Sonbahar ekinoksu

Bugün 23 Eylül, sonbahar ekinoksu; artık astronomik olarak sonbahardayız.

Ekinoks (İng: equinox) latince eşgece/eşitgece anlamına geliyor. Yazın uzun günleri kısala kısala nihayet gece ile eşitlendi. Kısalma en uzun geceyi yaşayacağımız 21 Aralık gününe dek devam edecek.

Ekinokslarda Dünya’nın ekseni Güneş ışınlarına göre dik konumdadır.

Dünya’nın kendi etrafında dönüş ekseni, Güneş etrafında döndüğü yörünge düzlemine 23.4° açı yapar. Eksen eğimi dediğimiz bu özellik sebebiyle yörünge hareketi sırasında ya kuzey ya da güney yarı küresi Güneş’e hafifçe dönüktür. Her iki ekinoks anında ise iki Dünya’nın ekseni Güneş ışınlarına göre dik konumda olur.

Ekinokslarda belli tarihlerden söz etsek de aslında bahsettiğimiz bir anlık olay. Ekinoksta Güneş ışınları Ekvator’a dik düşer, aydınlanma çemberi kutuplardan geçer, Güneş, göksel ekvatordan (Gökyüzünde Ekvator üzerinden geçen hayali çizgi) geçer.

kaynak: timeanddate.com |

yumurtaları dik tutabilme sezonu

Bahar ekinoksu yaklaşıyor. Güz ekinoksu bu yıl 22 Eylül tarihinde gerçekleşti. Bir şehir efsanesine göre -sadece- bu tarihte yumurtalar dik durabiliyormuş. Bu tarihi bu iş için uygun kılan şey nedir peki?

Dünya’nın eksenindeki eğiklik sebebiyle, yörüngenin belli bölümlerinde bir yarısı yazı diğer yarısı ise kışı yaşar. Elbette gece gündüz süreleri de farklıdır. Fakat Dünya belli noktalara geldiğinde, gece ve gündüz süreleri birbirine eşit olur.  Dünya’nın yörünge hariketine dair burada küçük bir animasyon var. İşte ekinokslardaki bu kozmik denge de yumurtaların dik durmasını sağlar… (kozmik dengeye ayrıca dikkatinizi çekerim ^_^)

Bu pek bilimsel bir açıklama sayılmaz ve etraf kuşkucularla dolu. Mesela ünlü fizikçi Albert Einstein da yumurtaların dik durabileceğinden kuşku duyuyordu. Oysa ortada şahitler var, fotoğraflar ve hatta videolar (en altta):

ekinoksun mucizesi!

ekinoks yumurtası - sea turtleDoğrusu yukarıdaki fotoğrafta bir hile olduğundan şüpheleniyorum! Fotoğraf sea turtle‘a ait.

İşin en can alıcı kısmı şu: iddia bunun SADECE gündönümü sonunda gerçekleştiği peki diğer zamanlarda yumurtayı dik tutmaya çalışırsak ne olur? mutfak tezgahı gibi düz ve pürüzsüz zeminler üzerinde biraz dikkat ve elbette çokça sabrın yardımıyla, yılın HERHANGİ bir gününde yumurtalar dik tutulabilir!

Bu abimizin ekinoksa ihtiyacı yok! Veya bu abimizin.

darkfoundation.org adresinde okuduğum yazıya göre bu efsanenin temelleri bahar ekinoksuna yakın olan Paskalya’da atılmış olabilir. Bildiğim bir şey değil ama Paskalya bayramında yumurtalar özel öneme sahip. Gerçi benzer mit Çin’de de  yüzlerce – binlerce yıldır tedavülde: fenomen kışın bittiği, baharın başladığı gün gerçekleşiyor. Gerçek şu ki Çin’de buna denk düşen farklı tarihler var.

Yumurtaların sadece ekinoksta dik durduğu iddiası, özel bir kütle çekim dengesini zorunlu kılıyor ki ekinokslarda böylesi bir denge yok.

Dünya yörüngesi düzgün bir çember değil, yılın değişik zamanlarında Güneş’e olan uzaklığımız değişiyor. Ocak ayında en yakın, Haziranda ise en uzak konuma geliyoruz. Dünya tam olarak küresel değil ve bazı noktalar, diğerlerine göre kütle merkezine daha yakın.

Dünya’yı kütle çekimiyle kayda değer şekilde etkileyen iki gökcismi var: güneş ve ay. Tutulmalar sırasında ardarda geçen bu cisimlerin tek yönden çekim gücü en yüksek seviyeye ulaşır. Daha düşük güçlerde olsa da diğer gezegenlerin, küçük gezegenlerin ve hatta yıldızların da etkisi söz konusu. Sonuç olarak kusursuz denge durumuna ulaşmamız imkansız. Peki öyle ise yumurta nasıl dengede durabiliyor: çünkü tüm bu faktörlerin etkisi yumurta deneyimizde önemsiz derecede düşük.

Önemli olan dünyanın kütle çekimi ve yumurtayı dengeli şekilde zemin üzerine yerleştirebilmek. Önce yumurta içindeki sıvı yerine oturuna kadar hareketsiz tutmalısınız. Sonrasında sabırlı bir şekilde yumurtanın kütle merkezini, zemine dik açı yapacak şekile getirmeniz gerekiyor.


kaynaklar: badastronomy.com | westerngardeners.com | clarkfoundation.org |

kutup tuhaflıkları

Kutuplarda dünyanın geri kalanına göre hiç de olağan olmayan hadiseler yaşanıyor. Bunlardan en önemlisi Güneş’in gökyüzündeki tuhaf hareketleri ve bundan ileri gelen acayip gündüz/gece süreleri.. Yukarıdaki birleştirilmiş fotoğrafta, 21 haziran gündönümünde güneşin günlük hareketi görülüyor.

Perşembe günü, Hürriyet gazetesinin Kelebek eki yazarlarından Onur Baştürk de Finlandiya’da kutba yakın bir bölgede yaşadığı bu ilginç deneyimi anlatmış:

Gündüzüm gündüzüme karıştı

Iki gündür Finlandiya’dayım ve gece neydi, nasıl bir şeydi, unutmak üzereyim.
Gecem gündüzüme karıştı derler ya, aslında durum şöyle:
Gündüzüm gündüzüme karıştı…
O malum ezber coğrafya bilgilerini hatırlayın hemen (bkz: altı ay gece altı ay gündüz), işte bu topraklarda şu sıralar gündüz formatına geçilmiş durumda.
Güneş 00.30 gibi batıyor. 02.00’ye kadar ortalık en fazla, en laytından bir alacakaranlık oluyor.
Yani göz gözü görüyor…
03.30 civarı ise güneş hoppp yeniden çıkıyor.
“Beyaz geceler” hadisesi yani…

Hürriyet’teki yazının devamı

gündönümü

Gündönümü (Ekinoks), yılda iki defa meydana gelen yermerkezli (geosentrik) astronomik bir olay. Bu ânı kutlamak için, bu yükselen Güneş ve oluşan hoş buz halkaları Green Körfezi’nde (Wisconsin , ABD) soğuk bir kış sabahı kaydedilmiş.

gundonumu_k.jpg

Altıgen (hexagonal) arakesitli atmosferik buz kristallerinden geçen gün ışığınca oluşturulan böylesi haleler, aslında gökkuşaklarından daha sık görülebilirler. Olağanüstü gün doğumu resmi, yükselen Güneş’in hemen üstünde 22 derecelik bir hale yayıyla çevrilmiş bir güneş sütunu (merkezde) dahil, en sık görünen tiplerin güzel bir karışımını yakalamış. üçlü gün doğumu ilizyonunun bitiminde, sağda ve solda 22 derece yayının kenarlarında yalancı güneşler gözükür. Manzaranın en tepesinde ise üst tanjant çemberi ancak görülebiliyor.