Haftalık Gökyüzü Raporu – 52

Haftanın önemli astronomi, uzay bilimleri ve havacılık teknolojilerine dair haberleri derlediğimiz bu gökyüzü raporunda bu hafta:

Astronomi Haberleri

Yeni başlayan kışa pastırma yazıyla kısa bir ara vereceğiz. Hava sıcakları 20 dereceye kadar yükselecek. Gökyüzünü izleyebilmek için iyi bir fırsat. Bu arada Meteoroloji Genel Müdürü Volkan Mutlu Coşkun, küresel ısınma nedeniyle iklim dengelerinin altüst olduğunu belirterek, “Bu yıl çok fazla yağışlı bir kış beklemiyoruz” dedi.

Kasım ayı gök olayları: Merkür Geçişi

Kasım ayında gerçekleşecek en önemli gök olayı Merkür geçişi (transit) olacak. 11 Kasım’da gerçekleşecek geçişte küçük Merkür’ü Güneş diskinin önünde hareket ederken görebileceksiniz. Bununla ilgili detaylı bir yazı hazırladım, nerde nasıl izleyebileceğinizi öğrenmek için Merkür geçişi (transit) yazısına göz atabilirsiniz.

Kasım ayının diğer gök olaylarına dair ayrıntılı bir yazıya astrobilgi.org adresinden ulaşabilirsiniz.

AstroBilgi astronomiye ilişkin her türlü güncel bilgi ve dökümana sahip olunabilecek bir site. AstroBilgi ekibi aynı zamanda birçok ilde Astronomi Öğretmen Seminerleri’ni düzenliyor. Prof. Dr. Serdar Evren TRT İstanbul Radyosu’nda yayınlanan Günebakan adlı programa katılarak AstroBilgi oluşumu ve neler yapıldığına dair bilgiler vermişti. Programın ses kaydına buradan ulaşabilirsiniz.

Ali Kuşçu Gökbilim Merkezi yandı!

Gökbilim eğitimine dair bu aya kötü bir haberle başladık ne yazık ki. Ankara Mamak’ta bulunan Ali Kuşçu Gökbilim Merkezi ne yazık ki tamamen yanıp kül oldu. Ali Kuşçu BM. 200.000 civarında genç tarafından ziyaret edilmiş. Büyük bir kayıp; dileriz en kısa zamanda telafi edilir ve bilim merkezi yeniden faaliyete geçer. Mamak Belediye Başkanı Murat Köse de merkezin yeniden inşaa edilerek daha güçlü biçimde donatılıp tekrar hizmete sunulacağını söyledi.

Ali Kuşçu Gökbilim merkezi yangından sonra tamamen küle döndü.
Fotoğraf kaynağı: Volkan Tekin

Uzay Haberleri

uzayda damla çikolatalı kurabiye pişecek

İkmal için bir Cygnus NG-12 uzayaracı Uluslararası Uzay İstasyonu’na fırlatıldı. Yaklaşık 3.700 kg yük taşıyan Cygnus’ın içindeki en ilginç şey yerçekimsiz ortam için tasarlanmış bir fırın. Astronotların bu fırınla ilk olarak damla çikolatalı kurabiye pişirmesi planlanıyor. Astronot yiyecekleri Dünyada pişirilip istasyonda ya tekrar ısıtılıyor veya sıcak su eklenerek yemeye hazır hale getiriliyor. Bu fırınla astronotlar taze taze kurabiye yeme şansına kavuşacaklar. Cygnus bunun dışında bilimsel deneyler, donanım ve uzay istasyonu mürettebatı için malzemeler var. İstasyona yaklaşan uzayaracını astronotlardan Jessica Meir robot kol yardımıyla istasyona kenetleyecek. Cygnus uzaya güçlü Antares 230+ roketiyle çıktı.

SpaceX Crew Dragon’un paraşütlerini test etti

Söz roketlerden açılmışken, SpaceX insanlı görevler için tasarladığı Crew Dragon isimli uzay kapsülünün son test görüntülerini yayınladı. Uzaya çıkan astronotların görev sonunda Dünya’ya yumuşak iniş yapabilmeleri için paraşütler kullanılıyor. Son testte Crew Dragon kapsülünün bir uçaktan atıldıktan sonra Mark 3 adı verilen paraşüt sistemi sayesinde sayesinde güvenli biçimde yere inebildiği görülüyor.

Bir roket haberi de bizden. Roketsan tarafından geliştirilen Türkiye’nin ilk deniz seyir füzesi ATMACA’nın ilk testi, TCG Kınalıada korvetinden başarıyla yapıldı. Geliştirilmeye 10 yıl önce başlanan Atmaca’nın ateşleme testleri 2016 yılında başlamıştı. Deniz yüzeyini takip eden, ses altı hızda anti-gemi füzesi olan Atmaca’nın menzili 220 km olarak tahmin ediliyor ve 250 kg yüksek patlayıcılı savaş başlığı taşıyor.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 32

Dream Chaser serbest iniş testin başarılı oldu

Türk girişimci çift Eren Özmen ve Fatih Özmen tarafından yönetilen Sierra Nevada Corporation tarafından geliştirilen yeni nesil uzay mekiği Dream Chaser düşme testinden başarıyla geçti. Araç helikopterle belli bir yükseklikten aşağı bırakıldı. Bu sayede aracın süzülerek uçma ve elbette iniş yeteneği test edildi. İnsansız gerçekleştirilen uçuşta her şey yolunda gitti. Dream Chaser Uluslararası Uzay İstasyonu’na kargo ve daha önemlisi mürettebat taşımak için tasarlanıyor. Amerika Birleşik Devletleri eski uzay mekiklerini emekliye ayırdığından beri astronotlarını ücret karşılığında Ruslara taşıtmakta. Alçak yörünge işlerinde özel girişimcilerin rolünü arttıran bir politika izleyen ABD’de yörüngeye yük ve insan taşıyacak araçlar tasarlanmaya başladı. Dream Chaser da bu girişimlerden bir tanesi ve NASA’nın gelecek insanlı görevleri için ciddi bir seçenek durumunda.

İdeal sıcaklığa sahip Dünya benzeri gezegen bulundu

Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) Şili’deki La Silla’da bulunan gözlemevinde konuşlu HARPS (Yüksek Hassasiyetli Dikey Hız Gezegen Araştırıcısı) ile çalışan bir ekip Ross 128 yıldızının etrafında dolanan, Dünya boyutlarında bir ötegezegen keşfetti. Gezegenin bulunduğu konum suyun sıvı halde bulunabileceği ılıman kuşak içinde hareket ediyor. 11 ışık yılı uzağımızda bulunan Ross 128 b gezegeni, Proxima b‘den sonra keşfedilen en yakın ikinci ılıman dünya oldu.

Ross 128 kozmik ölçüde göz açıp kapatmaya denk gelen bir süre içinde, yaklaşık 79 bin yıl, bize en yakın yıldız sistemi olacak. Böylece Ross 128 b Dünya’ya en yakın ötegezegen haline gelecek. Ross 128 b yaşama dair izlerin aranacağı öncelikli seçeneklerin başında yer alacak. Sonuçta “ev alma komşu al” demişler!

Sanatçı gözünden Ross 128 b
ESO / M. Kornmesser

Airbus kendi kendine uçan taksilerini test etmeye hazır

Sürücüsüz otomobiller gerçek olduğunda pek çoğumuzun sahip olmadığı sürücüsüz taksilerle seyahat edeceği öngörülüyor. Bu öngörünün en büyük rakibi başka bir tür sürücüsüz araçlar olabilir: sürücüsüz uçan taksi ağı. Airbus firması bir süreden beridir Vahana projesi ise bu ağ üzerinde çalışıyordu ve nihayet çalışmaları test edecek olgunluğa erişmiş gözüküyor.

Airbus Vahana

Test için havaaracını geliştirdikleri yerde söküp uçacağı yere gönderip burada tekrar birleştirecekler. Uçuş testi başarılı olursa yeniden söküp geldiği yere gönderilecek. Araç, kolayca sökülüp farklı bir noktaya kara yoluyla taşınabilecek biçimde tasarlandığı için böyle bir yol izliyorlar.

Uluslararası Uzay İstasyonu’na ikmal

Orbital ATK 8 roketi ile yörüngeye taşınan Cygnus kapsülü ile Uluslararası Uzay İstasyonu’na 3.3 tonluk ikmal gerçekleştirildi. Cygnus kapsülü istasyona 14 Kasım günü kenetlendi. Kargo zararlı özelliklerini mikro kütleçekim ortamında garip şekilde azalan bakteriler, yörüngeye yerleştirmek üzere küpsatlar, bilimsel deneyler, uzay yürüyüşü ekipmanları, istasyon için donanımlar ve elbette mürettebat için erzak içeriyor.

Cygnus kapsülü CanadArm 2 robot kolu ile istasyona kenetleniyor.
Foto: NASA.

Uzay ülkesi Asgardia’nın ilk uyduzu uzayda

Yörüngedeki bir istasyonda bağımsız bir devlet kurmayı amaçlayan Asgardia, ilk uydusunu uzaya yolladı. Orbital AKT Antares roketiyle Uzay İstasyonu’na gönderilen kargo içinde yer alan ve UUİ’den yörüngeye oturtulacak ayakkabı kutusu boyutundaki uydu Asgardia-1 adını taşıyor. Hedef ile fırlatılan uydu arasında epey bir fark var ama unutmayın “Roma bir günde kurulmadı”. Asgardia’nın kurucusu İgor Aşurbeyli de Asgardia’nın ilanından 13 ay sonra söz verildiği şekilde ilk uydusunun fırlatıldığını vurgulamış.

Yarım terabayt depolama kapasitesine sahip uydu Asgardia ‘vatandaşlarının’ uzaya gödenrdiği türlü selfi, kedi fotoğrafları, metin dosyaları gibi kişisel verileri taşıyor.

Asgardia-1 uydusunun bilgisayarda üretilmiş görüntüsü.

Amatör astronotlar uzaya çıkmak için bağış topluyor

Uzay çalışmaları uzun yıllarca devlet kurumları eliyle yürütüldü. Son on yılda ise özel girişimlerin etkinliği önemli ölçüde arttı. Sırada kâr amacı gütmeyen topluluklar olabilir. Danimarka’nın Kopenhag kentinde yaşayan ve kendilerini Copenhagen Suborbitals (CopSub) olarak adlandıran bir grup amatör astronot, kendi uzay araçlarını inşaa edebilmek için bağış topluyor. Son on yılda topladıkları bağışlarla bir düzineden fazla roket üreten grubun uzaya çıkıp çıkamayacağını ise zaman gösterecek; yalnız fotoğraflardan anlaşıldığı üzere bu konuda epey ciddiler:

Copenhagen Suborbitals
Foto: Thomas Pedersen

Uluslararası Uzay İstasyonu’na 17 yıl sonra yeni yazıcı

Uzayda kullanılan teknolojiler kimi zaman insanların kafasındaki uzay teknolojisi algısının epey uzağında şeylerdir. Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronotların da bir yazıcıya ihtiyacı var. Ayda 1,000 baskı için istasyonda biri Rus kısmında bulunan iki yazıcı kullanılmakta. NASA yaklaşık 20 yıllık Epson 800 Inkjet yazıcısını (Uzay Mekiklerinde de bundan kullanılıyormuş) yeni bir HP Envy 5600 ile değiştirmeye karar vermiş.

Dışardan bakınca pek de uzay çağı teknolojisiymiş gibi durmuyor.
Görsel: HP

Elbette yeni yazıcı yörüngeye çıkamdan evvel gerekli olamyan kısımları sökülecek. Yazıcı seçimindeki kriterleri ise sıfır yerçekiminde çalışabilmesi, çalışırken mürekkebi boşa harcamaması, alev almayan malzemeli ve tabii bir de enerji tasarruflu olması.

Kaynak: Bilim ve Teknoloji dergisi

Büyük Ateştopu Meteoru

Görsel & Telif: Ollie Taylor

17 Kasım’daki Günün Astronomi Görseli bir dağ geçidinde gerçekleşen astrofotoğraf çalışmasında şans eseri Büyük Ayı takımyıldızından rol çalan bir meteor görülüyor. Fotoğrafa şans eseri girmeyi başaran bu meteorun Almanya üzerinde ölçülen yolu, Kasım ayındaki Taurid Meteor Yağmuru’nun aktif saçılma noktasıyla uyum gösteriyor.

Leonardo Da Vinci İstanbul’da

Leonardo Da Vinci’nin Salvator Mundi adlı tablosu bir açık arttırmada 450 milyon Amerikan dolarına alıcı bularak en pahalı sanat eseri rekorunu kırdı. Tabloyu alanın kimliği bilinmiyor.

Tablo bir zeniginin özel koleksiyonuna katıladursun biz züğürtler için kapsamlı bir Leonardo Da Vinci sergisi İstanbul’da açılacak. Da Vinci’nin tahayyül ettiği icatların 100 replikasının yanı sıra orjinal el yazmaları, tablo ve çizimlerinden oluşan yaklaşık 200 eser sergilenecek. Jean-Christophe Hubert’in küratör olduğu Leonardo Da Vinci Expo: Dahi İstanbul’da isimli sergi 14 Aralık 2017 – 7 Nisan 2018 tarihlerinde UNIQ İstanbul’da açık olacak.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 15

Uydu Uzay ve Teknoloji Günleri

Haftasonu çok yoğun olduğum için Gökyüzü Raporu’nu yetiştiremedim. Daha kötüsü Cuma-Cumartesi gerçekleşen Uydu Uzay ve Teknoloji Günleri‘ne katılamadım 🙁

Yıl sona emek üzere, yavaş yavaş 2015’in muhasebesini yapan listeler yayınlanmaya başladı. Time dergisi 2015 yılının en iyi uzay fotoğraflarının listesini yapmış. 56 fotoğraflık liste görülmeye değer.

Astronot Cristoforetti 2015’in en önemli kadın figürlerinden biri

Financial Times gazetesi de 2015’in kadınları listesi hazırlamış. Listede Avrupa Uzay Ajansı ESA’nın astronotu Samantha Cristoforetti de yer alıyor. Aynı zamanda İtalya’nın ilk kadın astronotu olan Cristoforetti mikro yerçekiminde ilk defa espresso yaparak daha önce hiç gerçek kahve içilmemiş olan yörüngede bir başka ilke de adını yazdırmayı başarmıştı. Cristoforetti uzayda 199 gün geçirdi; alttaki fotoğraf “dalya” dediği 100. güne ait.

100_days_of_Futura

Küçük bir yıldızın yüzeyindeki fırtına gözlemlendi

Güneş fırtınalarına alışığız; ancak uzay teleskopları uzaktaki küçük bir yıldızda çok daha ilginç bir şey keşfetti: Jüpiter’in Kırmızı Leke’sine benzer bir fırtına.

İnsanlık için küçük ABD için büyük adım

Özel bir şirketin NASA için ürettiği Cygnus (Kuğu) korgo sondası Uluslararası Uzay İstasyonu’na ikmal gerçekleştirdi. Böylece uzay mekiklerinin emekliye ayrılmasından sonra alçak yörüngeye insan ve kargo taşıma kapasitesini kaybeden Amerika eski günlerine kısmi olarak döndü. NASA astronot taşımacılığını da tamamen özel sektöre devretti.

20151209_cygnus-deke-slayton_f840

Merak Mars kumullarına erişti

NASA’nın Merak (Curiosity) gezgini gayrıresmi şekilde Yüksek Kumul olarak adlandırılan kumullara ulaştı. Koyu kum tepelerini daha yakından inceleyecek olan Merak, kumdan örnek alıp üzerindeki bilim ekipmanlarına yerleştirecek. Mars’taki kumullar aktif. Mars’ın ince atmosferindeki zayıf rüzgarlarla yılda 1 metre kadar yol yer değiştiriyorlar.

mars-sand-dunes

Plüton’un en detaylı görüntüsü şimdi renkli

Yeni Ufuklar’ın cüce gezegen Plüton’a 14 Temmuz 2015’de gerçekleşen yakın geçişinde elde ettiği en keskin görüntülerin renkli halleri yayınlandı. Yüksek çözünürlüklü bu mozaik görüntüde her bir piksel (fotoğrafı oluşturan noktalar) Plüton’un yüzeyinde 77×85 metrelik alanı kapsıyor. Daha önce piksek piksel görüntüleriyle yetindiğimiz bir gökcismiydi!

color-swath-use-12-10-15_closeup

Foto
raf, Plüton’un kuzey batısındaki dağlık alan ile gayrıresmi olarak Sputnik Planum olarak anılan düzlüğün kesiştiği bölgede 80 km genişliğinde bir alanı gösteriyor.

uzay gemilerinin boyutları

Bazı önemli bilimkurgu filmlerinden hatırladığımız uzay gemilerinin boyutlarını karşılaştıran oldukça güzel bir animasyon hazırlanmış. Videoyu hazırlayan MetaBallStudios. Başlarda göreceğiniz Uluslararası Uzay İstasyonu’nun bir futbol sahasına sığabileceğini hatırlatayım.

Yükselen deniz seviyesi Dünya’nın dönüş hızını yavaşlatabilir.

Science Advances’da yayınlanan bir makaleye göre bilim insanlarını uzun süredir meşgul eden bir muamma olan Muks’ın gizemi çözülmüş olabilir. Wlater Munk, 2002 yılında yayınladığı bir makalede  tarihsel deniz seviyesi yükselmeleriyle gezegenin dönüşü arasında bir bağ olduğunu ileri sürüyor. Jerry Mitrovica liderliğindeki bir takım, bilgisayar modelleri kullanarak yaptığı çalışma İÖ 499 yılından günümüze kadar, buzul çağının sona ermesiyle yükselen su seviyesi nedeniyle gezegenimizin toplamda 4,5 saat yani yılda ortalama 2.4 saniyelik bir yavaşlama yaşadığını gösteriyor.

liquidmountainslakeerie5

Yavaşlamaya esas olarak Ay’ın sebep olduğu gelgitler sebep oluyor ve su seviyesi yükseldikçe bu etkinin ölçülebilir derecede artacağı bu çalışma sayesinde ortaya konmuş oluyor.

50 yıl sonra Dünya nasuıl bir yer olacak?

Tempo dergisi Aralık sayısında Dr. Umut Yıldız’a “50 yıl sonra Dünya nasıl bir yer olacak?” diye soruyor, Dr. Umut Yıldız cevaplıyor:

agir-sanayi-aya

Akatsuki Venüs’e kavuştu

Japon Hava-Uzay Araştırma Ajansı’nın (JAXA) Akatsuki (Japonca: Şafak) uzayaracı Venüs’ün yörüngesine 5 yıllık bir rötarın ardından girmeyi başardı. 7 Aralık 2010 tarihinde ana roket motorunda meydana gelen bir hata nedeniyle gezegeni ıskalayan Akatsuki bu defa yavaşlatmak için yedek reaksiyon kontrol sistemi kullandı. Venüs’ü yakalayamayınca Güneş’in yörüngesinde 9 tur attı. Akatsuki’nin 5 yıllık yörüngesini animasyon şeklinde bu youtube sayfasından izleyebilirsiniz.

Uçak tepesinde seyahat

Windspeed firmasının yeni icadı, uçak yolculuğunu genelde ekonomi sınıfının dar koltuklarında geçirmeye alışık olanlar için değil sanırım: uçağın tepesinde camdan bir kubbenin altında çift kişilik bir koltuk.

windspeed

Firma cam kubbenin uçapın geri kalanı kadar sağlam olduğunu iddia ediyor. Aşırı hava koşulları, kuş çarpması gibi durumlardan sağ salim çıkarmış. Instagram fotoğrafları çekmek için kanat üzerindeki koltuklara, sevişmek içinse uçak tuvaletine sıkı bir rakip olur.

Batman’da astronomi semineri

Mezopotamya Astronomi Derneği’nce (MAD), Batman Üniversitesi’nin Batı Raman yerleşkesindeki Fen Edebiyat Fakültesi’nde seminer verildi. Dernek başkanı ve astronom Mahmut Tekeş, dünden bugüne astronomi, astronomideki önemli anlar, Türkiye’de astronomi çalışmaları ve güncel konular üzerinde açıklamalarda bulundu.

Pekin havası kırmızı alarm veriyor

Geçen hafta Çin’in bazı şehirlerinde kirlilikten ötürü sarı alarm olduğundan bahsetmiştim. Bu hafta alarm seviyesi kırmızıya yükseldi.

cin-havasi-kirmizi-alarm

Dronlar Alemi

Kickstarter batan dron projesini gazeteciye araştırtacak

Kickstarter 3.4 milyon dolarla batan proje için bir gazeteci tuttu. Britanyalı dron geliştiricisi Torquing Group, Zano adlı dron projesiyle Kickstarter’da en çok fon toplayan Avrupalı girişim olmuştu. Çok tutan proje sadece iki ay içersinde 3.4 milyon dolar toplamayı başarmasına karşın 2015 Nisan’ında dağıtmaya söz verdiği dronların çalışan bir prototipi henüz ortaya koyamadı. Şirketin kurucu ortağı ve CEO’su olan Ivan Reedman istifa etti!

zano
büyük hayal kırıklığı yaratan Zano

Şimdi Kickstarter iyi başlayıp feci bir sonla biten projede neler olduğuna dair gerçeği açığa çıkarmak için Mark Harris isimli serbest bir gazeteciyle anlaştı.

Daha önce The Guardian, The Economist, Wired UK, New Scientist gibi önemli basın kuruluşlarında görev almış olan gazeteci ve serbest teknoloji yazarı olan Harris şimdi Kickstarter’da fonlanan projeyi araştıracak. Kickstarter ile yaptığı anlaşmaya göre Kickstarter Mark’ın yazısını değiştirme hakkına sahip değil.

Başakşehir Belediyesi kaçakla İHA ile mücadele edecek

dron-basaksehir2

İstanbul’daki Başakşehir Belediyesi kaçak inşaatlarla mücadele için insansız hava aracı kullanmaya başladı. Aracı geliştirenler Başakşehir Fen Lisesi öğrencileri. Gençler bunun için belediyenin Living Lab adlı yaşam laboratuvarını kullanmışlar. Bilime yatırım yapan kazanıyor.

dron-basaksehir

Polis dronu

Egemenler, halkı kontrol güçlerinde açılan gediklerden hoşlanmazlar ve İHA’lar bu konuda istisna oluşturmuyor.

polis-dron

Japonya’da Tokyo polisi uçuşa yasak bölgelere giriş yapmaya yeltenecek dronlar için polis İHA’ları almış. Bu araçlar dronları ağlarla engelleyecek. Tokyo polisi “patlayıcı taşıyan İHA’larla terörist saldırı yapılması bir ihtimal” demiş.

Bu yılın başlarında 40 yaşında bir Japon, nükleer enerjiyi protesto etmek amacıyla radyoaktif kum taşıyan bir dronu başbakan Shinzo Abe’nin ofisine indirmişti.

Uçan arkadaş

fleye

Yaklaşık 23cm çapıyla futbol topu büyüklüğünde olan bu sevimli dron görünümüyle alışıla gelmiş türdeşlerinden ayrılıyor. Dışardan bakınca pervaneler ve iskelet yapısı görülmüyor; pervaneleri korunaklı konumda. Belçikalı mühendislerin geliştirdiği Fleye bir kişisel otonom robot, sizi takip edebiliyor, wifi ile akıllı telefona bağlanıyor ayrıca GPS, jiroskop gibi 7 farklı algılayıcısı Linux işletim sistemli mini bilgisayarla kontrol ediliyor. Bir de 5 megapiksel HD kameraya da sahip. Doğrusu 2015 biterken insan hiç olmazsa full HD çözünürlük bekliyor. Sadece 10 dakika havada kalabilmesi de uçan robot arkadaş için biraz az.

Dronlar için gece görüş kamerası

Ünlü dron firması DJI yeni gece görüş teknolojili drone kamerası Zenmuse XT’yi tanıttı. Kamera termal görüntüleme sistemi sayesinde zifiri karanlıkta bile çekim yapabiliyor.

Somon göçü

Dronlar Alaska’daki somon göçünü belgelemiş: