Omega Centauri

NGC 5139 katalog numarasıyla da bilinen Omega Centauri (Omega Erboğa ya da ω Cen) Erboğa takımyıldızı sınırları içersinde, bizden yaklaşık 15,800 ışık yılı uzaklıkta bulunana bir küresel yıldız kümesidir.

Bilinen 200 kadar küresel yıldız kümesinin en büyüğü olan NGC 5139, yaklaşık 150 ışık yılı çaplık bir hacim içersinde 10 milyon civarında yıldızı barındırmaktadır. Toplam kütlesi Güneş’in yaklaşık 4 milyon katı olarak hesaplanmakta.

Samanyolu galaksimizin yörüngesinde, gökada halesi içinde hareket eder. Gökada halesinde bulunan diğer küresel kümelerin pek çoğundan farklı olarak, Omega Erboğa’nın yıldızları birbirlerinden farklı yaş ve madde bolluğuna sahiptir. Bu durum astronomlara Omega Erboğa’nın çalkantılı bir geçmişe sahip olabileceğini düşündürüyor. Yıldız kümesinin, Samanyolu gökadası ile birleşen küçük bir gökadanın geriye kalan parçası olması da ihtimaller dahilinde.

Roberto Colombari tarafından elde edilen Omega Centauri görseli.

Omega Centauri nasıl gözlenir?

Omega Erboğa bir güney gökyüzü cismidir. 3.9 kadirlik görünür parlaklığıyla (en parlak küresel küme) güney yarıküredeki gözlemcilere çıplak gözle bile rahatlıkla kendisini gösterir. Biz kuzeyde yaşayanlar için bu dev kümenin güzelliğini seyretmek çok kolay olmasa da imkansız değil.

Omega Centauri ülkemizden Nisan-Haziran döneminde görülebilir. Güney illeri görebilmek açısından daha şanslı olacaklardır. Dürbün iyi bir gözlem deneyimi sunacaktır. Daha detaylı görüntü almak istenirse teleskop kullanmak gerekir. Güney ufkuna oldukça yakın olacağından, ufkun ışık kirliliği yönünden temiz olması ve yer şekilleriyle kapanmaması şart.

Gözlem Tarihçesi

150 yılında Batlamyus’un Almagest adlı kataloğuna yıldız olarak geçen yıldız kümesi, bu katalogdan yararlanan ve Uranometria adlı yıldız atlasını yayınlayan Johann Bayer tarafından da yıldız olarak işaretlenerek Omega Centauri olarak adlandırılıyor. 1677’de Edmond Halley tarafından bulutsu olarak, 1830’larda John William Herschel tarafından ise küresel yıldız kümesi olarak tanımlandı.

kaynaklaren.wikipedia.org/wiki/Omega_Centauri | bulutsu.org | astrobin.com/167929/ |

ilk yayım: 20 Mart 2018 22:30

SWAN kuyrukluyıldızı (C/2020 F8)

SWAN kuyrukluyıldızı veya resmi adıyla C/2020 F8 (SWAN), Güneş Heliosferik Gözlemevi (SOHO) uzayaracı üzerindeki SWAN kamerası tarafından yakalanan fotoğraflar üzerinde 25 Mart 2020 tarihinde keşfedildi.

Bugün (6 Mayıs 2020) için Dünya’dan 0.614 astronomik birim (AB) uzaklıkta, Balina (Cetus) takımyıldızı sınırlarında bulunan SWAN kuyrukluyıldızının parlaklığı 5.5 kadir olarak ölçülmüş durumda.

Güney Avustralya’daki Adelaide tepeleri üzerinden SWAN kuyrukluyıldızının görünümü. 📷 Will Godward

SWAN kuyrukluyıldızı nasıl görülebilir?

Çıplak gözle görülebilecek kadar parlak hale gelmiş durumda ancak şu an Güney gök küresinde bulunduğu için bizim gece gökyüzümüze girmiş değil.

Fakat 7 Mayıs’ta göksel ekvatoru aşıp Kuzey’e gelecek olan SWAN, 13 Mayıs günü 85,065,197 km (0,56 AB) Dünya’ya en yakın konumuna gelecek.

20 Mayıs’ta 2’inci kadir parlaklıkta bir yıldız olan Algol’ün yakınında görülecek. Bizim için en iyi gözlem zamanı Capella yıldızına yakın gözükeceği, Mayıs ayının sonu olacaktır.

SWAN çıplak gözle görülebilecek mi?

Tabii o gün geldiğinde ne kadar parlak görülebileceği şansa bağlı. Bu yıl Atlas kuyrukluyıldızına dair umutlar onunla beraber paramparça olmuştu.

Kuyrukluyıldızlar çoğunluğu buzdan oluşan küçük gökcisimleridir. Güneşe yaklaştıklarında bünyelerindeki su buharlaşır ve arkalarında bir kuyruk gibi gözükür. Kuyruğun dışında çevresinde koma denilen atmosfer oluşumu da gözlenir.

Kuyrukluyıldızların kaynağı Güneş Sistemi’nin uzak katmanlarını oluşturan Kuiper kuşağı ve Oort Bulutu’dur. Buralardan diğer cisimlerle kütleçekim etkileşim sonucu saparak Güneş’in çekimiyle Güneş Sistemimizin merkezine doğru yakınlaşmaya başlarlar. Güneş’in etrafında son derece eliptik bir yörüngeye giren kuyrukluyıldızlar pelli periyotlarla görülebiliyor: Halley kuyrukluyıldızı gibi.

kaynak: heavens-above.com | universetoday.com | theskylive.com |

Yenişarbademli Gözlem Şenliği

Geçtiğimiz yıl Yenişarbademli’de gerçekleştirilen gözlem şenliği bu sene de tekrarlanacak. Bu yılki şenlik tarihi 25-26-27-28 Temmuz 2019 olarak belirlendi.

Şenliğin yapılacağı yer yerleşimlere uzak bir mevki olduğundan ışık kirliliğinden etkilenmiyor: Gökyüzü gerçekten muhteşem. Bu yaz bir gözlem şenliğine katılmayı Yenişarbademli’yi kesinlikle tavsiye ederim. 

Dedegül Dağı’nın üzerinde Samanyolu.
Can Rıfat Turcan

En karanlık

Isparta’nın Yenişarbademli ilçesi deniz seviyesinden 1150 m yükseklikte bulunuyor. Etkinliğin olacağı Melikler Yaylası‘ndaki ‘Cennet’ adı verilen şenlik alanı ise 1700 m yükseklikte. Geçen yıl karanlık ölçümü yapılmıştı. Sonuca göre Yenişarbademli ölçüm yapılan en karanlık yer. Yenişarbademli’de olacakları gerçek bir şölen bekliyor anlayacağınız.

Karanlığı Koruyun

Şenlik alanının karanlık olması gözlem için avantaj; bu sebeple ışıkla kirletilmemesi gerekiyor. İnsan gözünün karanlığa alışması yaklaşık 10 dakika sürüyor ama tek bir ışık kaynağı bu alışma sürecini derhal sıfırlıyor.

Gece aydınlatmaya ihtiyaç duyarsanız diye kırmızı ışıkla aydınlatan bir fener edinmeniz yerinde olur. Normal bir neferi kırmızı jelatinle kapatmanız da yeterli. Yine de ışığı çok güçlü olmamalı. Bir de yeşil lazer kullanılmaması gerekiyor. Gökyüzünde yeşil izler bırakan lazer gökcisimlerini fotoğraflayan arkadaşların işlerini bozuyor.

Alanda mangal dahil ateş yakmak yasak. Ayrıca belli bir saatten sonra alana araçla girip çıkılması istenmiyor.

İmkanlar

  • Su ihtiyacı için şenlik alanında iki adet çeşme var. 
  • Alana çevre köylerden gelenler yiyecek standı kuracaklar. Geçen sene sulu yemek ,köfte ekmek, sucuk ekmek, meyve ,sebze, karpuz vs. vardı.
  • Wc ve duş mevcut lakin yanınızda yedek tuvalet kağıdı getirin.
  • İnternet bağlantısı için mobil istasyon olacak.
  • Teleskopların elektrik ihtiyacı için jeneratör olacak.
  • Alanda ilaçlama yapılacak.
  • Pınargözü mağarası ve çevresi, yaka kanyonu yakınlardaki gezmelik yerler.
  • Sabahları hava sıcak oluyor ama gece oldukça serinlemesi mümkün. Bunu hesaba katarak soğuğa karşı giysi getirilmesi lazım.

Gözlem Tavsiyeleri

Melikler Yaylası’nın karanlık gökyüzünü çıplak gözle izlemek de zevkli ama gözlem şenliklerde illa ki gözlem aracı da olur. Teleskobunu getirecek olanlar için bir tavsiye gerekmiyor elbette. Eğer teleskobunuz yoksa şenliktekiler gözlem araçlarını, eğer fotoğraf çekmiyorlarsa, seve seve paylaşıyorlar. Yeni teleskop almayı planlayanlar şenliğe kadar sabredip burada deneyimli kullanıcılardan öneriler alabilirler.

Şenliğe gelmeden alınmasını tavsiye edebileceğim gözlem aracı ise kesinlikle dürbün. Ben şenliğe geçen yıl bir dürbün alarak gitmiştim. Kullanması kolay, her yere taşıyabiliyorsunuz. Teleskop sırasında beklerken bile bir şeyleri izlemeniz mümkün oluyor 🙂

Şenlik Programı

Buradan ayrıntılı biçimde görebileceğiniz üzere şenliğin doyurucu bir programı var. Sabahları yörük çadırında 16 sunum planlanmış. Ayrıca özellikle çocuklar için pek çok atölye faaliyeti planlanmış.

Ulaşım

Isparta’ya ulaştıktan sonra köy garajından kalkan Yenişarbademli minibüsünü kullanabilirsiniz. Şenlik için daha kullanışlı ulaşım olanakları için aşağıdaki bağlantılara göz atmanızda fayda var.

Katılım ve şenlik şartları

Gözlem şenliğine dair güncel haberlere facebook üzerindeki Yenişarbademli Gökyüzü Etkinliği sayfasından erişebilirsiniz. skyisderman.com sitesinde daha detaylı bilgi bulabilirsiniz. Ayrıca  Prof. Dr. Ethem Derman’ın  ilk şenlik için yazdığı yazıyı da kendi sayfasından okuyabilirsiniz.

Çıplak gözle kaç yıldız görebilirsiniz?

Kişinin görme yeteneği ve atmosfer koşullarına bağlı olarak değişmekle birlikte, herhangi bir optik alet kullanmadan görebileceğiniz en sönük yıldızların parlaklığı ortalama olarak 6 kadir civarındadır. Parlaklığı 6 kadir ve daha az (parlaklık arttıkça kadir derecesi düşer) olan yıldızların sayısı ise 9 binden biraz daha azdır: 8,768.

Aşağıdaki tabloda parlaktan sönüğe doğru 1’er kadirlik basamaklarda yıldız sayısındaki değişim gösteriliyor. İlk sütunda ortalama kadir değeri, ikincide parlaklık aralığı, üçüncüde o parlaklık aralığındaki yıldız sayısı, dördüncü sütunda ise o en üst aralıktan mevcut aralığa kadar yıldızların kümülatif toplamı veriliyor. Son sütun ise parlaklıktaki 1 kadir değişimle yıldız sayısıın ne oranda arttığı gösterilmiş.

Örneğin -1 kadir parlaklık aralığında sadece iki yıldız bulunurken daha sönük olan 0. kadirde 6 yıldız var. 0. kadirde kümülatif toplamda 8 yıldız var; yıldız sayısı %400 artıyor.

Yıldız Parlaklık Tablosu
Parlaklık Aralık Yıldız sayısı Kümülatif yıldız sayısı Görünen yıldız sayısındaki artış (%)
-1 -1.50 ile -0.51 2 2
0 -0.50 ile +0.49 6 8 400%
1 +0.50 ile +1.49 14 22 275%
2 +1.50 ile +2.49 71 93 423%
3 +2.50 ile +3.49 190 283 304%
4 +3.50 ile +4.49 610 893 316%
5 +4.50 to +5.49 1,929 2,822 316%
6 +5.50 ile +6.49 5,946 8,768 311%
7 +6.50 ile +7.49 17,765 26,533 303%
8 +7.50 ile +8.49 51,094 77,627 293%
9 +8.50 ile +9.49 140,062 217,689 280%
10 +9.50 ile +10.49 409,194 626,883 288%
11 +10.50 ile +11.49 1,196,690 1,823,573 291%
12 +11.50 ile +12.49 3,481,113 5,304,685 291%
13 +12.50 ile +13.49 10,126,390 15,431,076 291%
14 +13.50 ile +14.49 29,457,184 44,888,260 291%
15 +14.50 ile +15.49 85,689,537 130,577,797 291%
16 +15.50 ile +16.49 249,266,759 379,844,556 291%
17 +16.50 ile +17.49 725,105,060 1,104,949,615 291%
18 +17.50 ile +18.49 2,109,295,881 3,214,245,496 291%
19 +18.50 ile +19.49 6,135,840,666 9,350,086,162 291%
20 +19.50 ile +20.49 17,848,866,544 27,198,952,706 291%
Veriler, Millennium Star Atlas, Cilt I, Sky Publishing Corporation ve Avrupa Uzay Ajansı’nın VII. Sayfasından elde edilen Tycho Kataloguna dayanmaktadır. 10. kadire kadar olan yıldızların %99.9’unun, 10.5 kadire kadar olanların ise %90’ının kataloglandığına inanılıyor.

Tablodan görüleceği üzere parlaklık 1 kadir azaldıkça görülebilen yıldız sayısı kabaca 3 kat artmakta. Eğer şehirde 2 kadire kadar yıldızları görebiliyorsanız, şehrin biraz dışına çıkıp 3. kadirden yıldızları görebileceğiniz bir yere giderseniz görebileceğiniz yıldız sayısı 3 kat artacaktır. Eğer şehrin iyice dışında, ışık kirliliğinden uzakta, 5. kadirden yıldızları görebileceğiniz bir gözlem şenliğine katılırsanız, görebileceğiniz yıldız sayısı 27 kat artmış olur.

Şunu aklınızdan çıkarmayın: tablodaki yıldız sayıları tüm gökyüzünü kapsamaktadır. Kuzey yarıküredeyken Güney yarıküre yıldızlarını göremezsiniz, yıldızların yarısı gündüz gökyüzünde kaybolacaktır, ayrıca coğrafi engeller de bazı yıldızları görmenizi engelleyecek. Yani pratikte göreceğiniz yıldızların sayısı önemli ölçüde azalacaktır.

teleskop ve dürbün ile kaç yıldız görebiliriz?

Teleskop ve dürbünler gelen zayıf ışınları yoğunlaştırdığından daha sönük yıldızları görmenize olanak sağlar. Optik araçlarların size ne kadar sönük yıldızları gösterebileceği ışık toplama kabiliyetlerine bağlıdır. Bu da açıklık olarak ifade edilen objektif çapıyla doğrudan ilişkilidir. 20 cm çaplı bir teleskop, 15 çaplı olanlara göre daha sönük detayları gösterecektir. Tabii burada büyütme gücünün ve atmosfer şartlarının aynı olduğunu varsayarak konuşuyoruz.

Gece gökyüzü gözleminde kullanılan dürbünler genellikle 50 mm çaplıdırlar. Teleskoplar kadar sönük objeleri gösteremeseler de geniş açılı ve düşük büyütmeden ötürü kazandıkları keskin görüş kabiliyeti sayesinde çok keyifli rasat sağlarlar.

Teleskop Parlaklık Sınırları
Açıklık
inç
Açıklık
mm
En sönük parlaklık
(kadir)
2 51 10.3
3 76 11.2
4 102 11.8
6 152 12.7
8 203 13.3
10 254 13.8
12.5 318 14.3
14 356 14.5
16 406 14.8
18 457 15.1
20 508 15.3
24 610 15.7
30 762 16.2
Kaynak: Philip S. Harrington, Star Ware, 2. basım via stargazing.net

kaynak.stargazing.net/david/

iki yeni güneş lekesi

Güneşimiz uzun süredir, alışılmamış bir sukunet içersinde. Uzun süren solar minimum döneminde çok az güneş lekesine rastlandı. Tabi bilim insanları bu durumun nedenlerini ortaya çıkartmaya çalışıyorlar. Bir süre önce science.nasa.gov adresinde, lekelerin normalden seyrek görülmesine dair bir makale yayınlandı. Türkçesine gökyüzü.org‘dan ulaşmak mümkün.

Bu sırada güneş yavaş yavaş hareketleniyor gibi: Güneş yüzeyinde iki yeni leke görüntülendi. Alttaki fotoğraf Kophenag’dan Jacob Bassøe tarafından çekilmiş. Her zamanki gibi spaceweather.com adresinde birkaç fazladan örnek daha mevcut.

Yıllar önce güneş lekelerini gözlemek için basit bir dürbün düzeneği hazırlamıştım. Küçük bir monoküler ve onun yansıttığı ışınların güneş ve lekelerinin görüntüsünü oluşturduğu ‘ekran’dan oluşuyordu. Güneş etkinliğinin azalmasıyla beraber kısa görev süresine rağmen emekliye ayrıldı ve bir köşede parçalandı ne yazık ki. Fakat bu yaz -güneş etkinliğinin de artacağını umarak- yeni ve daha iyi bir leke gözlem aracı yapmayı planlıyorum. Yaz içersinde birkaç yazı kısmetse yeni yapacağım bu aletin planlaması, yapımı ve onunla gerçekleştirdiğim gözlemlerle ilgili olacak.