Haftalık Gökyüzü Raporu – 35

Şubat ayında gökyüzü

Dolunaysız geçecek olan Şubat ayında Merkür ve Venüs sevenlerinden gizlenecek. Mars, Jüpiter ve Satürn ise gözlenebilir olacaklar. Gökyüzünde neler olacağını infografik olarak uzaydanhaberler.com‘dan, daha detaylı biçimde ise astrobilgi.org‘dan öğrenebilirsiniz.

süper kanlı mavi ay

Ocak ayının son gününde, Dünya’ya en yakın konumunda aynı ay içinde ikinci kez dolunay evresine ulaşan uydumuz aynı zamanda tam tutulmaya uğradı. Süper Ay, Mavi Ay, Kanlı Ay nedir, bu yazıda değindik.

foto: deccanchronicle.com

Falcon Heavy’nin ilk fırlatması 6 Şubat’ta

SpaceX’in yeni nesil fırlatma sistemi, Falcon 9’un abisi Falcon Heavy 6 Şubat 2018’de ilk fırlatma denemesini gerçekleştirecek. Eğer hava şartları olumsuz olursa fırlatma birkaç gün ertelenebilir.

Falcon Heavy Ocak ayının sonunda ilk kez dik duruma getirilmiş ve statik ateşleme testinden başarıyla geçmişti.

Astronomi Diyarı 10 yaşında

Sıklıkla takip ettiğim Türkçe astronomi sitelerinden Astronomi Diyarı geçen hafta 10. yılını kutladı. Kurucusu olan Ümit Fuat Özyar’ı böyle güzel ve sürekliliği olan bir işi devam ettirdiği için tebrik etmek lazım. Sitenin facebook sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.

AÖS 21: Kocaeli Başvuruları Başladı

Astronomi Öğretmenleri Seminerleri’nin 21’incisi için başvurular başladı. Astronomi dersi veren öğretmenleri hedefleyen AÖS bu kez Kocaeli’de olacak. Seminerin programı ve başvuru için bu adresi kullanabilirsiniz.

kuru kafa asteroidi geri gelecek

2015 yılında ABD’nin Cadılar Bayramı’nı kutladığı dönem (31 Ekim) Dünya’nın yakınından geçen 2015 TB145 adlı asteroid, 2018 yılında yeniden Dünya’ya yakın geçecek. 625×700 metre boyutlarındaki göktaşının en karakteristik özelliği yüzey şeklinin bir kuru kafaya benzetilmesi. Cadılar Bayramı  (Halloween) asteroidi olarak da anılıyor.

Kuru Kafa 2018’de 2015’e göre daha yakınımıza gelecek; yine de Dünya-Ay mesafesinin 105 katı uzakta olacak. Bu uzaklık bilim insanları için göktaşını daha iyi gözlemlemek için yeterli. 2088 yılında ise Ay’dan 20 kat uzaklığa kadar yaklaşacak.

2015 TB145 (Kuru Kafa) asteroidinin Arecibo Gözlemevi’nden yakalanan görüntüsü. NAIC-Arecibo/NSF

6 Şubat Falcon Heavy fırlatma denemesi

SpaceX’in yeni nesil fırlatma sistemi, Falcon 9’un abisi Falcon Heavy 6 Şubat 2018’de Türkiye saati ile 21:30‘da ilk fırlatma denemesini gerçekleştirecek. Fırlatmayı canlı olarak aşağıdaki yotube kısmından veya direkt olarak youtube sayfasından izleyebilirsiniz.

Falcon Heavy Ocak ayının sonunda ilk kez dik duruma getirilmiş ve statik ateşleme testinden başarıyla geçmişti.

Falcon Heavy ilk deneme fırlatmasında yük bölümünde bir Tesla Roadster taşıyor. Bu araba SpaceX’in kurucu ortağı, Tesla’nın ortağı olan Elon Musk’a ait. Musk’ın fırlatmaya ilişkin demeçleri, ilk deneme için çok da umutlu olmadığı yönünde. Ben de zaman zaman olmasını çok istediğim bir şey için beklentimi düşük tutarım. Mush’ın da bir spor araba ve büyük bir roket kaybı ihtimaline psikolojik olarak hazırlanmak istemesi normal 🙂

Falcon Heavy temel olarak 3 adet Falcon 9 roketinin birleşiminden oluşmakta. SpaceX’in başarıyla kullanmakta olduğu Falcon 9 bileşenleri işleri bitince (önce yandaki ikisi, sonra kalanı) halihazırda yaptıkları gibi yere inecek şekilde tasarlandılar.

Bakalım ilk Falcon Heavy nasıl bir sonuç alacak.

Falcon Heavy testi ertelendi: kırmızı araba Mars’a gidemiyor

Amerika Birleşik Devletleri’nde federal bütçe kabul edilmediği için hükümet kritik durumlar haricinde para harcayamaz duruma geldi. Örneğin NASA gibi devlet kuruluşlarının siteleri yayını kesti. Bu durumdan etkilenen sadece NASA’nın sitesi değil.

SpaceX’in bu ay sonuna doğru fırlatmayı planladığı yeni Falcon Heavy roketinin fırlatılışı da ertelenecek. Her ne kadar SpaceX özel bir şirket olsa da roketin fırlatılışında ABD hava kuvvetlerinin de desteği gerekiyor. Bütçe olmayınca hava kuvvetleri bazı personellerini izne çıkarmak zorunda kaldı. Bütçenin kabulü ABD siyasetine bağlı olduğundan, ne zaman durumun normala döneceği belli değil. Bu durumda SpaceX erteleme için belli bir süre belirleyemiyor.

SpaceX, Falcon Heavy roketini ilk kez denemeyi planlıyordu. Hatta Elon Musk, Tesla marka spor arabasını, düyadaki en güçlü roket olacak Falcon Heavy’e yüklemişti. Dik duruma getirilen roket fırlatma tarihini beklerken bütçe krizi ortaya çıktı.

Amerika Birleşik Devletleri adından da anlaşılacağı gibi herbiri ayrı devlet olan eyaletlerden oluşuyor. Eyaletler kendi içişlerini düzenleyip, kanunlarını çıkarabiliyorlar. tüm eyaletleri ilgilendiren ortak işlereden ise federal hükümet sorumlu. Senato’da onaylanması gereken bütçenin kabul edilmemesiyle ortaya çıkan bütçe krizi (Amerikalılar federal government shutdown diyor) sadece federal hükümeti ilgilendiriyor. Kısaca Trump dünyanın en büyük ekonomisini yönetiyor, ama parası yok diyebiliriz.

ABD Başkanı Donald Trump (AP Photo/Susan Walsh)

SpaceX’in kurucu ortağı Elon Musk, ilk seçildiği dönemde ABD başkanı Donald Trump’ın danışmanlarından biriydi, ancak çok geçmeden bu görevden ayrılmıştı.

kaynak: the verge |

İşte Mars’a gidecek arabanın fotoğrafı

Kırmızı Gezegen için kırmızı bir araba

Elon Musk instagram hesabından SpaceX’in yeni Falcon Heavy roketinin test fırlatmasında kullanılacak aracın fotoğraflarını paylaştı.

Falcon Heavy’nin yük kısmında duran araba elbette bir Tesla: Tesla Roadster.

Bu Falcon Heavy’nin ilk fırlatma denemesi olduğundan Tesla’nın akıbeti belirsiz. Zaten bu yüzden kullanılıyor. Pahalı bir yük yerine ucuz ama çok etkili bir Tesla reklamını tercih ettiler yani.

Falcon Heavy, SpaceX’in hali hazırda başarıyla kullandığı üç adet Falcon 9 roketinden oluşuyor. Daha ağır yükleri Mars gibi uzak noktalara taşımak için tasarlanan Falcon Heavy’nin 3 parçasının fırlatma sonrası ayrı ayrı yere inmesi amaçlanıyor. Bu sistem Mars ve Ay yolculuklarını şimdikine nazaran oldukça ekonomik hale getirecek.

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 33

Elon Musk Mars’a arabasını yollayacak

O kadar tuhaf bir haber ki kimse kolay kolay inanamadı ve haberin şaka değil gerçek olduğunun teyit edilmesi gerekti. Şaka deği gerçek: Elon Musk’ın kurucusu olduğu SpaceX şirketi Mars’a yine Elon Musk’ın Tesla Roadster model elektrikli arabasını gönderecek.

Tesla Roadster

SpaceX, birkaç yıldır başarısıyla ün kazanan yenilenebilir roket sistemi Falcon 9’ların abisi Falcon Heavy roketini deneyecek. Riskli ilk deneme için de pahalı bir kargo değil elbette ses getirici ucuz bir yükü Mars’a göndermeye karar vermişler. Falcon Heavy roketleri Falcon 9 roketlerinin birinci kademesinden üç tanesinin birleştirilmesiyle oluşturulacak. Şimdiye kadarki en güçlü roket olacak Falcon Heavy’nin asıl hedefi Mars olacak.

Falcon Heavy

Yıldızlararası ilk ziyaretçi

Pan-STARRS gözlemevi araştırmacıları tarafından yapılan araştırmalar sonucu Güneş Sistemi dışından geldiğinden şüphelenilen cismin yıldızlararası uzaydan geldiği kesinleşti. Gökbilimciler ilk defa şahit olduğumuz bu ziyaretçiye ʻOumuamua adını koydu. Bu isim Havai dilinde izci, keşif eri anlamı taşıyor. Daha mecazi anlamı ise “uzak geçmişten ulaşan bir elçi”. Başındaki kesme işareti değil Havai  dahil pek çok Polinezya dilinde kullanılan bir simge (Okina).

James Webb teleskobu vakum odasından çıktı

James Webb Uzay Teleskobu 18 Kasım 2017 tarihinde nihayet 12 metre genişlikte, 40 tonluk kapısı olan mahzen benzeri kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı. Burada yaklaşık 100 gün boyunca, optik teleskop ve bilimsel araçların uzay ortamında (çok soğuk ve vakumlu) düzgün çalışıp çalışmadığı test edildi. James Webb’in bir sonraki durağu uzayaracı elemanı ile birleştirileceği California’daki Northrop Grumman Hava-Uzay Sistemleri olacak.

Yazılım hatası Ruslara 19 uyduya mal oldu

Soyuz 2.1b roketi ile beraber yörüngeye çıkacak 19 Rus uydusu, roketteki yazılım hatası sonucu atmosferde yanarak yok oldu. Rokette meteoroloji uydusu Meteor-M N.2-1 ve 18 küçük uydu vardı. Fırlatma Rusların çoğu zaman kullandığı Baykonur’dan değil yeni inşaa ettikleri Vostochny Kozmodromu‘ndan gerçekleştirildi. Hataya konumdaki değişimin güncellenmemesinin sebep oalbileceği düşünülüyor.

Soyuz 2.1b roketi

Wikipedia’ya uzaydan içerik girildi

Uluslararası Uzay İstasyonu Dünya yörüngesinde sürekli olarak yer değiştirdiğinden istasyonda internet erişimi sağlamak oldukça meşakatli bir konu. Astronotların internet ile olan bağları yer kontrol aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Astronot Paolo Nespoli’de aynı yolu izletip online ansiklopedi Wikipedia’ya uzaydan içerik giren ilk insan oldu. Astronot bir ses kaydını Dünya’ya gönderdi. Daha sonra bu kayıt yerdekiler tarafından Wikipedia’ya eklendi.

Hindistan Ay yolcusu

Hindistan 2018 Mart’ında, yani sadece 4 ay sonra Ay’a yönelik Chandrayaan-2’yi fırlatacak. Chandrayaan-2 görevi için Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) bir yörünge aracı, bir yer aracı ve bunlara ek olarak küçük bir gezgin robot geliştirdi. Görevin toplam maliyeti 100 milyon dolardan az. Hindistan uzayda harcadığı paraya göre büyük başarılar elde etmesiyle biliniyor. Eğer bir sorun çıkmazsa Chandrayaan-2 Hindistan’ın Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştiren ilk aracı olacak. Bundan önce yine Chandrayaan-1 projesinde bir sonra Ay’ın güney kutup bölgesine çarptırılarak indirilmişti.

Chandrayaan-2’nin Ay’a yolculuk rotası. Uzayaracı Dünya yörüngesinde bir dizi ateşlemeyle Ay’a ulaşacak.

2017’nin en iyi icatlarından biri: NASA Mars Insight

NASA’nın Mars’a göndermeyi planladığı yeni uzayaracı Mars Insight, Time dergisi tarafından 2017’nin en iyi 25 icadından biri olarak gösterildi. Mars Insight aracı Mars’a gönderilen diğer araçlarından farklı olarak Kızıl Gezegen’de sondaj çalışması gerçekleştirecek. Bu sayede Mars’ın jeolojik yapısına dair daha çok bilgi edinebileceğiz.

Uzayda sanat: Orbital Reflector

Yörüngede bilimsel, ticari ve askeri amaçlı uydular dolanmakta. Trevor Paglen ise tamamen sanatsal ve başka hiçbir fonksiyon taşımayan bir uyduyu yörüngeye göndermeye niyetlenmiş. Sanatçının tasarladığı ve Orbital Reflector (Yörünge Yansıtıcısı) isimli uydu elmas biçimli yansıtıcı yüzeye sahip bir balondan oluşuyor. Yansıtıcı yüzeyi Güneş ışınları sayesinde uydunun karanlıkta görünür olmasını sağlayacak. Bu aslında ISS dahil pek çok uyduyu yerden izleyebilmemizi sağlayan bir olay. Bu kez amaç uydunun tamamen görünür olabilmesi. 1.3 milyon dolar maliyeti olan projeyi Nevada Sanat Müzesi desteklemekte ve kickstarter üzerinden destek toplanmakta.

Sanatsal uyduya dair bir deneme.

Büyük depremlerde artış bekleniyor

Dünya’nın kendi ekseninde dönüş hızı yavaş da olsa azalmakta. Ay’ın etkisiyle okyanuslarda ortaya çıkan gelgit olayı neticesinde oluşan enerji transferi Ay’ın hızlanıp Dünya’dan uzaklaşmasına, Dünya’nın da dönüş hızının azalmasına ve günlerin uzamasına neden oluyor. Fark milisaniyeler boyutunda ancak bunun jeolojik etkilerinin yakın zamanda büyük depremlerin sayısında artışla ortaya çıkacağı iddia ediliyor. Bu yıl bugüne kadar 6 büyük deprem gerçekleşti; 2018 yılında 20’ye yakın büyük depremin gerçekleşmesi muhtemel görülüyor.