Haftalık Gökyüzü Raporu – 44

Samanyolu dalgalıymış

Derya içre olup deryayı bilmeyen balıklar gibi biz de içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisini tam olarak bilmiyoruz. Diğer gökadalara dışardan bakmak onların tüm yapısını incelemeye müsade etse de Samanyolumuzun tam şeklini çözmemiz kolay değil. Sarmal yapıda olduğunu biliyor ve düz bir disk gibi düşünüyorduk. Eğer Çinli astronomların gözlemleri doğruysa düz sandığımız disk uçlarından eğimli olabilir. Gökbilimciler bu bulguya uzak noktalardaki 1339 yıldızı inceleyerek ulaştılar. Sebeple ilgili bir şey söylenmese de gökadalar genelde komşularının kütleçekim etkisiyle şekil değiştirebiliyorlar.

Çevresiyle olan kütleçekim etkileşimi sonucu önemli biçimde bükülmüş olan ESO 510-G13 galaksisi 150 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor. Görsel: NASA/ESA/Hubble UT

Tesadüfen keşfedilen komşu gökada

Samanyolu’nun 30 ışıkyılına kadar yakınında olan gökadalar komşu olarak anılır. Astronomlar Samanyolu halesi içinde bulunan (~13.000 ışıkyılı) yıldız kümelerinden biri olan NGC 6752‘deki beyaz cüceleri incelerken milyonlarca ışıkyılı uzakta yer alan bir cüce gökada keşfetti. 100 bin ışıkyılı çapındaki Samanyolu’na göre yaklaşık 3000 ışıkyılı çapıyla oldukça küçük kalan bu gökada Bedin 1 olarak isimlendirildi.

Samanyolu’ndan bu kadar bahsettikten sonra içinde bulunduğumuz galaksi hakkındaki 25 ilginç bilgiye de gözatmak isteyebilirsiniz diye yazıyı buraya bırakıyorum.

İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü Mars’taki su ve yaşam izlerini astroarkeoloji ve astrobiyoloji açısından irdeleneceği bir sunum organize ediyor. 15 Şubat Cuma günü saat 18:00’da gerçekleşecek sunumu Olcaytuğ Özgüllü yapacak.

Son olarak Ay’ın arka tarafına uzayaracı gönderen Çinliler sadece Ay yüzeyine yönelik çalışmıyorlar. Bambaşka bir perspektiften alışılmadık bir görüntü sunan bu fotoğraf Çin’in Ay yörüngesindeki Longjiang-2 uydusunca çekildi. Uydudan gönderilen 16kb boyutundaki görüntünün Dünya’ya transferi 20 dakika sürmüş. Uzayda iletişim oldukça yavaş işliyor.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 43

Ay’da filizlenen ilk bitkiler

Chang’e-4 yer aracında içinde pamuk, patates, fare kulağı teresi (arabidopsis) ve kanola bitkilerinin tohumları bulunan bir biyosfer deney ekipmanı bulunuyor. Pamuk tohumları çimlenmeyi başararak, Ay üzerinde çimlenen ilk bitkiler olma onuruna eriştiler. Ne yazık ki aşırı soğuk nedeni ile bu bitkilerin ömrü uzun olmadı. Ay kendi etrafındaki dönüşünü uzun sürede tamamladığından, Ay’daki gece ve gündüzler uzun sürmekte bu da aşırı sıcaklık farklarına sebep oluyor.

Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği

TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi tarafından düzenlenen ve bu yıl Prof. Dr. Berahitdin ALBAYRAK’ın anılacağı Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği için kayıtlar başladı.

Şenlik 1-4 Ağustos 2019 tarihlerinde TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin bulunduğu 2000 m yükseklikteki Saklıkent’te (Antalya) gerçekleşecek ve katılımcılar kendi çadırlarında kalacaklar.

Gökbilim severler tarafından yoğun talebin olduğu Ulusal Gözlem Şenliği tüm astronomi meraklılarına açık olsa da katılımcılarını kontenjan sebebiyle kura ile seçiyor. Şenlik için son başvuru tarihi 1 Mart 2019. Kura sonuçları Mart ayının ilk haftasında açıklanacak. Kayıt için detaylı bilgiyi şenlik kayıt sayfasından edinebilirsiniz.

kozmik sisin içinde dans eden yıldızlar

Yıldızların çoğu Güneşimiz gibi tek başına değil, bir çift veya daha fazla yıldızdan oluşan sistemlerde bulunur. Yeni keşfedilen bir yıldız çifti (HD 98000) ise daha önce sadece var olabileceği ileri sürülmüş fakat hiç görülmemiş bir duruma sahipler. İkili, gaz ve toz diskinin içinde birbirine dik yörüngede dolanıyorlar. Toz disklerinin 3’te birinde gezegen oluştuğu düşünülüyor. Daha önce yıldızların dönüş düzlemi dışında kalan gezegenler gözlemlenmiş olsa da düzlem dışı bir toz halkasına rastlanmamıştı.

HD 98000’in sanatçı gözünden resmi

Yörüngeye reklam panosu

Karl Marx boşuna “Kapitalizm satamadığı ağacı keser” dememiş. Kapitalistler gökyüzünü metalaştırmada yeni ve gece gökyüzünü sevenler için rahatsız edici bir yok bulmuş: yörüngeye reklam panoları yerleştirmek! Bir Rus şirketi olan StartRocket, Orbital Display adlı projesiyle uzaya gece gökyüzünde görülecek reklam panoları yerleştirmeyi amaçlıyor. Proje 300-400 km yükseklikteki bir yörüngeye (ISS’de burada) çıkarılacak küçük küp uydulara dayanıyor. Sürekli Dünya çevresinde dönecek uydular yeryüzündeki bir noktadan 6 dakika boyunca görünür olacaklar. Şirket projenin 2020’de hayata geçmesini, 2022’de de reklam vermeye başlamayı planlıyor.

Ismarlama göktaşı yağmuru

Bir Japon şirketi ise müşterilerine isteğe bağlı göktaşı yağmuru sunmayı amaçlıyor. 400 km yükseklikteki yörüngeye oturtulacak 65 kg ağırlıktaki uydu, istenildiğinde göktaşı yerine geçecek bilyeler taşıyacak. Kulağa reklam panosundan çok daha iyi geliyor.

düz dünyanın patenti alınacak 🤦‍♀️

Dünya’nın düz olduğunu sananların kurduğu Düz Dünya Derneği’nin başkanı Doğukan Özkan “Düz Dünya” adı için marka patent başvurusu yaptıklarını açıklamış. Dernek farklı şehirlerde konferanslar düzenlemeyi ayrıca bir ‘bilim merkezi’ açmayı düşünüyormuş 😱 Keriz silkeleme kokusu alıyorum…

bilim, bilimi reddedenleri açıklıyor

Peki neden bazı insanlar bu kadar mantıksız şeyleri savunuyor? Bir grup psikoloğun 2017 yılında yaptıkları çalışma aşı karşıtları, düz dünyacılar, küresel ısınmayı yok sayanlar gibi çok açık bilimsel destekleri olan şeyleri inkar eden gruplar hakkında ilginç görüşler ortaya koyuyor. Buna göre bu insanlar belli konular üzerinde bilim insanları gibi mantık çerçevesinde düşünmüyor, bunun yerine bir avukat gibi kabul ettikleri fikirleri destekleyen görüşleri kabul edip diğer tüm görüşleri yok sayıyorlar.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 41

Çin uzayaracı Ay’ın arka yüzüne indi

Çinliler uzay araştırmaları tarihine geçecek önemli bir başarıya imza attılar. İlk defa bir uzayaracı Ay’ın arka yüzüne yumuşak iniş yaptı.
Chang’e-4 aracı Von Kármán kraterine indikten birkaç saat sonra yüzeyin ilk fotoğrafını yolladı. Yer aracının taşıdığı Yutu 2 (Yeşim Tavşanı) gezgin robot da daha sonra başarı ile Ay yüzeyinde ilerlemeye başladı.

Ay’ın Dünya etrafında dönüş hızı ile kendi ekseninde dönüş hızı aynı. Bu da uydumuzun sadece bir yüzünü görebilmemize neden oluyor. Bu durum kütleçekim kilidi denilen bir etkinin sonucu ve diğer büyük uydularda da görülmekte. Ay’ın görülmeyen yarıküresi Dünya’dan hiçbir elektromanyetik gürültü ulaşmadığından, uzayı gözlemlemek için önemli bir alan. Ancak Dünya’dan gönderilen sinyaller de ulaşamadığından Ay’ın arka yüzündeki araçlar bir uydu aracılığıyla iletişim kurması sağlanıyor.

Plüton kaşifi Ultima Thule’yi görüntüledi

Plüton ve yoldaşı Charon’u gün yüzüne çıkaran New Horizons (Yeni Ufuklar) uzay sondasını hatırlarsınız. NASA’nın geliştirdiği uzayaracı hızla Plüton sistemine ulaşmış ancak burada bir yörüngeye girmeden dosdoğru yoluna devam etmişti. Elbette bilim insanları New Horizons’ın uzayda boşu boşuna yol almasına izin verecek değildi. Esas görevinin ardından ziyaret için Kuiper kuşağında yeni bir hedef belirlenmişti. Nihayet Ultima Thule diye adlandırılan asteroide ulaşan uzayarcı, yakından gözlemlenmiş en uzak gökcisimi ünvanını alan bu yer fıstığı biçimli (kardan adam diyen de var) kuiper kuşağı cismini görüntüledi.

Şu an uzayın derinliklerine doğru ilerlemeye devam eden New Horizons Dünya’dan 6.6 milyar km uzakta bulunan Ultima Thule’nin yaklaşık 3500 km yakınından geçti. Peki 6.6 milyar km ne kadar uzak? AstroTürk’teki ilgili yazıdan bunu öğrenebilirsiniz.

2019 Gök Olayları Yıllığı yayınlandı

Alp Akoğlu’nun katkısıyla hazırlanan Bilim Teknik dergisi ve TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin sunduğu 2019 Gök Olayları Yıllığı yayınlandı.

http://www.tug.tubitak.gov.tr/dokumanlar/yillik/goy_2019.pdf

Yılın ilk parçalı güneş tutulması gerçekleşti

2019 yılının ilk parçalı güneş tutulması doğu Asya’dan izlenebildi.

ABD İran’ın fırlatma teknolojisinden rahatsız

İran’ın uydu fırlatma amacıyla geliştirdiği ve 2017 yılında test ettiği roket. Fotoğraf: ASSOCIATED PRESS

ABD emperyalizmi İran’ın uzayaracı fırlatma teknolojilerinden rahatsız. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran’ın füze denemelerini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 2231 sayılı kararını ihlal olarak tanımladıklarını söyledi. ABD yönetimi fırlatma teknolojisiyle kıtalar arası güdümlü füze teknolojisinin aynı olduğunu ileri sürerek karşı çıkıyor. Bu füzelerin uzaya çıkabildiği gibi Dünya’da herhangi bir yeri vuracak biçimde geliştirmesi de mümkün. Öte yandan aynı ABD çok sayıda kıtalar arası nükleer füzeye sahip.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 40

Çin’in Ay yolculuğu başladı

Daha önce Ay’a yüzey aracı ve gezgin robot gönderen Çin’in Ay programı daha iddialı bir görevle devam ediyor. Şimdiye dek Ay araştırmalarında, uydumuzun bize dönük yüzü hedefleniyordu. Çin şimdi daha zorlu bir göreve imza atarak Ay’ın arka yüzüne (karanlık yüzü de denir ancak karanlık değil) araç gönderecek. Bu iş kolay değil zira bu araç ile iletişim kurmak zahmetli bir iş. Bize dönük yüzüyle doğrudan iletişim kurabildiğimiz halde, arka yüzüyle iletişim için işin içine bir de Ay’ın arka yüzünü gören iletişim uyduları giriyor. İşte Çin’in geçtiğimiz hafta fırlattığı Queqiao uydusu bu amaçla, Ay’ın arkasında konuşlanmasını sağlayacak Lagrange-2 noktasına fırlatıldı.

Alan Bean hayatını kaybetti

Apollo 12 astronotlarından Alan Bean 86 yaşında hayatını kaybetti. Apollo 12 görevinde Ay Modülü’ne pilotluk yapan Bean, Ay’da yürüyen 4. insan olmuştu. Aynı zamanda ABD’nin uzay laboratuvar programı Skylab 3’de de komutan olarak görev almıştı.

Alan Bean uzay konulu resimler yaptığı stüdyosunda .

Pulsara büyüteçle bakmak

Bilim insanları 6500 ışık yılı uzaklıktaki bir pulsarı araştırmak için şimdiye kadarki en yüksek çözünürlüklü gözlemlerden birini gerçekleştirdiler. Bu gözlem için sadece eldeki gözlem araçlarını kullanmadılar; aynı zamanda pulsarın önünde bulunan ve doğal bir mercek etkisi yaratan gaz bulutundan da faydalandılar. İnceledikleri sistem eski bir yıldız kalıntısı olan pulsar (nötron yıldızı) ve ona eşlik eden bir kahve rengi cüce. Cüce yaklaşık Jüpiter kadarken, pulsar New York’un Manhattan bölgesi kadar.

Göresel: Nature.

Güneş sistemine yerleşen bir yabancı

‘Oumuamua‘yı hatırlarsınız, farklı bir yıldız sisteminden kopmuş olan bir gökcismi Güneş Sistemi’nden geçip gitmişti. Gökbilimciler şimdi de bir göktaşının Güneş Sistemi dışından gelip, burada bir yörüngeye yerleştiğini buldular.  Güneş ve gezegenler meydana gelirken tüm kozmik malzeme aynı düzlemde ve aynı yöne doğru dönüyordu. Bu nedenle Güneş Sistemi’ne dahil tüm cisimler aynı yönde dönmektedirler. Zıt yönde döndüğü bilinen 2015 BZ509 kodlu göktaşı üzerinde çalışan araştırmacılar, simülasyonlar hazırlayarak durumu inceledi ve bu cismin Güneş Sistemi dışından gelmiş olması gerektiği sonucuna vardı.

2015 BZ509’un Büyük Dürbün Teleskobu (Large Binocular Telescope) gözlemevi tarafından yakalanan görüntüsü. Hareket halindeki cisim, hareketsiz gözüken yıldızlı arkaplan üzerinde açığa çıkıyor.

F-35’ler gelecek mi? Gelirse full sürüm mü gelecek?

ABD Temsilciler Meclisi’nde kabul edilen yasa taslağında Türkiye’ye F-35 satışını, Türkiye ile ABD ilişkilerinin durumu hakkında rapor hazırlanana kadar askıya alınması kararı çıktı. Yıllık savunma politikalarını belirleyen Ulusual Yetkilendirme Yasası (NDAA) için Senato da bir taslak hazırlayacak. Daha sonra bu iki taslak görüşülerek nihai bir yasa ortaya çıkarılacak. Tasarıda yer alan ABD-Türkiye ilişkilerini konu alan bölümde, Türkiye ile ABD ilişkilerindeki gerilim, Rusya’dan S-400 alımı konu ediliyor. Tasarı’nın senatodaki versiyonunda da S-400 savunma sistemi alınması halinde, Başkan’ın yaptırım uygulamaya sokması isteniyor. Henüz kesinleşmiş bir karar yok ancak ne karar alınırsa alınsın, F-35 projesinin maliyeti Türkiye’ye bu uçakların satılmasını zorluyor. Bu yüzden Türkiye’ye S-400 aldırmama ve F-35 satma baskısı devam edecektir.

Türkiye için üretilen ilk F-35 ABD’deki test uçuşu sırasında.

F-35’ler için diğer bir kritik haber ise İsrail’den. Habere göre İsrail, Ortadoğu’da F-35 uçaklarına veya en azından gelişmiş versiyonuna sahip tek ülke olmak istiyor. Bu amaçla Türkiye’nin F35 alsa da bu uçakların performansını arttıran güncel yazılımsız alması için Vaşington’da görüşmeler yürütüyor.

Sizi öldürmeye gelecekler!

Gökyüzüyle alakalı değil belki ama hayat-memat meselesi olduğu için burada da paylaşmak istedim:

 

 

 

Haftalık Gökyüzü Raporu – 22

Europa’da su izi bulundu

Hubble teleskobu, Jüpiter’in uydusu Europa’nın üzerindeki yarıklardan su buharı olduğu düşünülen fışkırmaları gözlemledi. Bu fışkırmalarla uydunun yüzeyinden 200 km kadar yükselen suyun tekrar yüzeye düştüğü düşünülüyor. Buzlarla kaplı yüzeyin altında ise Dünya’daki okyanusların sahip olduğundan iki kat fazla su olduğuna inanılıyor.

Çin’deki dünyanın en büyük teleskobu faaliyete geçti

fast-teleskobu

Çin’in 500 metrelik çapıyla ‘dünyanın en büyük teleskobu’ ünvanına sahip FAST radyo teleskobu faaliyete geçti. 180 milyon dolara mal olduğu düşünülen FAST’in inşaası 5 yıl sürmüş ve geçtiğimiz temmuz ayında tamamlanmıştı. FAST’in tahtından ettiği, Porto Riko’da bulunan 305 metre çaplı Arecibo teleskobu 1963 yılında inşaa edilmişti.

Porto Riko karanlığa gömüldü

Porto Riko’nun tek derdi teleskobunun 2. sıraya düşmesi değil: Ada ülkesi Porto Riko’daki bir elektrik santralinde meydana gelen yangın ülkenin önemli bir kısmını elektriksiz bıraktı. 1.5 milyon insanın karanlığa gömülmesi uydu fotoğraflarına da yansıdı. Suomi NPP uydusunun yakaladığı görüntüler sayesinde adada yaşayanların uğradığı dramatik değişim rahatça görülüyor.

porto-riko

NASA burçların değiştiğini açıkladı mı?

NASA geçtiğimiz hafta çıkan “NASA burçların değiştiğini açıkladı” haberlerine cevap verdi: “Astroloji bilim değildir”. NASA’nın birkaç ay önce yaptığı, Dünya’nın ekseninin 3 bin yılda değiştiği açıklamasınıa istinaden bu tarz haberler ‘uydurulmuştu’.

Bilecik’e yıldırım düştü

Sonbahar geldi ve hava koşullarıyla kendini hissettiriyor. Son hafta yurdun büyük kısmı, yağış, fırtına gördü. Fakat en etkileyici fırtına Bilecik’e rast geldi:

bilecik-yildirim

 

Türkiye Uzay Ajansı için çalışmalar tamamlandı

Anadolu Ajansı’nın haberine göre Ulaştırma Bakanı Arslan, Türkiye Uzay Ajansı’nın kurulması için gereken çalışmaların tamamlandığını ve yeni yasama döneminde konunun meclis gündemine geleceğini açıkladı.

uydu4-m