13 Ekim

13 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1773Girdap gökadası (Whirlpool) keşfedildi. Ünlü kuyrukluyıldız avcısı Charles Messier tarafından keşfedilen gökada, Messier’in kataloğundaki sırasıyla Messier 51/M51 olarak da anılır. M51 gökyüzündeki en meşhur sarmal (spiral) gökadalardan birisidir.

NASA, ESA, S. Beckwith (STScI) ve Hubble Heritage Team (STScI/AURA)

13 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1687 – İtalyan astronom ve mercek yapımcısı Geminiano Montanari öldü (d. 1633)
1964 – Çinli general, pilot, astronot Nie Haisheng doğdu. Haisheng, 12 Ekim 2005 tarihinde uçuş mühendisi sıfatıyla Shenzhou 6 uzayaracı ile yörüngeye çıkmıştı.
1987 – Nobel ödüllü Amerikan fizikçi ve mühendis Walter Houser Brattain öldü (d. 1902)
2003 – Nobel ödüllü Kanadalı fizikçi ve bilim insanı Bertram Brockhouse öldü (d. 1918)

1 Haziran

1 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

Atlantik’te kasırga mevsimi başlangıcı.

1965 – Marshall Uzay Uçuş Merkezi Direktörü Wernher von Braun, Brown Engineering tarafından oluşturulan Yerel Bilimsel Araştırma Modülü’nü (LSSM) test etti. Bu araç Apollo programında kullanılan Ay Gezgini’nin (Lunar Rover) erken bir prototipiydi.

2011 – Uzay Mekiği Endeavour (Gayret) 25 uçuşun ardından son kez yere indi. 1987 yılında Challenger’ın kaybından sonra onun yerini alması için yeni bir yörünge aracının üretilmesi için NASA’ya yetki verildi. Başta, prototip olan ve kritik testlerin ardından büyük ölçüde sökülen Enterprise’ın yeniden donatılması gündeme gelse de maliyetlerinden ötürü bu seçenekten vazgeçildi. Yeni uzay mekiği, Discovery ve Atlantis mekiklerinin inşaası sırasında üretilen yedek parçalar kullanılarak üretildi.

STS-123 görevi sırasında.

Mekik, adını Kaptan James Cook’un ilk keşif yolculuğundaki (1768-1771) gemisi İngiliz HMS Endeavour‘dan almıştır. Bu sebeple Amerikan İngilizcesindeki “Endeavor” yerine İngiliz İngilizcesindeki “Endeavour” biçiminde yazılıyor.

Uzaya ilk kez 7 Mayıs 1992 günü çıkan mekik toplamda 7179 saat yörüngede görev yaptı. NASA mekikleri emekli ettikten sonra, yeni uzayaraçları geliştirilene kadar yörüngeye yıllarca Rusların Soyuz uzayaraçlarıyla astronot çıkartmak zorunda kaldı. Bu durum SpaceX’in insanlı Dragon 2 kapsülünün fırlatılmasıyla sona erdi. Dragon 2 kapsülü uzay mekiğini onurlandırmak için, Crew Dragon Demo-2 görevi sırasında Endeavour olarak adlandırıldı [wikipedia].

1 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1633 – İtalyan gökbilimci, deneysel bilim savunucusu ve mercek yapımcısı Geminiano Montanari doğdu (ö. 1687). Montanari 1667 yılında, Kahraman takımyıldızının Umacı adlı ikinci en parlak yıldızın değişken parlaklığa sahip olduğunu gözlemlemesi ile biliniyor.
1928 – Ukraynalı pilot ve kozmonot Georgy Dobrovolsky doğdu (ö. 1971)

Kip Thorne

1940 – Nobel ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi, astronom ve akademisyen Kip Thorne doğdu. Kütleçekim dalgalarının gözlemlendiği LIGO’ya katkısına ithafen, Rainer Weiss ve Barry C. Barish ile beraber, 2017 fizik dalında Nobel ödülü kazandı. 2015 Eylül’ünde Lazer İnterferometre Kütle Çekim Dalga Gözlemevi (LIGO – The Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) onlarca yıl süren çalışmaların sonucu olarak, 1.3 milyar yıl önce gerçekleşen, biri 29 diğeri 36 güneş kütlesinde olan iki karadeliğin çarpışıp birleşmesi sonucu ortaya çıkan kütleçekim dalgalarını tespit etmişti. Bu konuda daha detaylı bilgiyi LIGO yazısından edinebilirsiniz. Yıldızlararası (Interstellar) filminin senaryosu hazırlanırken bilimsel danışmanlık veren Thorne, senaryodaki bilimsel olguları açıkladığı Yıldızlararası Bilimi kitabını yazdı.
1941 – Rus fizikçi ve astronom Alexander V. Zakharov doğdu.