28 Temmuz

28 Temmuz günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1851 – Julius Friedrich Berkowski tarihte ilke kez bir güneş tutulmasını fotoğrafladı [space.com]. Berkowski, Prusya’nın Königsberg (Günümüzde: Kaliningrad, Rusya) şehrindeki en yetenekli dagerreyotipicisi olarak anılıyordu. Dagerreyotipi gümüş nitratla ışığa duyarlı hale getirilen bakır levhaların, camera obscura içinde 10 ila 20 dakika pozlanarak, cıva buharına tabi tutulup geliştirilmesiyle fotoğrafik görüntü elde etme yöntemidir. [//tr.wikipedia.org/wiki/Dagerreyotipi]

28 Temmuz 1851 tarihinde gerçekleşen ve tarihte fotoğraflanan ilk güneş tutulması.

1935 – B-17 Flying Fortress ilk kez uçtu. 1930’larda geliştirilen bu ağır bombardıman uçakları İkinci Dünya Savaşı boyunca Amerikan Hava Kuvvetleri tarafından kullanıldılar. [//en.wikipedia.org/wiki/Boeing_B-17_Flying_Fortress]

B-17 ‘Yankee Lady’

1964 – Ay yüzeyini görüntüleyip bu görüntüleri Dünya’ya göndermesi için tasarlanan Ranger 7 fırlatıldı. Uzayaracı yüzeye çarpmadan önce, yaklaştıkça görüntü toplayacak şekilde tasarlandı. Altı başarısız denemeden sonra Ranger 7, 8 ve 9, Ay’a 65 saatlik yolculuklarını başarıyla tamamladı [airandspace.si.edu].

Ranger 7

halkalı güneş tutulması

Halkalı güneş tutulması Ay’ın görünür boyutunun Güneş’inkinden daha az olduğu anlarda gerçekleşen güneş tutulmasıdır. Ay’ın yörüngesi tam bir çember değil de elips olduğundan Dünya’ya olan uzaklığı ve tabii görünür boyutu değişir. Dünya’dan uzakta ve daha küçük görüldüğü zaman gerçekleşen tutulmalarda Ay Güneşi tam örtemez ve sonuç olarak ortaya Güneş’in kenarlarının parlak biçimde görüldüğü fakat ortasının Ay tarafından kapatıldığı “ateş halkası” görüntüsü ortaya çıkar.

Geçtiğimiz günlerde gerçekleşen güneş tutulmasından nefes kesici bir kare.

Halkalı güneş tutulması sırasında Ay, Güneş’i bütünüyle örtemediğinden tutulma sırasında Ay’ın siyah gölgesi etrafında parlak bir çember görülür. Güneş’in bu küçük parçası bile yüksek parlaklığa sahip olacağından, tam güneş tutulmalarında olduğu gibi tutulma anını çıplak gözle izlemek mümkün olmaz. Kalıcı göz hasarlarından korunabilmek için, doğrudan gözlemlerde güneş filtresi kullanmak zorunlu.

📷 @yk

21 Ağustos 2017 güneş tutulması (Amerika Birleşik Devletleri)

21 Ağustos 2017 günü, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 300 milyondan fazla insan güneş tutulmasına şahit olacak.

Ay’ın yaklaşık 112 km genişliğindeki gölgesi, Kanada ve ABD üzerindeki 14 eyaletten geçerek kıtayı boydan boya geçecek.

Bu güneş tutulması ne yazık ki Türkiye’den gözlemlenemeyecek ancak hatırlatmakta yarar var: Güneş’e doğrudan veya daha da kötüsü bir teleskop veya dürbünle bakılması kalıcı göz hasarlarına sebep olabilir. Bunun için isli cam, röntgen filmi gibi şeyleri değil özelleşmiş güneş filtrelerini kullanmanız gerekir; zira görünür ışığı filtreleyen nesneler, gözle görülmeyen zararlı ışınları engelleyemez.

Plüton Sistemi’nde güneş tutulması

Yeni Ufuklar’dan gelen son veriler, Plüton’un puslu mavi renkte bir atmosfere sahip olduğunu gösterdi.

blue_skies_on_pluto-final-2

Yeni Ufuklar’dan aldığımız bu harika fotoğrafta gördüğümüz şey esasen bir güneş tutulması ve elbette bir tesadüfün eseri değil. Uzayaracının uçuş yolunun iyi ayarlanması sayesinde yakalanan bu enstantenede cüce gezegenin atmosferinden geçen güneş ışınları, atmosferin bileşimi hakkında önemli verileri Yeni Ufuklar’a ulaştırdı.

Yakın zamnada aynı pozun bir de Plüton’un büyük uydusu Charon versiyonu gelecek.

yeni-ufuklar-ucus-yolu

halkalı güneş tutulması kareleri

İstanbul’da havanın kapalı olması sebebiyle güneşi görmedim, ama tutulma bölgesinden çok güzel fotoğraflar spaceweather.com‘a ulaşmış. Artık bunlarla idare edeceğiz. Yukarıdaki fotoğraf İran’da Nilüfer Khavari tarafından çekilmiş. Büyük güneş lekesi 1040 güneşin üzerinde rahatça seçilebiliyor.

Aşağıdaki fotoğrafsa Elias Chasiotis tarafından Yunanistan’da çekilmiş. Güneş ve Ay, antik çağdan kalan, deniz tanrısı Poseidon’a adanmış bir tapınağın arkasından doğuyorlar. Tutulmanın izlenebilldiği batıdaki en uç nokta Yunanistan’dı.

Bunlar halkalı tutulmayı izleyemeyecek kadar şanssız yerlerden alınan görüntüler. Bir de halkalı tutulmanın tamamını izleyebilenler var. Beijing Gezegenevi’nden Siang Zhan önüne tül perde gibi geçen bulutların arkasındaki güneşi yakalamış. İstanbul’da maşallah pancurlar bile kapalıydı.

Daha fazla fotoğrafa spaceweather.com’un tutulma albümünden ulaşılabilir.

kaynak: spaceweather.com | görüntü: Nilüfer Khavari’nin izniyle [1] | Elias Chasiotis [2] | Siang Zhan [3] |