laboratuvarı modülünü çıkarttılar. STS-125 ve STS-127’de yer kontrolde görev aldıktan sonra STS-131 göreviyle yeniden yörüngeye çıktı. Komutanlığı üstlendiği bu görevde ISS’e Çok Amaçlı Lojistik Modülü’nü çıkarttılar. 1 Temmuz 2012 günü jet-ski kazası sonucu hayatını kaybetti.

STS-131 görevi sırasında uzay mekiğinin taşıdığı Çok Amaçlı Lojistik Modülü. NASA

Radardan önce ne kullanılıyordu

RADAR (RAdio Detection And Ranging) teknolojisi radyo dalgalarının yansıması yardımıyla uçan araçların uzaktan tespit edilmesini, konum ve hızlarının belirlenmesini sağlar. Hava güvenliği açısından son derece gereklidirler.

Havacılığın ilk dönemlerinde RADAR teknolojisi henüz gelişmemişken de havadan gelen tehditleri farkedebilmek gerekiyordu. Peki RADAR yokken bu gereksinim nasıl karşılanıyordu?

Özel geliştirilmiş aletlerle uçağın sesinin duyulmasıyla. Zayıf sesleri toplayıp mekanik biçimde kulağa yönlendiren araçlar kullanılıyordu. Bu elbette kısa menzilli ve etkinliği oldukça sınırlı bir yöntemdi; ancak o yıllarda bu işin başka bir yolu da yoktu.

Şimdi Radardan önce ne kullanılıyordu şöyle bir bakalım:

Radar öncesi uçakları tespit için kullanılan araçların ilk örneklerinden biri. İnsanı Miki Fare’ye benzeten bu şey Birinci Dünya Savaşı’nda ne kadar etkili olmuştur acaba?

1917 Alman tasarımı bir başlık. Hem işitsel hem de görsel yetkinliği arttırıyor. En azından plan bu. Başın üstündeki alıklarla yakalanan ses borularla kulağa yönlendiriliyor. Gözlerde de bir miktar büyütme sağlayan (kanımca 3-4x) dürbün bulunuyor.

Çek üretici Goerz tarafından 1920’lerde tasarlanan bir model. Kepçe biçimli yansıtıcılar sesi geniş açıklıklı tüplere yönlendriyordu. Hollanda ordu araştırma istasyonunda test edildikten sonra “temel eksiklikler içerdiği” farkedildi.

1930’larda geliştirilen Hollandalı kişisel parabol. Parabol yapısı ses dalgalarını yoğunlaştırarak kulağa yönlendiriyor. Hafif olması için alüminyum kullanılmış. Sabit bir yapısı var, farklı kişilerle uyumu şişme kulaklıklarla sağlanıyor.

Radar öncesi düşman uçaklarının tespiti için uçakların gürültüsünü uzaktan duyabilecek sistemler geliştirilmeye çalışılmıştı. Bolling Field, ABD, 1921.

Perrin akustik konumlandırıcısının 1930lar Paris’indeki tanıtımından görüntüler. Oldukça estetik sayılabilecek bu savaş aygıtı Nobel ödüllü Fransız fizikçi Jean-Baptiste Perrin tarafından tasarlandı. Dört tertibatın her biri 36 küçük altıgen borudan oluşuyor. Alttaki sistemle benzer bir çalışma prensibine sahip.

Ses konum donanımı, Almanya, 1939. Bir çifti yatay, diğer çifti de dikey eksende konuşlu dört adet akustik borudan oluşuyor. Kulaklarına gelen ses farkından yararlanarak, yanlardaki teknisyenlerden biri uçağın yüksekliğine diğeri de yönüne göre donanımı ayarlıyorlardı. Borular sesi kauçuk tüpler vasıtasıyla steteskoplara bağlı. Stereo ses sayesinde teknisyenler iki borudan gelen ses arasındaki farkı giderecek şekilde donanımı uçağın konumuna göre ayarlıyorlar, bu sayede donanım o eksende tam uçağın sesinin geldiği yöne çevrilmiş oluyordu. [kaynak]

Radardan önce kullanılan akustik yer belirleyiciler en yüksek seviyesine İkinci Dünya Savaşı’nda çıktı. Fakat artık yerlerini yeni gelişen radar teknolojisine terketmelerinin zamanı gelmişti. Britanya kıyılarına 1935’e kadar yukarıdaki gibi betondan akustik aynalar yerleştirilmişti. En soldaki yapı 5 metre yükseklikte, 70 metre uzunlukta. [kaynak]

Radarın keşfi

İskoç fizikçi Sir Robert Watson-Watt 1935’de radar sisteminin ilk pratik örneğini icat etti. Sistem radyo sinyalleri yayıyor, sonra uçaklardan yansıyanları, dolayısıyla uçakları, tespit ediyordu. 160 km’ye kadar menzili vardı. Birkaç yıl sonra ilk radar istasyonu zinciri İngiltere’de kuruldu. Bu teknoloji Nazilerin Britanya’ya karşı giriştiği hava saldırılarını püskürtmekte büyük avantaj sağladı. Öyle işe yaramıştı ki Watson-Watt şövalye ilan edildi.

kaynak: rarehistoricalphotos.com | quara.com | ww2incolor.com |