23 Ekim

23 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1911 – Bir savaşta ilk kez uçak kullanıldı: bize karşı. Trablusgarp Savaşı’nda bir İtalyan uçağı keşif görevi gerçekleştirdi. Yüzbaşı Carlo Piazza tarafından gerçekleştirilen bu keşif görevinden bir hafta sonra İtalyanlar bu kez ilk hava saldırısını gerçekleştirecekti.

2007 – Uzay mekiği Discovery STS-120 görevi için fırlatıldı. Bu, Uluslararası Uzay İstasyonun’a yapılan 23. mekik seferi oldu. Discovery, istasyonun ABD bölümünü Avrupa ve Japon laboratuvar modüllerine bağlayan, Harmony adlı İtalyan yapımı çok portlu modülü taşıdı. Harmony diğer modüller için elektrik güç ve veri bağlantısı sağlıyor. Ayrıca dört astronot için uyku kabini içeriyor.

Discovery’nin kargo bölümünden çıkmayı bekleyen Harmony modülü. Arkaplanda Dünya ve uydumuz Ay gözüküyor.

23 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1581 – Alman matematikçi ve astronom Michael Neander öldü (d. 1529)
1774 – Fransız astronom Michel Benoist öldü (d. 1715)
1822 – Alman astronom Gustav Spörer doğdu (ö. 1895)
1894 – Amerikan astronom ve akademisyen Emma Vyssotsky doğdu (ö. 1975)
1873 – Amerikan fizikçi ve mühendis William D. Coolidge doğdu (ö. 1975)
1905 – Nobel ödülü sahibi, İsviçreli fizikçi ve akademisyen Felix Bloch doğdu (ö. 1983)
1908 – Nobel ödülü sahibi, Rus fizikçi ve akademisyen Ilya Frank doğdu (ö. 1990)
1944 – Nobel ödülü sahibi, İngiliz-İskoç fizikçi ve akademisyen Charles Glover Barkla öldü (d. 1877)
1980 – NASA astronotu ve fizikçi Ronald Erwin McNair doğdu (ö. 1984). McNair, Challenger faciasında hayatını kaybetti.

Ronald Erwin McNair

2014 – İtalyan fizikçi ve akademisyen Tullio Regge öldü (d. 1931)

10 Ekim

10 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1846: Neptün gezegeninin en büyük ayı olan Triton, İngiliz astronom William Lassell tarafından keşfedildi. 2710 km çapındaki gökcismi Güneş Sistemi’ndeki en büyük yedinci uydu konumunda. Triton, Güneş Sistemi’nde ters yönde yörüngeye sahip tek büyük uydu olmasıyla dikkat çekiyor. Triton diğer uyduların aksi yönüne döndüğü ve yapısının Plüton’a benzediği için, daha önce Kuiper kuşağına bağlı bir cüce gezegenken, Neptün tarafından yakalanmış olabileceği düşünülmekte. Voyager 2 sondası 1989’da Triton’a yakın geçiş yaptığında, yüzey sıcaklığının −235 °C (38 K) olduğunu tespit etti, ayrıca aktif gayzer oluşumlarını keşfetti. Triton’un yüzeyi büyük ölçüde donmuş nitrojen ve su buzu kabuğuyla kaplı.

Neptün’ün uydusu Triton’un Voyager 2 uzay sondasınca çekilmiş fotoğrafı.

1967: Dış Uzay Antlaşması yürürlüğe girdi. Antlaşma, bu yeni sınırın nasıl kullanılacağına dair ciddi endişelerin olduğu bir dönemde, askeri uzay kullanımını yasakladı. Haziran 2020 itibarıyla 110 ülke anlaşmaya taraftır. Türkiye anlaşmayı 27 Ocak 1967’de imzalamıştır. TBMM 27 Mart 1968’de kabul etmiştir.

Dış Uzay Antlaşması imzalanırken.

1990: Uzay mekiği Discovery, STS-41 görevi sonrasında Edwards Hava Kuvvetleri Üssü’ne iniş yaptı. Mekik mürettebatı dört günlük görevde, Uluslararası Güneş Kutup Görevi kapsamında, Ulysses sondasını yörüngeye çıkardı.

Uzay mekiği Discovery iniş sırasında.

10 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1708: İskoç matematikçi ve astronom David Gregory öldü (d. 1659)
1731: Fransız-İngiliz kimyacı, fizikçi ve filozof Henry Cavendish doğdu (ö. 1810). Havanın ve suyun bileşimi, elektriğin bazı özellikleri, hidrojenin niteliğini gibi konularda bilime katkısı vardır. Ayrıca kendi adını taşıyan bir deneyle Dünya’nın kütlesini ve yoğunluğunu ölçmüştür.

Henry Cavendish kendi adını taşıyan deneyle Dünya’nın kütlesi ve yoğunluğunu ölçmüştür.


1936: Nobel ödüllü, Alman fizikçi ve kimyacı Gerhard Ertl doğdu. Ertl, Katı yüzeylerdeki kimyasal süreçlerle ilgili çalışmalarıyla 2007 Nobel Kimya Ödülü’nü aldı.
1986: Ukraynalı-İtalyan fizikçi ve bilim insanı Gleb Wataghin öldü (d. 1899)
2013: Amerikalı komutan, pilot ve astronot Scott Carpenter öldü (d. 1925)
1964: Uzaya ilk çıkan İtalyan Franco Egidio Malerba doğdu. Malerba uzay mekiği Atlantis ile STS-46 görevi dahilinde uzaya çıktı.

STS-46 mürettebatı, soldan sağa: Komutan Loren J. Shriver, Pilot Andrew M. Allen, Görev Uzmanı Jeffrey A. Hoffman, Franklin R. Chang-Diaz, Claude Nicollier, Marsha S. Ivins ve Yük Uzmanı Franco Malerba.

Uluslararası Uzay İstasyonu 21 yaşında

STS-124 görevi sırasında UUİnin görünüşü
STS-124 görevi sırasında UUİ’nin görünüşü

Bugün Uluslararası Uzay İstasyonu 21. yaşını kutluyor. Rusların, UUİ’nin ilk parçası olma özelliğini taşıyan Zarya FBG kapsülünü uzaya fırlattıkları 20 Kasım 1998, UUİ’nin resmi doğum günü kabul ediliyor. Ruslar tarafından inşa edilen 19.323 kg ağırlığındaki bu kapsülün mali kaynağını ise ABD sağlamıştı.

Uzaya ilk çıkan UUİ parçası: Zarya kapsülü
Uzaya ilk çıkan UUİ parçası: Zarya FBG kapsülü

Zarya daha sonra NASA’nın gönderdiği Unity modülü ile 6 Aralık 1998’de uzay mekiği Endeavour astronotları tarafından robot kol yardımıyla birleştirilmişti.

Zarya adı uzayda yeni başlayan işbirliği çağına ithafen verilmiş; gündoğumu anlamına geliyor. Unity’nin anlamı ise birlik.

Discovery uzay mekiği mürettebatı Uluslararası Uzay İstasyonu ile kenetlenerek, sonraki görevler için su ve malzeme ikmali yapıp istasyonun filtrelerini temizleyip duman dedektörlerinin kontrolünü yaptı. Yani taşınmadan önce evi temizlediler.

Uzay istasyonuna giren ilk astronotlar tarafından 29 Mayıs 1999’da çekilen bu görüntüde, Rusların Zarya (güneş panelli) ve ABD’nin Unity modüllerinden ibaret olan istasyon inşaa sürecinin daha başında.

İkili hakkındaki daha detaylı bilgiye ASTROTürk içindeki Zarya ve Unity modülleri yazısından ulaşabilirsiniz.

kaynak: fb/NASAHistoryOffice |

Hubble’ın yörüngeye çıkışı

Hubble Uzay Teleskobu bundan 30 yıl önce yörüngedeki yerini almıştı. Bu süre içinde yaklaşık 45.000 gökcismi üzerinde 1.4 milyondan fazla gözlem gerçekleştirdi ve görevine hâlâ devam ediyor!

Videoda Hubble teleskobunun Discovery uzay mekiğinden robot kol yardımıyla çıkarılışı gözüküyor.

Hubble alçak dünya yörüngesinde 569 km yükseklikte bulunuyor. Yaklaşık 90 dk içinde Dünya etrafında bir tam tur atıyor. Konumu sürekli değiştiğinden bir hedefi devamlı gözlemlemesi mümkün değil. Ayrıca yörüngedeki hareketi sırasında Güneş’ten gelen ışınlar da hesaba katılmak zorunda, aksi halde teleskobun algılayıcıları zarar görür. Bu sebeple videoda da gördüğünüz gibi bir kapağı var!

Hubble yerine geçmesi planlanan James Webb Uzay Teleskobu ise L2 denilen ve Ay’ın dahi çok uzağında duran bir noktada konuşlanacak. Sabit kalabilmesi sayesinde bir hedef kesintisiz biçimde gözlemlenebilecek. Çok soluk gökcisimlerini görüntüleyebilmek için uzun pozlamalı çekimler yapılması gerektiğinden bu özellik bir avantaj.

James Webb Uzay Teleskobu‘nun 2021’de fırlatılması planlanıyor.