24 Ekim

24 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1851 – William Lassell Uranüs’ün aylarından Umbriel ve Ariel’i keşfetti.

Ariel adı Alexander Pope’un The Rape of the Lock (Bukleye Tecavüz) şiirinde ve Shakespeare’in The Tempest eserinde geçen bir periden geliyor. Ortalama çapı 1157 km olan Ariel, Uranüs’ün bilinen 27 uydusundan büyüklük bakımından dördüncüsü. İçteki kayaç çekirdeğinin buzdan manto ile sarıldığı düşünülüyor. 1986’da Voyager 2 tarafındna görüntülenen uydunun yüzeyi derin yarıklar ve kanyonlardan oluşuyor.

Umbriel de adını Alexander Pope’un aynı şiirindeki karanlık melankoli perisi olan bir başka karakterden alıyor. 1169.4 km çapındaki Umbriel, Uranüs’ün en fazla kratere sahip ikinci uydusu (birinci Oberon). Yüzeyini kimisi 210 km çapına erişen kraterler kaplıyor. Umbriel’ de Voyager 2 tarafından fotoğraflandı.

1946 – V-2 No. 13 roketine yerleştirilen bir fotoğraf makinası ile Dünya’nın uzaydan ilk fotoğrafı çekildi. Nazi Almanyası’nda geliştirilen V2 roketleri II. Dünya Savaşı’nın sonunda Amerikalıların eline geçmişti. Amerikalılar roket teknolojisini anlamak için yaptıkları testlerde, roketin üzerine bilimsel araçlar ekledi. Bunlar arasında her saniye bir kare resim çeken 35 mm bir kamera da yer alıyordu.

Dünya’nın uzaydan çekilen ilk fotoğrafı.
Telif: WHITE SANDS MISSILE RANGE / APPLIED PHYSICS LABORATORY

1957 – ABD Hava Kuvvetleri X-20 Dyna-Soar insanlı uzay programını başlattı.

1960 – Sovyetler Birliği Baykonur’da bir balistik füze fırlatma rampasında patladı. 100’den fazla insan öldü.

1963 – Baykonur Kozmodromu’ndaki R-9 Desna füzesinden oksijen sızıntısı sebebiyle başlayan yangında yedi kişi öldü.

1970 – Sovyet otonom Zond 8 uzayaracı Ay’ın arkasından döndü. Ay’ın arka yüzünden 1,110 km uzaklıktan dolanan Zond 8, bu yolculuk sırasında siyah-beyaz ve renkli fotoğraflar çektikten sonra 27 Ekim’de Hint Okyanusu’na indi.

1998 – Asteroid kuşağını keşfetmek ve yeni uzayaracı teknolojilerini test etmeyi amaçlayan Deep Space 1 fırlatıldı.

2003 – Concorde son ticari uçuşunu yaptı.

2007 – Çin Ay Keşif Programı’nın ilk uydusu olan Chang’e 1 fırlatıldı. Ay yörüngesine 5 Kasım’da girecek uydunun görevi 1 Mart 2009’da sonlandırılacak ve Chang’e 1 Ay’a düşürülecekti.

2014 – Çin Ulusal Uzay İdaresi deneysel Ay görevi, Chang’e 5-T1’i fırlattı. Uzayaracı Ay’ın arkasından dolaşıp Dünya’ya dönecekti.

24 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1601 – Danimarkalı astronom ve simyager Tycho Brahe öldü (d. 1546)
1655 – Fransız rahip, astronom ve matematikçi Pierre Gassendi öldü (d. 1592)
1804 – Alman fizikçi ve akademisyen Wilhelm Eduard Weber doğdu (ö. 1891)
1934 – Amerikan fizikçi ve yazar John G. Cramer doğdu.
1932 – Nobel ödülü sahibi, Fransız fizikçi ve akademisyen Pierre-Gilles de Gennes doğdu (ö. 2007)
1966 – Çinli savaş pilotu ve astronot Jing Haipeng doğdu. Shenzhou 7, Shenzhou 9 ve Shenzhou 11 görevlerinde olmak üzere üç defa uzaya çıkan tek Çinli oldu.

Jing Haipeng

12 Ekim

12 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1964: Sovyetler Birliği Voskhod 1’i fırlattı. Voskhod 1, Dünya yörüngesine birden fazla insanı çıkartan ve basınç elbiseleri olmadan uçulan ilk uzayaracı oldu. Sovyetler Birliği bu başarılı fırlatma sayesinde, Amerikalıların Gemini Projesi ile daha önce başarmaya çalıştığı birden fazla kişiyi taşıyan uzayaracını yapma konusunda öne geçmiş oldu. Bir sonraki Voskhod görevinde ilk uzay yürüyüşü gerçekleştirilecekti.

Voskhod 1

1994: Magellan uzayaracı Venüs atmosferinde yandı.

2005: Çin’in ikinci insanlı uzay uçuşu gerçekleşti. Shenzhou 6 uzayaracı yörüngeye iki kozmonotu taşıdı. Mürettebat dört gün 19.5 saat sonra Dünya’ya geri döndü. Görevin amacı, insan uzay uçuş teknolojisini sergilemek ve uzayaracı ile yer destek sistemlerinin tasarımını test etmekti.[1]

Shenzhou 6 fırlatılırken.

12 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

2013 – Amerikalı astronom ve bilim insanı George Herbig öldü (d. 1920)
1932 – Danimarkalı fizikçi ve bilim insanı John Moffat doğdu

5 Kasım

5 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1911 – İlk Amerikan kıtalararası uçuşu Calbraith Perry Rodgers tarafından tamamlandı. Rodgers ABD’yi, Wright EX “Vin Fiz” uçağıyla, bir okyanus kıyısından diğerine 49 günde katetti ama hedeflediği 50,000 dolarlık Hearst ödülü 30 gün süre verdiği için ödülü kazanamadı.

Calbraith Perry Rodgers uçağı Vin Fiz ile beraber poz verirken.

1995 – Uzay mekiği Columbia Dünya’ya başarıyla inerek STS-73 görevini sonlandırdı. 20 Ekim günü fırlatılan mekik yörüngeye mikro yerçekimi ortamında deney yapmaya yarayan ikinci Spacelab modülünü ( United States Microgravity Laboratory – USML-2) taşımıştı.

Uzay mekiği Columbia

2007 – Çin’in ilk Ay uydusu, Chang’e 1, Ay yörüngesine girdi. Görev 1 Mart 2009’da sonlandırılacak ve Chang’e 1 Ay’a düşürülecekti.

2013 – Hindistan, ülkenin ilk gezegenlerarası operasyonu olan, Mars Uydu Görevi’ni fırlattı.

5 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1948 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve akademisyen William Daniel Phillips doğdu
1879 – İskoç fizikçi ve matematikçi James Clerk Maxwell öldü (d. 1831)
1992 – Amerikalı fizikçi ve satranç oyuncusu Arpad Elo öldü (d. 1903)
1906 – Amerikalı astronom ve akademisyen Fred Lawrence Whipple doğdu (ö. 2004)
1961 – Amerikalı donanma albayı, pilot ve astronot Alan G. Poindexter doğdu (ö. 2012). Aralık 2002’de STS-120 görevine pilot olarak seçilmişti. Sadece iki ay sonra gerçekleşen Columbia faciasından sonra bu görev iptal edildi. Poindexter uzaya ilk kez 2008 yılında çıkma fırsatı buldu. Pilot olarak seçildiği STS-122 görevinde Uluslararası Uzay İstasyonu’na (ISS) ESA’nın Columbus Laboratuvarı modülünü çıkarttılar. STS-125 ve STS-127’de yer kontrolde görev aldıktan sonra STS-131 göreviyle yeniden yörüngeye çıktı. Komutanlığı üstlendiği bu görevde ISS’e Çok Amaçlı Lojistik Modülü’nü çıkarttılar. 1 Temmuz 2012 günü jet-ski kazası sonucu hayatını kaybetti.

STS-131 görevi sırasında uzay mekiğinin taşıdığı Çok Amaçlı Lojistik Modülü. NASA

Haftalık Gökyüzü Raporu – 44

Samanyolu dalgalıymış

Derya içre olup deryayı bilmeyen balıklar gibi biz de içinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisini tam olarak bilmiyoruz. Diğer gökadalara dışardan bakmak onların tüm yapısını incelemeye müsade etse de Samanyolumuzun tam şeklini çözmemiz kolay değil. Sarmal yapıda olduğunu biliyor ve düz bir disk gibi düşünüyorduk. Eğer Çinli astronomların gözlemleri doğruysa düz sandığımız disk uçlarından eğimli olabilir. Gökbilimciler bu bulguya uzak noktalardaki 1339 yıldızı inceleyerek ulaştılar. Sebeple ilgili bir şey söylenmese de gökadalar genelde komşularının kütleçekim etkisiyle şekil değiştirebiliyorlar.

Çevresiyle olan kütleçekim etkileşimi sonucu önemli biçimde bükülmüş olan ESO 510-G13 galaksisi 150 milyon ışıkyılı uzağımızda bulunuyor. Görsel: NASA/ESA/Hubble UT

Tesadüfen keşfedilen komşu gökada

Samanyolu’nun 30 ışıkyılına kadar yakınında olan gökadalar komşu olarak anılır. Astronomlar Samanyolu halesi içinde bulunan (~13.000 ışıkyılı) yıldız kümelerinden biri olan NGC 6752‘deki beyaz cüceleri incelerken milyonlarca ışıkyılı uzakta yer alan bir cüce gökada keşfetti. 100 bin ışıkyılı çapındaki Samanyolu’na göre yaklaşık 3000 ışıkyılı çapıyla oldukça küçük kalan bu gökada Bedin 1 olarak isimlendirildi.

Samanyolu’ndan bu kadar bahsettikten sonra içinde bulunduğumuz galaksi hakkındaki 25 ilginç bilgiye de gözatmak isteyebilirsiniz diye yazıyı buraya bırakıyorum.

İstanbul Üniversitesi Amatör Astronomlar Kulübü Mars’taki su ve yaşam izlerini astroarkeoloji ve astrobiyoloji açısından irdeleneceği bir sunum organize ediyor. 15 Şubat Cuma günü saat 18:00’da gerçekleşecek sunumu Olcaytuğ Özgüllü yapacak.

Son olarak Ay’ın arka tarafına uzayaracı gönderen Çinliler sadece Ay yüzeyine yönelik çalışmıyorlar. Bambaşka bir perspektiften alışılmadık bir görüntü sunan bu fotoğraf Çin’in Ay yörüngesindeki Longjiang-2 uydusunca çekildi. Uydudan gönderilen 16kb boyutundaki görüntünün Dünya’ya transferi 20 dakika sürmüş. Uzayda iletişim oldukça yavaş işliyor.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 43

Ay’da filizlenen ilk bitkiler

Chang’e-4 yer aracında içinde pamuk, patates, fare kulağı teresi (arabidopsis) ve kanola bitkilerinin tohumları bulunan bir biyosfer deney ekipmanı bulunuyor. Pamuk tohumları çimlenmeyi başararak, Ay üzerinde çimlenen ilk bitkiler olma onuruna eriştiler. Ne yazık ki aşırı soğuk nedeni ile bu bitkilerin ömrü uzun olmadı. Ay kendi etrafındaki dönüşünü uzun sürede tamamladığından, Ay’daki gece ve gündüzler uzun sürmekte bu da aşırı sıcaklık farklarına sebep oluyor.

Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği

TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi tarafından düzenlenen ve bu yıl Prof. Dr. Berahitdin ALBAYRAK’ın anılacağı Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği için kayıtlar başladı.

Şenlik 1-4 Ağustos 2019 tarihlerinde TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin bulunduğu 2000 m yükseklikteki Saklıkent’te (Antalya) gerçekleşecek ve katılımcılar kendi çadırlarında kalacaklar.

Gökbilim severler tarafından yoğun talebin olduğu Ulusal Gözlem Şenliği tüm astronomi meraklılarına açık olsa da katılımcılarını kontenjan sebebiyle kura ile seçiyor. Şenlik için son başvuru tarihi 1 Mart 2019. Kura sonuçları Mart ayının ilk haftasında açıklanacak. Kayıt için detaylı bilgiyi şenlik kayıt sayfasından edinebilirsiniz.

kozmik sisin içinde dans eden yıldızlar

Yıldızların çoğu Güneşimiz gibi tek başına değil, bir çift veya daha fazla yıldızdan oluşan sistemlerde bulunur. Yeni keşfedilen bir yıldız çifti (HD 98000) ise daha önce sadece var olabileceği ileri sürülmüş fakat hiç görülmemiş bir duruma sahipler. İkili, gaz ve toz diskinin içinde birbirine dik yörüngede dolanıyorlar. Toz disklerinin 3’te birinde gezegen oluştuğu düşünülüyor. Daha önce yıldızların dönüş düzlemi dışında kalan gezegenler gözlemlenmiş olsa da düzlem dışı bir toz halkasına rastlanmamıştı.

HD 98000’in sanatçı gözünden resmi

Yörüngeye reklam panosu

Karl Marx boşuna “Kapitalizm satamadığı ağacı keser” dememiş. Kapitalistler gökyüzünü metalaştırmada yeni ve gece gökyüzünü sevenler için rahatsız edici bir yok bulmuş: yörüngeye reklam panoları yerleştirmek! Bir Rus şirketi olan StartRocket, Orbital Display adlı projesiyle uzaya gece gökyüzünde görülecek reklam panoları yerleştirmeyi amaçlıyor. Proje 300-400 km yükseklikteki bir yörüngeye (ISS’de burada) çıkarılacak küçük küp uydulara dayanıyor. Sürekli Dünya çevresinde dönecek uydular yeryüzündeki bir noktadan 6 dakika boyunca görünür olacaklar. Şirket projenin 2020’de hayata geçmesini, 2022’de de reklam vermeye başlamayı planlıyor.

Ismarlama göktaşı yağmuru

Bir Japon şirketi ise müşterilerine isteğe bağlı göktaşı yağmuru sunmayı amaçlıyor. 400 km yükseklikteki yörüngeye oturtulacak 65 kg ağırlıktaki uydu, istenildiğinde göktaşı yerine geçecek bilyeler taşıyacak. Kulağa reklam panosundan çok daha iyi geliyor.

düz dünyanın patenti alınacak 🤦‍♀️

Dünya’nın düz olduğunu sananların kurduğu Düz Dünya Derneği’nin başkanı Doğukan Özkan “Düz Dünya” adı için marka patent başvurusu yaptıklarını açıklamış. Dernek farklı şehirlerde konferanslar düzenlemeyi ayrıca bir ‘bilim merkezi’ açmayı düşünüyormuş 😱 Keriz silkeleme kokusu alıyorum…

bilim, bilimi reddedenleri açıklıyor

Peki neden bazı insanlar bu kadar mantıksız şeyleri savunuyor? Bir grup psikoloğun 2017 yılında yaptıkları çalışma aşı karşıtları, düz dünyacılar, küresel ısınmayı yok sayanlar gibi çok açık bilimsel destekleri olan şeyleri inkar eden gruplar hakkında ilginç görüşler ortaya koyuyor. Buna göre bu insanlar belli konular üzerinde bilim insanları gibi mantık çerçevesinde düşünmüyor, bunun yerine bir avukat gibi kabul ettikleri fikirleri destekleyen görüşleri kabul edip diğer tüm görüşleri yok sayıyorlar.