Haftalık Gökyüzü Raporu – 15

Uydu Uzay ve Teknoloji Günleri

Haftasonu çok yoğun olduğum için Gökyüzü Raporu’nu yetiştiremedim. Daha kötüsü Cuma-Cumartesi gerçekleşen Uydu Uzay ve Teknoloji Günleri‘ne katılamadım 🙁

Yıl sona emek üzere, yavaş yavaş 2015’in muhasebesini yapan listeler yayınlanmaya başladı. Time dergisi 2015 yılının en iyi uzay fotoğraflarının listesini yapmış. 56 fotoğraflık liste görülmeye değer.

Astronot Cristoforetti 2015’in en önemli kadın figürlerinden biri

Financial Times gazetesi de 2015’in kadınları listesi hazırlamış. Listede Avrupa Uzay Ajansı ESA’nın astronotu Samantha Cristoforetti de yer alıyor. Aynı zamanda İtalya’nın ilk kadın astronotu olan Cristoforetti mikro yerçekiminde ilk defa espresso yaparak daha önce hiç gerçek kahve içilmemiş olan yörüngede bir başka ilke de adını yazdırmayı başarmıştı. Cristoforetti uzayda 199 gün geçirdi; alttaki fotoğraf “dalya” dediği 100. güne ait.

100_days_of_Futura

Küçük bir yıldızın yüzeyindeki fırtına gözlemlendi

Güneş fırtınalarına alışığız; ancak uzay teleskopları uzaktaki küçük bir yıldızda çok daha ilginç bir şey keşfetti: Jüpiter’in Kırmızı Leke’sine benzer bir fırtına.

İnsanlık için küçük ABD için büyük adım

Özel bir şirketin NASA için ürettiği Cygnus (Kuğu) korgo sondası Uluslararası Uzay İstasyonu’na ikmal gerçekleştirdi. Böylece uzay mekiklerinin emekliye ayrılmasından sonra alçak yörüngeye insan ve kargo taşıma kapasitesini kaybeden Amerika eski günlerine kısmi olarak döndü. NASA astronot taşımacılığını da tamamen özel sektöre devretti.

20151209_cygnus-deke-slayton_f840

Merak Mars kumullarına erişti

NASA’nın Merak (Curiosity) gezgini gayrıresmi şekilde Yüksek Kumul olarak adlandırılan kumullara ulaştı. Koyu kum tepelerini daha yakından inceleyecek olan Merak, kumdan örnek alıp üzerindeki bilim ekipmanlarına yerleştirecek. Mars’taki kumullar aktif. Mars’ın ince atmosferindeki zayıf rüzgarlarla yılda 1 metre kadar yol yer değiştiriyorlar.

mars-sand-dunes

Plüton’un en detaylı görüntüsü şimdi renkli

Yeni Ufuklar’ın cüce gezegen Plüton’a 14 Temmuz 2015’de gerçekleşen yakın geçişinde elde ettiği en keskin görüntülerin renkli halleri yayınlandı. Yüksek çözünürlüklü bu mozaik görüntüde her bir piksel (fotoğrafı oluşturan noktalar) Plüton’un yüzeyinde 77×85 metrelik alanı kapsıyor. Daha önce piksek piksel görüntüleriyle yetindiğimiz bir gökcismiydi!

color-swath-use-12-10-15_closeup

Foto
raf, Plüton’un kuzey batısındaki dağlık alan ile gayrıresmi olarak Sputnik Planum olarak anılan düzlüğün kesiştiği bölgede 80 km genişliğinde bir alanı gösteriyor.

uzay gemilerinin boyutları

Bazı önemli bilimkurgu filmlerinden hatırladığımız uzay gemilerinin boyutlarını karşılaştıran oldukça güzel bir animasyon hazırlanmış. Videoyu hazırlayan MetaBallStudios. Başlarda göreceğiniz Uluslararası Uzay İstasyonu’nun bir futbol sahasına sığabileceğini hatırlatayım.

Yükselen deniz seviyesi Dünya’nın dönüş hızını yavaşlatabilir.

Science Advances’da yayınlanan bir makaleye göre bilim insanlarını uzun süredir meşgul eden bir muamma olan Muks’ın gizemi çözülmüş olabilir. Wlater Munk, 2002 yılında yayınladığı bir makalede  tarihsel deniz seviyesi yükselmeleriyle gezegenin dönüşü arasında bir bağ olduğunu ileri sürüyor. Jerry Mitrovica liderliğindeki bir takım, bilgisayar modelleri kullanarak yaptığı çalışma İÖ 499 yılından günümüze kadar, buzul çağının sona ermesiyle yükselen su seviyesi nedeniyle gezegenimizin toplamda 4,5 saat yani yılda ortalama 2.4 saniyelik bir yavaşlama yaşadığını gösteriyor.

liquidmountainslakeerie5

Yavaşlamaya esas olarak Ay’ın sebep olduğu gelgitler sebep oluyor ve su seviyesi yükseldikçe bu etkinin ölçülebilir derecede artacağı bu çalışma sayesinde ortaya konmuş oluyor.

50 yıl sonra Dünya nasuıl bir yer olacak?

Tempo dergisi Aralık sayısında Dr. Umut Yıldız’a “50 yıl sonra Dünya nasıl bir yer olacak?” diye soruyor, Dr. Umut Yıldız cevaplıyor:

agir-sanayi-aya

Akatsuki Venüs’e kavuştu

Japon Hava-Uzay Araştırma Ajansı’nın (JAXA) Akatsuki (Japonca: Şafak) uzayaracı Venüs’ün yörüngesine 5 yıllık bir rötarın ardından girmeyi başardı. 7 Aralık 2010 tarihinde ana roket motorunda meydana gelen bir hata nedeniyle gezegeni ıskalayan Akatsuki bu defa yavaşlatmak için yedek reaksiyon kontrol sistemi kullandı. Venüs’ü yakalayamayınca Güneş’in yörüngesinde 9 tur attı. Akatsuki’nin 5 yıllık yörüngesini animasyon şeklinde bu youtube sayfasından izleyebilirsiniz.

Uçak tepesinde seyahat

Windspeed firmasının yeni icadı, uçak yolculuğunu genelde ekonomi sınıfının dar koltuklarında geçirmeye alışık olanlar için değil sanırım: uçağın tepesinde camdan bir kubbenin altında çift kişilik bir koltuk.

windspeed

Firma cam kubbenin uçapın geri kalanı kadar sağlam olduğunu iddia ediyor. Aşırı hava koşulları, kuş çarpması gibi durumlardan sağ salim çıkarmış. Instagram fotoğrafları çekmek için kanat üzerindeki koltuklara, sevişmek içinse uçak tuvaletine sıkı bir rakip olur.

Batman’da astronomi semineri

Mezopotamya Astronomi Derneği’nce (MAD), Batman Üniversitesi’nin Batı Raman yerleşkesindeki Fen Edebiyat Fakültesi’nde seminer verildi. Dernek başkanı ve astronom Mahmut Tekeş, dünden bugüne astronomi, astronomideki önemli anlar, Türkiye’de astronomi çalışmaları ve güncel konular üzerinde açıklamalarda bulundu.

Pekin havası kırmızı alarm veriyor

Geçen hafta Çin’in bazı şehirlerinde kirlilikten ötürü sarı alarm olduğundan bahsetmiştim. Bu hafta alarm seviyesi kırmızıya yükseldi.

cin-havasi-kirmizi-alarm

Dronlar Alemi

Kickstarter batan dron projesini gazeteciye araştırtacak

Kickstarter 3.4 milyon dolarla batan proje için bir gazeteci tuttu. Britanyalı dron geliştiricisi Torquing Group, Zano adlı dron projesiyle Kickstarter’da en çok fon toplayan Avrupalı girişim olmuştu. Çok tutan proje sadece iki ay içersinde 3.4 milyon dolar toplamayı başarmasına karşın 2015 Nisan’ında dağıtmaya söz verdiği dronların çalışan bir prototipi henüz ortaya koyamadı. Şirketin kurucu ortağı ve CEO’su olan Ivan Reedman istifa etti!

zano
büyük hayal kırıklığı yaratan Zano

Şimdi Kickstarter iyi başlayıp feci bir sonla biten projede neler olduğuna dair gerçeği açığa çıkarmak için Mark Harris isimli serbest bir gazeteciyle anlaştı.

Daha önce The Guardian, The Economist, Wired UK, New Scientist gibi önemli basın kuruluşlarında görev almış olan gazeteci ve serbest teknoloji yazarı olan Harris şimdi Kickstarter’da fonlanan projeyi araştıracak. Kickstarter ile yaptığı anlaşmaya göre Kickstarter Mark’ın yazısını değiştirme hakkına sahip değil.

Başakşehir Belediyesi kaçakla İHA ile mücadele edecek

dron-basaksehir2

İstanbul’daki Başakşehir Belediyesi kaçak inşaatlarla mücadele için insansız hava aracı kullanmaya başladı. Aracı geliştirenler Başakşehir Fen Lisesi öğrencileri. Gençler bunun için belediyenin Living Lab adlı yaşam laboratuvarını kullanmışlar. Bilime yatırım yapan kazanıyor.

dron-basaksehir

Polis dronu

Egemenler, halkı kontrol güçlerinde açılan gediklerden hoşlanmazlar ve İHA’lar bu konuda istisna oluşturmuyor.

polis-dron

Japonya’da Tokyo polisi uçuşa yasak bölgelere giriş yapmaya yeltenecek dronlar için polis İHA’ları almış. Bu araçlar dronları ağlarla engelleyecek. Tokyo polisi “patlayıcı taşıyan İHA’larla terörist saldırı yapılması bir ihtimal” demiş.

Bu yılın başlarında 40 yaşında bir Japon, nükleer enerjiyi protesto etmek amacıyla radyoaktif kum taşıyan bir dronu başbakan Shinzo Abe’nin ofisine indirmişti.

Uçan arkadaş

fleye

Yaklaşık 23cm çapıyla futbol topu büyüklüğünde olan bu sevimli dron görünümüyle alışıla gelmiş türdeşlerinden ayrılıyor. Dışardan bakınca pervaneler ve iskelet yapısı görülmüyor; pervaneleri korunaklı konumda. Belçikalı mühendislerin geliştirdiği Fleye bir kişisel otonom robot, sizi takip edebiliyor, wifi ile akıllı telefona bağlanıyor ayrıca GPS, jiroskop gibi 7 farklı algılayıcısı Linux işletim sistemli mini bilgisayarla kontrol ediliyor. Bir de 5 megapiksel HD kameraya da sahip. Doğrusu 2015 biterken insan hiç olmazsa full HD çözünürlük bekliyor. Sadece 10 dakika havada kalabilmesi de uçan robot arkadaş için biraz az.

Dronlar için gece görüş kamerası

Ünlü dron firması DJI yeni gece görüş teknolojili drone kamerası Zenmuse XT’yi tanıttı. Kamera termal görüntüleme sistemi sayesinde zifiri karanlıkta bile çekim yapabiliyor.

Somon göçü

Dronlar Alaska’daki somon göçünü belgelemiş:

Haftalık Gökyüzü Raporu – 12

Plüton’un bir günü

pluton-bir-gun
Yeni Ufuklar cüce gezegenin birleştirilmiş görüntülerinden oluşan tam bir “Plüton günü”nü yayınladı. 6.4 Dünya günü süren bir Plüton günü, cüce gezgenin yüzey özelliklerinie dair ayrıntıları içeren ve 10 farklı açıdan çekilen fotoğrafla gösterilmiş.

gezegen oluşumu ilk defa gözlendi

Sydney Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma ile 450 ışık yılı uzağımızdaki bir yıldız sisteminde oluşum halindeki bir gezegen gözlemlendi. Bu şimdiye kadar ilk kez karşımıza çıkan bir an.

Türkiye uzun menzilli füze ihalesini iptal etti

Türkiye 26 aydır sonuçlanmayan uzun menzilli füze ihalesini iptal etti. Çinli firma ABD, Fransa-İtalya ve Rus rakiplerini geride bırakmayı başarmıştı ancak ihale bir türlü sonuçlandırılmamıştı. Siyasi baskıların etkili olduğu düşünülen süreç sonunda Türkiye tarafından sistemlerin ülkenin kendi imkanlarıyla yapılacağına yönelik iddialar geldi ancak unutmamalı ki milyarlarca dolar tutarındaki ihalede Türkiye teknoloji transferine olanak verecek bir anlaşma istiyordu. Bu tarz sistemlerin sıfırdan belli bir seviyeye getirilmesi mümkün değil.
Şu anda TSK envanterinde yüksek irtifa hava savunma füzesi olarak sadece eski teknoloji Nike Hercules füzeleri bulunuyor. Bu füzeler, yıllar önce ABD’den tedarik edildi. 1970’lerin teknolojisiyle üretildi. Savunma kaynakları, bu füzelerin çalışıp çalışmayacağının bile şüpheli olduğunu dile getiriyor.
FD-2000
FD-2000
İhalde Rusya S-400, ABD Patriot, Fransa-İtalya Eurosam Samp-T, Çin FD-2000 uzun menzilli bölgesel hava savunma sistemleri yarışmıştı.
TÜBİTAT’ta ahlak erozyonu! 
Akit gazetesinden ‘ahlak erozyonu’ iddiasıyla gelen bir eleştiriye yanıt veren TÜBİTAK başkanı Arif Engin gazeteye gönderdiği mektupta beğenilmeyen çocuk kitabının imha için toplandığını ifade etti. Hayvanat bahçesi müdürlüğünden Türkiye’nin bilim politikalarının uygulayıcısı olan kurumun başına getirilen Engin, kurumun bugüne dek yayınladığı 700 kitabın sansürlenmek için incelendiğini de müjdeledi!
Leonid meteor yağmuru gerçekleşti
Leonids
Bu seneki Leonid meteor yağmurunun zirve noktası 18 Kasım’da gerçekleşti. Aslan (Leo) takımyıldızından giriş yapan Leonidlerden saatte 15 kadar gözlemek mümkün oldu.  Leonidlerin kaynağı, 1865 yılında keşfedilen 55P/Tempel-Tuttle kuyrukluyıldızından saçılan molozlar. yaklaşık 4 km çapa sahip kuyrukluyıldız Güneş çevresindeki yörünge hareketini 33 yılda tamamlıyor.
Ruslar: önce biz bulmuştuk
sovyetler-mars
NASA’nın kimi zaman propaganda amacıyla daha önceden bulunmuş şeyleri yeni bulunmuş gibi sunduğu eleştirileri yeni değil. Fakat bu defa eleştirmen önemli: Rusya Bilimler Akademisi Uzay Araştırmaları Enstitüsü. Enstitüden bilim insanları NASA’nın Mars atmosferiyle ilgili son buluşunun 40 yıl önce Sovyet biliminsanlarınca ortaya koyduğuna dikkat çektiler.
göktaşı avcılarına vergi şoku
goktasi
Bingöl’ün Sarıçiçek köyüne düşen bir göktaşının parçaları köylülere oldukça çok para kazandırıyordu. Nihayet maliyeciler vergi toplamak için köye geldiler! Maliye bakanı Mehmet Şimşek‘te olaya twitter üzerinden bir anketle müdahil oldu. Anketin vergilendirme alehine sonuçlanmasından sonra bakan Şimşek göktaşından veri alınmasının söz konusu olmadığını duyurdu.
Marslı komediymiş
log.com.tr‘deki habere göre Marslı (The Martian) filmi Oscar ödüllerinin bir nevi habercisi sayılan Altın Küre’de “komedi” kategorisinde yarışacak! Çok iyi bir bilimkurgu filmi olan ve Kızıl Gezegen’de mahsur kalan bir astronotun krtuluş hikayesini anlatan Marslı’nın düştüğü bu komik durumun sorumlusu ise yaptığı filmin drama dalında başarılı olamayacağını düşünen yapımcı şirket 20th Century Fox.

Saykodelik Plüton

pluton-saykodelik

Yeni Ufuklar araştırmacıları, Plüton’un farklı bölgelerindeki kolayca göze çarpmayan ayrıntıları ortaya çıkarabilmek için temel bileşen analizi denilen bir teknik kullanarak Plüton’un bu yapay renkli görüntüsünü oluşturmuşlar. Çalışma için Yeni Ufuklar’ın cüce gezegenin 35.000 km yakınından geçtiği sırada Ralph/MVIC renk kamerasınca yakalanan veriler kullanılmış.

göktaşı Dünya’yı sıyırdı
Uluslararası Astronomi Birliği, 14 Kasım günü 3-9 metre büyüklüğünde bir göktaşının Dünya’mızın 34 bin km yakınından geçtiğini duyurdu. İletişim uydularının yeraldığı jeostatik yörünge  35,786 km ötemizde yeralıyor. Ancak hemen başımızın üstünden geçen bu göktaşının boyutu küçük olduğundan atmosfere girseydi de Dünya için muhtemelen çok ciddi bir risk yaratmayaktı.
Beyaz Saray yıkıcı güneş fırtınalarına hazırlanmanın yollarını arıyor
Bildiğimiz en kuvvetli güneş fırtınası 1859 yılında gerçekleşti. O kadar kuvvetliydi ki Küba’da bile kutup ışıkları görüldü ve o zamanların ilkel elektirikli sistemleri olan telgraf istasyonlarından yangınlar çıktı! Günümüzde böylesi güçlü bir güneş fırtınası tüm teknolojimizi yok ederek bizi taş devrine geri gönderebilir.
gunes-flare
Beyaz Saray işte bu tehlikeyi göz önüne alarak Ulusal Uzay Havası Eylem Planı‘nı hazırlattı. Belge enterkonnekte sistemlerin zayıf noktasına dikkat çekiyor: sistemde bir ünitede meydana gelen hata tüm ülke çapında kesintilere sebebiyet veriyor. Bu yıl yaşadığımız büyük elektrik kesintisi de aynı zayıflıktan meydana gelmişti.
uçuşa yasak bölgeler
dji-no-fly-zone
Dron üreticisi DJI dronlarının yasak bölgelere girmemesini sağlayan bir coğrafi çerçeveleme uygulamasını duyurdu.
dron projesi battı mı?
zano
Günümüzde oldukça yaygınlaşan kitle fonlama mecralarında gerekli desteği bulup destekçilerinin parasını alan ZANO isimli dron projesine dair şikayet sesleri yükselmeye başlamış. Sorun, projeyi yürüten ekibin vaadettiği dronları kullanıcıların çok az bir kısmına sevkedebilmiş olması. 15 bin kadar drondan 600’ü sahiplerini bulmuş. Prototip üretmek başka, seri üretime geçmek başka şey.