Girdap Gökadası – M51 (Whirlpool Galaxy)

Ünlü kuyrukluyıldız avcısı Charles Messier tarafından 13 Ekim 1773 yılında keşfedilen Girdap gökadası (Whirlpool), Messier’in kataloğundaki sırasıyla Messier 51/M51 olarak da anılır. M51 gökyüzündeki en meşhur sarmal (spiral) gökadalardan birisidir.

Girdap Gökadası nasıl gözlemlenir

Av Köpekleri (Canes Venatici) takımyıldızı yöresinde, Samanyolu galaksisinde ikamet eden bizlerden 15-35 milyon ışık yılı uzakta bulunan Girdap gökadası 8.4 kadir parlaklığıyla küçük teleskoplarla görülebilmekte. En iyi gözlem dönemi ise Mayıs ayı.

Girdap gökadasını bulmak için önce Büyük Kepçe’nin sapını en sondaki parlak yıldızı (Alkaid) bulun. Daha sonra teleskobunuzu güneye ve batıya kaydırmanız lazım. Büyük Kepçe, Büyük Ayı takımyıldızının en parlak yıldızlarının oluşturduğu şekle deniliyor. Diğer yıldızlar soluk olduğundan ayı yerine gözünüze çarpan bir kepçe olur.

Av Köpekleri takımyıldızı.

Hubble’ın yakaladığı aşağıdaki görselde kızılötesi ışınım kırmızı ile gösterilmiş. Buralar hidrojenle dolu devasa yıldız oluşum bölgeleri. Mavi renkler sıcak, genç yıldızlardan, sarı ise daha yaşlı yıldızlardan geliyor.

NASA, ESA, S. Beckwith (STScI) ve Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

Birleşen gökadalar

Fotoğraflarından rahatça anlayabileceğiniz üzere kadrajda ikinci bir gökada daha var: NGC 5195. Yapılan gözlemler M51’in (Yeni Genel Katalog’da adı ile NGC 5194) NGC 5195 ile birleşmekte olduğu saptanmıştır.

Süpernova patlaması

Girdap gökadası içinde 2011 yılında bir yıldız patlaması gözlemlendi. Aşağıda Fransız gözlemci Stéphane Lamotte Bailey’in 8 inç (2o cm) çaplı teleskobuyla yaptığı iki farklı çekimle oluşturulmuş animasyon gözüküyor. Patlamanın gücü 31 milyon ışık yılı uzaklıktaki milyarlarca yıldızdan oluşan galaksi üzerindeki değişimden farkedilebilir. Daha detaylı bilgiyi gokgunce.net‘den alabilirsiniz.

Telif: Stéphane Lamotte Bailey

kaynak: nasa.gov | bulutsu.org | gokgunce.net | ethemderman.com |

NGC 2623: Gökada birleşmesi sonucu oluşan yeni galaksi

NGC 2623 (ya da Arp 243), Yengeç takımyıldızı sınırları içinde, bizden yaklaşık 250 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan bir sarmal gökadadır. 19 Ocak 1885 tarihinde Édouard Jean-Marie Stephan tarafından keşfedilmiştir. NGC 2623 alışılmaıdk şeklini, iki ayrı sarmal gökadanın çarpışıp ardından birleşmesi sonucunda aldı.

ESA/Hubble & NASA

NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu’nun çektiği NGC 2623 görüntüsü bize iki gökadanın çarpışmasının neye benzediğini gösteriyor. İki sarmal gökadanın birleşmesiyle oluşan NGC 2623, bilim insanlarının araştırmalarından çıkan sonuca göre tek bir gökada çekirdeğine sahip; yani birleşme büyük ölçüde tamamlanmış durumda.

Bu şiddetli karşılaşma sırasında iki gökadanın sahip olduğu gaz bulutlarının harekete geçerek sıkışmasına neden olmuş, bunun sonucunda da yıldız oluşumu artmıştır. Aktif yıldız oluşumları görüntüde mavi lekeler ile işaretlenmiş. Yıldız oluşum bölgeleri hem merkezde hem de ortalama 50 bin ışık yılı uzunluktaki kavisli kuyruklarında görülüyor. Gökada birleşmelerinde görülen ve kütleçekim etkileriyle (galaktik gelgit) oluşan bu kuyruklara gelgit kuyrukları denilmekte.

Galaksimiz Samanyolu da yakın komşumuz Andromeda ile 4.5 milyar yıl kadar sonra birleşirken buna benzer şekilde gözükecek.

kaynakscitechdaily.com  | wikipedia.org

 

 

NGC 5713 ve NGC 5719 çifti

ngc5713-ngc5719

Başak takımyıldızında bulunan NGC 5719 – NGC 5713 çifti, kabaca 80 milyon ışıkyılı uzağımızda yer alan ve aralarında, gökada birleşmelerinin habercisi olan, kütle çekimsel etkileşim bulunan iki gökadadır.

NGC 5719, bakış açımızdan kenarından görülmekte olup diskinin çarpık şekli bize iki gökada arasındaki kütle çekimsel etkiyi anlatmakta. Özellikle bakmadıktan sonra yakalanamayacak kadar zayıf bir yıldız ve gaz akışı gökadanın birkaç yarıçapı mesafe boyunca uzanmakta. 87,4 milyon ışıkyılı (26,8 megaparsek) uzağımızdaki NGC 5719, İngiliz astronom William Herschel tarafından 1787 yılında 47,5 cm çaplı aynalı teleskopla keşfedilmiş.

NGC 5713’i ‘tepesinden’ izleyebiliyoruz. Tek kolu sarmal galaksideki bozulma, gökadanın merkezinde ve olağandışı biçimde tek bir sarmal kolu olmasıyla kendini gösteriyor.

İkilinin fotoğrafına dair detaylara buradan ulaşabilirsiniz.

Kaynak: planetary.org | wikipedia