13 Kasım

13 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

2012 – Avustralya ve Güney Pasifik’te gözlemlenebilen bir tam güneş tutulması gerçekleşti.

2015 – Dünya’nın geçici bir uydusu olan WT1190F Sri Lanka’nın güneydoğusuna düştü. WT1190F’nin NASA’nın Lunar Prospector görevinden kalma bir uzay çöpü olduğu düşünülüyor. İlk kez 18 Şubat 2013’te keşfedilmişti. Moleküler düzeydeki sürtünmeden ötürü yörüngeye yolladığımız her şey yavaşlayarak daha alçak yörüngelere iner ve en sonunda da Dünya’ya düşmeye mahkumdurlar. Uzay çöpü atmosfere girişte yandığı için yeryüzünde bir tehlike oluşturmadı.

13 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1906 – Sri Lankalı fizikçi ve akademisyen A.W. Mailvaganam doğdu (ö. 1987)
1913 – Sri Lankalı fizikçi ve akademisyen V. Appapillai doğdu (ö. 2001)
1931 – Amerikalı test pilotu ve NASA yöneticisi John Manke doğdu (ö. 2019) 1962’de NASA’da test pilotu olan Manke, kanatsız uçan gövdelerle (lifting-body) 42 uçuş yaptı. Bu hava araçları, geliştirilecek uzayaraçlarının iniş yeteneklerini araştırmak için üretilen, başka bir uçakla havalandırıldıktan sonra ayrılıp kendi başına iniş yapan araçlardı. Manke pilotluktan sonra NASA Uçuş Operasyonları ile Uçuş Araştırma Merkezi’nde yöneticilik yaptı.

John Manke

1947 – Amerikalı fizikçi ve çevreci Amory Lovins doğdu
1957 – Türk sermayedar, siyasetçi Nuri Demirağ öldü (d. 1886) Türkiye’de ilk uçak fabrikasının kuran, ayrıca ilk yerli paraşüt üretimini gerçekleştiren Demirağ, Türk havacılığının öncü isimlerinden birisidir.

Nuri Demirağ (soldan dördüncü) üretilen uçağın önünde poz veriyor.

1996 – Avustralyalı astrofizikçi ve akademisyen Bobbie Vaile öldü (d. 1959)
2010 – Amerikalı gökbilimci ve kozmolog Allan Sandage öldü (d. 1926)

28 Temmuz

28 Temmuz günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1851 – Julius Friedrich Berkowski tarihte ilke kez bir güneş tutulmasını fotoğrafladı [space.com]. Berkowski, Prusya’nın Königsberg (Günümüzde: Kaliningrad, Rusya) şehrindeki en yetenekli dagerreyotipicisi olarak anılıyordu. Dagerreyotipi gümüş nitratla ışığa duyarlı hale getirilen bakır levhaların, camera obscura içinde 10 ila 20 dakika pozlanarak, cıva buharına tabi tutulup geliştirilmesiyle fotoğrafik görüntü elde etme yöntemidir. [//tr.wikipedia.org/wiki/Dagerreyotipi]

28 Temmuz 1851 tarihinde gerçekleşen ve tarihte fotoğraflanan ilk güneş tutulması.

1935 – B-17 Flying Fortress ilk kez uçtu. 1930’larda geliştirilen bu ağır bombardıman uçakları İkinci Dünya Savaşı boyunca Amerikan Hava Kuvvetleri tarafından kullanıldılar. [//en.wikipedia.org/wiki/Boeing_B-17_Flying_Fortress]

B-17 ‘Yankee Lady’

1964 – Ay yüzeyini görüntüleyip bu görüntüleri Dünya’ya göndermesi için tasarlanan Ranger 7 fırlatıldı. Uzayaracı yüzeye çarpmadan önce, yaklaştıkça görüntü toplayacak şekilde tasarlandı. Altı başarısız denemeden sonra Ranger 7, 8 ve 9, Ay’a 65 saatlik yolculuklarını başarıyla tamamladı [airandspace.si.edu].

Ranger 7

halkalı güneş tutulması

Halkalı güneş tutulması Ay’ın görünür boyutunun Güneş’inkinden daha az olduğu anlarda gerçekleşen güneş tutulmasıdır. Ay’ın yörüngesi tam bir çember değil de elips olduğundan Dünya’ya olan uzaklığı ve tabii görünür boyutu değişir. Dünya’dan uzakta ve daha küçük görüldüğü zaman gerçekleşen tutulmalarda Ay Güneşi tam örtemez ve sonuç olarak ortaya Güneş’in kenarlarının parlak biçimde görüldüğü fakat ortasının Ay tarafından kapatıldığı “ateş halkası” görüntüsü ortaya çıkar.

Geçtiğimiz günlerde gerçekleşen güneş tutulmasından nefes kesici bir kare.

Halkalı güneş tutulması sırasında Ay, Güneş’i bütünüyle örtemediğinden tutulma sırasında Ay’ın siyah gölgesi etrafında parlak bir çember görülür. Güneş’in bu küçük parçası bile yüksek parlaklığa sahip olacağından, tam güneş tutulmalarında olduğu gibi tutulma anını çıplak gözle izlemek mümkün olmaz. Kalıcı göz hasarlarından korunabilmek için, doğrudan gözlemlerde güneş filtresi kullanmak zorunlu.

📷 @yk

21 Ağustos 2017 güneş tutulması (Amerika Birleşik Devletleri)

21 Ağustos 2017 günü, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 300 milyondan fazla insan güneş tutulmasına şahit olacak.

Ay’ın yaklaşık 112 km genişliğindeki gölgesi, Kanada ve ABD üzerindeki 14 eyaletten geçerek kıtayı boydan boya geçecek.

Bu güneş tutulması ne yazık ki Türkiye’den gözlemlenemeyecek ancak hatırlatmakta yarar var: Güneş’e doğrudan veya daha da kötüsü bir teleskop veya dürbünle bakılması kalıcı göz hasarlarına sebep olabilir. Bunun için isli cam, röntgen filmi gibi şeyleri değil özelleşmiş güneş filtrelerini kullanmanız gerekir; zira görünür ışığı filtreleyen nesneler, gözle görülmeyen zararlı ışınları engelleyemez.

Plüton Sistemi’nde güneş tutulması

Yeni Ufuklar’dan gelen son veriler, Plüton’un puslu mavi renkte bir atmosfere sahip olduğunu gösterdi.

blue_skies_on_pluto-final-2

Yeni Ufuklar’dan aldığımız bu harika fotoğrafta gördüğümüz şey esasen bir güneş tutulması ve elbette bir tesadüfün eseri değil. Uzayaracının uçuş yolunun iyi ayarlanması sayesinde yakalanan bu enstantenede cüce gezegenin atmosferinden geçen güneş ışınları, atmosferin bileşimi hakkında önemli verileri Yeni Ufuklar’a ulaştırdı.

Yakın zamnada aynı pozun bir de Plüton’un büyük uydusu Charon versiyonu gelecek.

yeni-ufuklar-ucus-yolu