Sombrero Gökadası – Messier 104

Sombrero Gökadası, ismini Meksikalıların geleneksel meşhur şapkasından alıyor. Çubuksuz sarmal sınıfında bir gökada olan Sombrero Messier kataloğunun 104. objesi (M 104) ayrıca NGC 4594 olarak da biliniyor.

Gökcismi Adı: Sombrero Gökadası
Alternatif Adlandırmalar: Messier 104, M86, NGC 4406
Gökcismi Tipi: Çubuksuz sarmal (Sa)
Takımyıldız: Başak (Virgo)
Sağ açıklık: 12 : 40.0 (h:m)
Dik açıklık: -11 : 37 (deg:m)
Uzaklık: 50.000.000 ışık yılı
Görünür Parlaklık: 8 (kadir)
Görünür Çap: 9×4 (arc dakika)

Bizden yaklaşık 31 ışık yılı (9.55 megaparsek) ötede, Başak takımyıldızı içersinde yer alıyor. 50.000 ışık yılı çapındaki bu galaksi, bizim Samanyolu gökadasının 3’te biri uzunlukta. 800 milyar güneş kütlesindeki gökada, binlerce galaksiden oluşan Başak Süper Kümesi‘nin bir üyesi.

m104_hubble_remix
Sombrero’nun Hubble tarafından elde edilmiş görüntüsü

Sombrero Galaksisi gözlemi

+9 kadir parlaklığa sahip olan M104 gözle görülemeyecek kadar soluk olsa da  amatör gökbilimciler için teleskopla kolay bir hedef. Kusursuz gözlem koşullarında dürbün ile göz biçiminde görebilmeniz mümkün. Teleskop için 7,62 cm (3 inç) çap görmek için işinizi görecektir. 11 cm üzeri (4,5 inç) ile detaylar gözükmeye başlar ve ne kadar büyük bir ayna varsa çok daha iyi sonuç alırsınız. Elbette her galaksi gibi Messier 104 karanlık gökyüzü ve iyi hava koşulları isteyecektir.


Sombrero Gökadası’nın keşfi

11 Mayıs 1781 tarihinde Fransız astronom Pierre Méchain tarafından keşfediliyor. Méchain’in bir mektubunda bahsettiği cismi, J. Bernoulli daha sonra Berliner Astronomisches Jahrbuch’da yayınlıyor. Charles Messier M104 ile beraber 5 cisimi, Messier Kataloğu olarak bilinen listesine eklemek için not almış, fakat 1921’e kadar resmi olarak bu kataloğa eklenmediler.

Önemli bir ayrıntı: gökadanın keşfedildiği tarihlerde henüz “gökada” keşfedilmemişti. Yani gökyüzünde bazı cisimleri keşfediyorlardı ancak bunların ne olduğunu bilemiyorlardı.

gökada merkezindeki kara delik

90’lı yıllarda John Kormend liderliğinde bir ekip, Sombrero Gökadası merkezinde çok yüksek kütleli bir kara delik olduğunu ortaya çıkartıyor. Elbette kara delik doğrudan gözlemlenemiyor, gökada merkezindeki yıldızların devir hızlarıne sadece çok yüksek kütleli bir cismin sebep olabileceği yargısından bu sonuca ulaşılıyor. Bahsedilen kara delik yaklaşık 1 milyar Güneş kütlesinde (10^9 M☉). Bu, yakın gökadalarda keşfedilen en yüksek kütleli kara delik demek.

kaynak: NASA | universetoday.com |

İlk yayın: 27 Kasım 2016

Messier 86

Messier 86, Hubble

M86 ve M84 gökadaları gökyüzünde çok yakın konumda bulunur ve Aslan (Leo) takımyıldızının arka bacağındaki Beta Leonis (Denebola) yıldızı ile Başak (Virgo) takımyıldızındaki Vindemiatrix denilen Epsilon Virginis yıldızlarının neredeyse tam ortasında yer alırlar.

Gökcismi Adı: Messier 86
Alternatif Adlandırmalar: M86, NGC 4406
Gökcismi Tipi: Merceksi (S0)
Takımyıldız: Başak (Virgo)
Sağ açıklık: 12 : 26.2 (h:m)
Dik açıklık: +12 : 57 (deg:m)
Uzaklık: 60.000.000 ışık yılı
Görünür Parlaklık: 9.2 (kadir)
Görünür Çap: 7.5×5.5 (arc dakika)

Bu bölgede esasen Başak Süper Kümesi vardır ve bahsettiğimiz galaksilerin dışında 2000 civarında galaksi bulunur. İlk defa görüntülenen kara deliğin bulunduğu M87 gökadası dışında M58, M60, M90, M85, M49 gibi çok bilinen galaksilere de ev sahipliği yapar.

9.2 kadir parlaklık değerine sahip olan M86 ve M84 (10.1 kadir) karanlık gökyüzüne sahip yerlerde dürbünle dahi seçilebilir. Ancak büyütme az olacağından küçük birer leke biçiminde görülebilirler. Küçük bir teleskop ile daha rahat gözlem yapılabilir ancak bu galaksilerin yapıları gereği (eliptik) gözlem aleti ne kadar güçlü olursa olsun detay görebilmek mümkün olmayacaktır.

kaynak: universetoday.com | nasa.gov

NGC 2997

Antlia (Hava Pompası) takımyıldızı sınırlarında (güney yarı gök küresi) yer alan bir sarmal gökada. 55 bin ışıkyılı genişlikteki bu galaksi yaklaşık 55 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor ve her saniye 1100 km kadar bizden uzaklaşmaya devam ediyor.

Galaksi düzlemi bizim bakış açımıza göre yaklaşık 45 derecelik eğime sahip; sıcak dev iyonize hidrojen gazı bulutlarıyla çevrili küçük galaksi çekirdeği etrafındaki ve onun etrafındaki sarmal kollar rahatça seçiliyor. Bu haliyle NGC 2997 sarmal gökadası Sc sınıfına girmekte.

Toplamda 100 milyar güneş kütlesine sahip olduğu düşünülen NGC 2997 Samanyolumuzdan daha az kütleye sahip.

görsel: VLT UT1 + FORS 1
kaynak: eso.org | apod.nasa.gov | lco.global/spacebook/galaxy-classification/ |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 44

Samanyolu dalgalıymış

Derya içre olup deryayı bilmeyen balıklar gibi biz de içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisini tam olarak bilmiyoruz. Diğer gökadalara dışardan bakmak onların tüm yapısını incelemeye müsade etse de Samanyolumuzun tam şeklini çözmemiz kolay değil. Sarmal yapıda olduğunu biliyor ve düz bir disk gibi düşünüyorduk. Eğer Çinli astronomların gözlemleri doğruysa düz sandığımız disk uçlarından eğimli olabilir. Gökbilimciler bu bulguya uzak noktalardaki 1339 yıldızı inceleyerek ulaştılar. Sebeple ilgili bir şey söylenmese de gökadalar genelde komşularının kütleçekim etkisiyle şekil değiştirebiliyorlar.

Çevresiyle olan kütleçekim etkileşimi sonucu önemli biçimde bükülmüş olan ESO 510-G13 galaksisi 150 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor. Görsel: NASA/ESA/Hubble UT

Tesadüfen keşfedilen komşu gökada

Samanyolu’nun 30 ışıkyılına kadar yakınında olan gökadalar komşu olarak anılır. Astronomlar Samanyolu halesi içinde bulunan (~13.000 ışıkyılı) yıldız kümelerinden biri olan NGC 6752‘deki beyaz cüceleri incelerken milyonlarca ışıkyılı uzakta yer alan bir cüce gökada keşfetti. 100 bin ışıkyılı çapındaki Samanyolu’na göre yaklaşık 3000 ışıkyılı çapıyla oldukça küçük kalan bu gökada Bedin 1 olarak isimlendirildi.

Samanyolu’ndan bu kadar bahsettikten sonra içinde bulunduğumuz galaksi hakkındaki 25 ilginç bilgiye de gözatmak isteyebilirsiniz diye yazıyı buraya bırakıyorum.

İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü Mars’taki su ve yaşam izlerini astroarkeoloji ve astrobiyoloji açısından irdeleneceği bir sunum organize ediyor. 15 Şubat Cuma günü saat 18:00’da gerçekleşecek sunumu Olcaytuğ Özgüllü yapacak.

Son olarak Ay’ın arka tarafına uzayaracı gönderen Çinliler sadece Ay yüzeyine yönelik çalışmıyorlar. Bambaşka bir perspektiften alışılmadık bir görüntü sunan bu fotoğraf Çin’in Ay yörüngesindeki Longjiang-2 uydusunca çekildi. Uydudan gönderilen 16kb boyutundaki görüntünün Dünya’ya transferi 20 dakika sürmüş. Uzayda iletişim oldukça yavaş işliyor.

Bode’un Galaksisi – Messier 81 (M81 / NGC 3031)

  • Sağ açıklık: 09 : 55.6
  • Dik açıklık: +69 : 04

Bode’un Galaksisi adıyla da bilinen Messier 81 ( M81 ) ve NGC 3031 katalog numaralarıyla da anılır. Büyük Ayı ( Ursa Major ) takımyıldızı sınırlarında 11.8 milyon ışık yılı uzakta yer alan büyük bir çubuklu sarmal (spiral) gökadadır. 6.94 kadir görünür parlaklıklıktadır.

M81’in aktif gökada çekirdeği yaklaşık, 70 milyon güneş kütlesinde, süper kütleli bir karadelik içerir ki bu Samanyolu’nun merkezinde yer alan kara delikten 15 kat daha büyüktür.

Messier 81 / Bode’un Galaksisi 📷: Tolga Gümüşayak 14 inçlik bir teleskopla toplamda 11.6 saatlik pozlama sonucu elde edilen 139 fotoğrafın birleştirilmesiyle oluşturulmuş.

M81 gökyüzünde 21×10 ark dakika alan kaplar ve kabaca dolunay boyutlarında gözükür. Bize göre olan açısı, sadece birkaç milyon yıl önce ortaya çıkmış olan, sıcak genç yıldızlara sahip, maviye kaçan sarmal kollarını rahatça incelememize fırsat verir. Sarmal kollar aynı zamanda 600 milyon yıl önce oluşmuş yıldız nüfusunu da barındırıyor.

Galaksinin merkezi ise belirgin biçimde, daha yaşlı yıldızlardan oluşuyor. Samanyolumuzun merkezinden çok daha geniş olan bu bölge, yaşlı yıldızların yoğun olması sebebiyle kırmızı renkte gözükür.

Gözlem

Gökyüzünde baktığınızda bir başka gökada olan M82 ile beraber görebilirsiniz.

kaynak: constellation-guide.com/bodes-galaxy-messier-81/ | universetoday.com/47054/messier-81/ |