Haftalık Gökyüzü Raporu – 12

Plüton’un bir günü

pluton-bir-gun
Yeni Ufuklar cüce gezegenin birleştirilmiş görüntülerinden oluşan tam bir “Plüton günü”nü yayınladı. 6.4 Dünya günü süren bir Plüton günü, cüce gezgenin yüzey özelliklerinie dair ayrıntıları içeren ve 10 farklı açıdan çekilen fotoğrafla gösterilmiş.

gezegen oluşumu ilk defa gözlendi

Sydney Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma ile 450 ışık yılı uzağımızdaki bir yıldız sisteminde oluşum halindeki bir gezegen gözlemlendi. Bu şimdiye kadar ilk kez karşımıza çıkan bir an.

Türkiye uzun menzilli füze ihalesini iptal etti

Türkiye 26 aydır sonuçlanmayan uzun menzilli füze ihalesini iptal etti. Çinli firma ABD, Fransa-İtalya ve Rus rakiplerini geride bırakmayı başarmıştı ancak ihale bir türlü sonuçlandırılmamıştı. Siyasi baskıların etkili olduğu düşünülen süreç sonunda Türkiye tarafından sistemlerin ülkenin kendi imkanlarıyla yapılacağına yönelik iddialar geldi ancak unutmamalı ki milyarlarca dolar tutarındaki ihalede Türkiye teknoloji transferine olanak verecek bir anlaşma istiyordu. Bu tarz sistemlerin sıfırdan belli bir seviyeye getirilmesi mümkün değil.
Şu anda TSK envanterinde yüksek irtifa hava savunma füzesi olarak sadece eski teknoloji Nike Hercules füzeleri bulunuyor. Bu füzeler, yıllar önce ABD’den tedarik edildi. 1970’lerin teknolojisiyle üretildi. Savunma kaynakları, bu füzelerin çalışıp çalışmayacağının bile şüpheli olduğunu dile getiriyor.
FD-2000
FD-2000
İhalde Rusya S-400, ABD Patriot, Fransa-İtalya Eurosam Samp-T, Çin FD-2000 uzun menzilli bölgesel hava savunma sistemleri yarışmıştı.
TÜBİTAT’ta ahlak erozyonu! 
Akit gazetesinden ‘ahlak erozyonu’ iddiasıyla gelen bir eleştiriye yanıt veren TÜBİTAK başkanı Arif Engin gazeteye gönderdiği mektupta beğenilmeyen çocuk kitabının imha için toplandığını ifade etti. Hayvanat bahçesi müdürlüğünden Türkiye’nin bilim politikalarının uygulayıcısı olan kurumun başına getirilen Engin, kurumun bugüne dek yayınladığı 700 kitabın sansürlenmek için incelendiğini de müjdeledi!
Leonid meteor yağmuru gerçekleşti
Leonids
Bu seneki Leonid meteor yağmurunun zirve noktası 18 Kasım’da gerçekleşti. Aslan (Leo) takımyıldızından giriş yapan Leonidlerden saatte 15 kadar gözlemek mümkün oldu.  Leonidlerin kaynağı, 1865 yılında keşfedilen 55P/Tempel-Tuttle kuyrukluyıldızından saçılan molozlar. yaklaşık 4 km çapa sahip kuyrukluyıldız Güneş çevresindeki yörünge hareketini 33 yılda tamamlıyor.
Ruslar: önce biz bulmuştuk
sovyetler-mars
NASA’nın kimi zaman propaganda amacıyla daha önceden bulunmuş şeyleri yeni bulunmuş gibi sunduğu eleştirileri yeni değil. Fakat bu defa eleştirmen önemli: Rusya Bilimler Akademisi Uzay Araştırmaları Enstitüsü. Enstitüden bilim insanları NASA’nın Mars atmosferiyle ilgili son buluşunun 40 yıl önce Sovyet biliminsanlarınca ortaya koyduğuna dikkat çektiler.
göktaşı avcılarına vergi şoku
goktasi
Bingöl’ün Sarıçiçek köyüne düşen bir göktaşının parçaları köylülere oldukça çok para kazandırıyordu. Nihayet maliyeciler vergi toplamak için köye geldiler! Maliye bakanı Mehmet Şimşek‘te olaya twitter üzerinden bir anketle müdahil oldu. Anketin vergilendirme alehine sonuçlanmasından sonra bakan Şimşek göktaşından veri alınmasının söz konusu olmadığını duyurdu.
Marslı komediymiş
log.com.tr‘deki habere göre Marslı (The Martian) filmi Oscar ödüllerinin bir nevi habercisi sayılan Altın Küre’de “komedi” kategorisinde yarışacak! Çok iyi bir bilimkurgu filmi olan ve Kızıl Gezegen’de mahsur kalan bir astronotun krtuluş hikayesini anlatan Marslı’nın düştüğü bu komik durumun sorumlusu ise yaptığı filmin drama dalında başarılı olamayacağını düşünen yapımcı şirket 20th Century Fox.

Saykodelik Plüton

pluton-saykodelik

Yeni Ufuklar araştırmacıları, Plüton’un farklı bölgelerindeki kolayca göze çarpmayan ayrıntıları ortaya çıkarabilmek için temel bileşen analizi denilen bir teknik kullanarak Plüton’un bu yapay renkli görüntüsünü oluşturmuşlar. Çalışma için Yeni Ufuklar’ın cüce gezegenin 35.000 km yakınından geçtiği sırada Ralph/MVIC renk kamerasınca yakalanan veriler kullanılmış.

göktaşı Dünya’yı sıyırdı
Uluslararası Astronomi Birliği, 14 Kasım günü 3-9 metre büyüklüğünde bir göktaşının Dünya’mızın 34 bin km yakınından geçtiğini duyurdu. İletişim uydularının yeraldığı jeostatik yörünge  35,786 km ötemizde yeralıyor. Ancak hemen başımızın üstünden geçen bu göktaşının boyutu küçük olduğundan atmosfere girseydi de Dünya için muhtemelen çok ciddi bir risk yaratmayaktı.
Beyaz Saray yıkıcı güneş fırtınalarına hazırlanmanın yollarını arıyor
Bildiğimiz en kuvvetli güneş fırtınası 1859 yılında gerçekleşti. O kadar kuvvetliydi ki Küba’da bile kutup ışıkları görüldü ve o zamanların ilkel elektirikli sistemleri olan telgraf istasyonlarından yangınlar çıktı! Günümüzde böylesi güçlü bir güneş fırtınası tüm teknolojimizi yok ederek bizi taş devrine geri gönderebilir.
gunes-flare
Beyaz Saray işte bu tehlikeyi göz önüne alarak Ulusal Uzay Havası Eylem Planı‘nı hazırlattı. Belge enterkonnekte sistemlerin zayıf noktasına dikkat çekiyor: sistemde bir ünitede meydana gelen hata tüm ülke çapında kesintilere sebebiyet veriyor. Bu yıl yaşadığımız büyük elektrik kesintisi de aynı zayıflıktan meydana gelmişti.
uçuşa yasak bölgeler
dji-no-fly-zone
Dron üreticisi DJI dronlarının yasak bölgelere girmemesini sağlayan bir coğrafi çerçeveleme uygulamasını duyurdu.
dron projesi battı mı?
zano
Günümüzde oldukça yaygınlaşan kitle fonlama mecralarında gerekli desteği bulup destekçilerinin parasını alan ZANO isimli dron projesine dair şikayet sesleri yükselmeye başlamış. Sorun, projeyi yürüten ekibin vaadettiği dronları kullanıcıların çok az bir kısmına sevkedebilmiş olması. 15 bin kadar drondan 600’ü sahiplerini bulmuş. Prototip üretmek başka, seri üretime geçmek başka şey.

daha az güneş fırtınası, güneş fırtınasıyla boğuşan astronotlar ve uzay araçları

Türkiye’deki medya, olmadık şeylerden sansasyon yaratma peşinde koşa dursun (NASA kıyametin tarihini verdi haberleri), biliminsanları önümüzdeki güneş döngüsünün, 70 yıllık süreç içersindeki en zayıf döngülerden biri olacağını tahmin ediyor.

Güneş döngüsü, güneş etkinliğinin artıp (solar maksimum) azaldığı  (solar minimum) 11 yıllık periyotları ifade eden bir terim.  Güneşteki etkinlik arttıkça, yıldızın manyetik alanındaki etkinlik de artıyor [üstte]. Manyetik hareketliliğin güneş koronasında sıcaklığı arttırmasıyla da güneşten uzaya madde püskürmesini sağlayan güneş fırtınaları oluşuyor [altta]. Bu fırtınalarda büyük miktarda, yüklü parçacık uzaya saçılıyor. Daha az etkinlk, daha az fırtına demek.

Yüklü parçacıkların rotası Dünya ile kesiştiğinde, gezegenimizin manyetik alanı sayesinde parçacıklar manyetik alan boyunca Dünya’dan uzaklaşıyor, küçük bir kısmı ise kutuplarda atmosfere giriş yaparak kutup ışıklarının oluşmasını sağlıyor.

Ne yazık ki manyetik alanın koruyamayacağı fırtınalar da mümkün. Geçmişte iletişim ve elektrik alt yapısında küçük çaplı hasarlar veren bu tarz fırtınalardan daha büyükleriyle karşılaşırsak, daha büyük zarar görmemiz mümkün. Geçtiğimiz aylarda kopan “NASA kıyamet gününü açıkladı” fırtınası da, sansasyonel haber arayan medyanın, New Scientist dergisindeki olası bir felaketin nelere mal olabileceğine dair bir kurgusunun, gerçekmiş gibi ve çarpıtılarak kullanılmasıyla oluştu. Daha az etkin güneş, daha az güneş fırtınası demek olduğu için, böylesi bir ihtimal de azalmış oluyor doğal olarak.

Güneş’in etkinliğiyle doğrudan ilişkili olduğu için, güneş lekeleri yıldızın etkinliğini ölçmek için gösterge olarak kullanılıyor. Güneş lekeleri 18. yy’dan bu yana gözlemlenip kayda alınıyor. O zamandan günümüze lekelerin görülme ortalamasına bakılarak 23 döngü belirlenmiş [aşağıda]. Şu an 24. güneş döngüsünün başındayız ve güneş şimdilerde neredeyse lekesiz; ama bunun çok uzun sürmeyeceği tahmin ediliyor. 9 Mayıs günü Güneş’i gözlemleyen STEREO uydusu 24. döngünün ilk hareketliliğini saptamıştı.

Güneş Döngüleri

Güneş etkinliğinin azalacağı tahmin edilse de güneş fırtınaları ve onlardan korunmakla ilgili çalışmalar durmuyor. Biliminsanları maket astronotlar üzerinde yapacakları testlerle, gerçek astronotların güneş fırtınalarından nasıl etkilenebileceğini öğrenmeyi umuyor.

1972 yılında Apollo astronotları potansiyel bir afetten kıl payı kurtulmuşlardı. 2 Ağustos’ta, büyük ve kızgın bir güneş lekesi ortaya çıkmış ve bir haftadan uzun süre boyunca defalarca fışkırmalar meydana gelmişti. Bu fışkırmalar güneş proton ışınımından oluşan bir yaylım ateşiydi gibiydi ve şans eseri olay Apollo 16 ve 17 görevlerinin arasında bir zamanda gerçekleştiğinden,  astronotlar bu fırtınaya yakalanmadılar.

Araştırmacılar, fırtınanın astronotların Ay’da olduğu bir zamanda gerçekleşmesi durumunda neler olabileceğini merak ediyorlar. Dünyayı bu tür güneş fırtınalarından koruyan manyetik alanın dışında görev yapacak, dolayısıyla tehlikeyle yüzyüze gelecek astronotları korumak için fırtınaların etkileri bilinmek zorunda.

Bu nedenle NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) dünya üzerinde sahte güneş fırtınaları oluşturup etkilerini sahte astronotlar üzerinde gözlemlemek üzere bir çalışma yürütüyorlar. Bu çalışma için aşağıda fotoğrafı görülen bir astronot maketi üretmişler.

Zavallı Matruşka güneş rüzgarlarıyla boğuşacak !
Zavallı Matruşka güneş rüzgarlarıyla boğuşacak !

İçersinde bulunan küçük tüpler kan hücreleri ile doldurulmuş durumda olan bu maket,  yapay güneş fırtınasına maruz bırakılıyor. Daha sonra yüksek enerjili yüklü parçacıklara maruz kalan kan hücrelerinde meydana gelen bozulmalar incelenerek lösemi ve diğer kanser türlerinin oluşma riski ortaya çıkarılmaya çalışılıyor.

Deneylerde hücre DNA’larının radyasyondan ne kadar etkilendiklerini saptayabilmek için gerçek kan hücreleri kullanılıyor. Proton radyasyonu DNA molekülündeki bağları kopartarak zarar verebilir. Hücreler genelde bu kopmaları tamir edebilirler ancak kısa periyot içersinde gerçekleşen birçok kırılma tamir edilemez olabilir. Bu durumda en iyi ihtimalle hücre kendini yok eder. En kötü ihtimal ise hücrenin kontrolsüz şekilde çoğalarak kansere dönüşmesi.

Matroshka (Matruşka) Deneyi adı verilen deneyin sonuçları, araştırmacılara 1972 tarzı güneş fırtınalarına karşı, astronot giysilerinde ne kadar koruyucu olması gerektiği hakkında fikir verecek.

Biliminsanları olası güneş fırtınalarının etkileri üzerinde çalışa dursun, güneş parçacıklarının Mars’ta dahi yapılan çalışmaları etkilediğinden şüpheleniyor. NASA’nın Mars Rezonans Yörünge Aracı, kozmik ışın veya güneş kaynaklı parçacıklarla karşılaşması sonucu güvenli moda geçti. Perşembe sabahı beklenmedik bir şekilde bilgisayarı kendini yeniden başlatan uzay aracı, yer kontrolörlere veri yollamaya devam ediyor.

Mars Rezonans Yörünge Aracı
Mars Rezonans Yörünge Aracı

NASA’dan bildirildiğine göre araç 23 Şubat günü de benzer bir güvenli mod olayı yaşamış. Aracın kozmik ışınlar veya yüklü güneş parçacıklarına yakalanması sebebiyle, güç dalgalanması yaşadığı bunun da bilgisayarın kendisini yeniden başlatmasını tetiklediği tahmin ediliyor.

kaynak: science.nasa.gov – New Solar Cycle Prediction | science.nasa.gov – Fake Astronaut Gets Hit by Artifical Solar Flaregokgunce.blogspot.com | tr.wikipedia.org | gokbilim.com | msnbc.msn.com/id/31112325/