süper ay nedir? ne zaman? nereden? nasıl izlenir?

supermoon-perigee-full-moon-apogee-2011-cb-devgun
2011 yılındaki en yakın ve en uzak dolunayların görünür boyutlarının karşılaştırması. Birleşik görüntüyü oluşturan, Hindistan’dan C.B. Devgun.

3 Aralık 2017 tarihinde, “süper ay” veya “süper dolunay” olarak tabir edilen astronomik bir olaya şahit olacağız. Ay’ın, yörüngesinde Dünya’ya en yakın olduğu noktada (yerberi) gerçekleşen dolunaylar süper ay olarak tanımlanıyor. En yakın konumda olması doğal olarak daha büyük görünmesi anlamına gelmekte. Süper dolunaylar çap bakımından ortalama dolunaylara göre %15 kadar daha büyük gözükmekte. Süper dolunayın gökyüzünde kapladığı alansa %30 daha geniş. Ay enberi noktasına ne kadar yakınsa o kadar büyük gözüküyor. Esasen bu küçük farkı hissetmek çok kolay değil ancak süper ay yine de iyi bir gözlem hedefi.

3 Aralık 2017 akşamı yılın ilk ve tek süper ayı gözükecek. Dünya’dan ortalama 382,900 km uzakta olan Ay, bu akşam 357,492 km uzaklıkta olacak.

Ay hem enberi noktasına yakın olacağından hem de ay yanılsaması sayesinde ufka yakınken daha büyükmüş gibi gözükeceğinden (bu daha önemli) akşamın ilk saatlerini değerlendirmek önemli. Ay yanılsamasının ne olduğunu Ay neden ufka yakınken daha büyükmüş gibi gözükür yazısından öğrenebilirsiniz.

yılın en büyük dolunayı

12 Aralık gecesi, Ay Dünya’ya enberi konumunda olacak. Daha yakın Ay elbette daha ‘büyük’ Ay demek. Aşağıdaki görüntüde Ay’ın enberi (apogee) ve enöte (perigee) konumlarındaki görünür büyüklükleri karşılaştırılmış:

Anthony Ayiomamitis

Yörüngenin elips şeklindeki geometrisi (alttaki resim)

Ay’ın görünür büyüklüğünün değişiminin sebebi, sahip olduğu yörüngenin geometrisinin elips şeklinde olmasında saklı. Yörüngenin aralarında 50.000 km bulunan karşılıklı iki özel noktasında, Dünya’ya en yakın (enberi) ve en uzak (enöte) konumda bulunan Ay’ın, bu noktalardaki görünür çaplarının farkı % 14, parlaklık farkı ise % 30 kadar. Yaklaşan Ay’ın gelgit olayına etkisi ise suların 15 santim daha fazla yükselmesi şeklinde olacak.