Sombrero Gökadası – Messier 104

Sombrero Gökadası, ismini Meksikalıların geleneksel meşhur şapkasından alıyor. Çubuksuz sarmal sınıfında bir gökada olan Sombrero Messier kataloğunun 104. objesi (M 104) ayrıca NGC 4594 olarak da biliniyor.

Gökcismi Adı: Sombrero Gökadası
Alternatif Adlandırmalar: Messier 104, M86, NGC 4406
Gökcismi Tipi: Çubuksuz sarmal (Sa)
Takımyıldız: Başak (Virgo)
Sağ açıklık: 12 : 40.0 (h:m)
Dik açıklık: -11 : 37 (deg:m)
Uzaklık: 50.000.000 ışık yılı
Görünür Parlaklık: 8 (kadir)
Görünür Çap: 9×4 (arc dakika)

Bizden yaklaşık 31 ışık yılı (9.55 megaparsek) ötede, Başak takımyıldızı içersinde yer alıyor. 50.000 ışık yılı çapındaki bu galaksi, bizim Samanyolu gökadasının 3’te biri uzunlukta. 800 milyar güneş kütlesindeki gökada, binlerce galaksiden oluşan Başak Süper Kümesi‘nin bir üyesi.

m104_hubble_remix
Sombrero’nun Hubble tarafından elde edilmiş görüntüsü

Sombrero Galaksisi gözlemi

+9 kadir parlaklığa sahip olan M104 gözle görülemeyecek kadar soluk olsa da  amatör gökbilimciler için teleskopla kolay bir hedef. Kusursuz gözlem koşullarında dürbün ile göz biçiminde görebilmeniz mümkün. Teleskop için 7,62 cm (3 inç) çap görmek için işinizi görecektir. 11 cm üzeri (4,5 inç) ile detaylar gözükmeye başlar ve ne kadar büyük bir ayna varsa çok daha iyi sonuç alırsınız. Elbette her galaksi gibi Messier 104 karanlık gökyüzü ve iyi hava koşulları isteyecektir.


Sombrero Gökadası’nın keşfi

11 Mayıs 1781 tarihinde Fransız astronom Pierre Méchain tarafından keşfediliyor. Méchain’in bir mektubunda bahsettiği cismi, J. Bernoulli daha sonra Berliner Astronomisches Jahrbuch’da yayınlıyor. Charles Messier M104 ile beraber 5 cisimi, Messier Kataloğu olarak bilinen listesine eklemek için not almış, fakat 1921’e kadar resmi olarak bu kataloğa eklenmediler.

Önemli bir ayrıntı: gökadanın keşfedildiği tarihlerde henüz “gökada” keşfedilmemişti. Yani gökyüzünde bazı cisimleri keşfediyorlardı ancak bunların ne olduğunu bilemiyorlardı.

gökada merkezindeki kara delik

90’lı yıllarda John Kormend liderliğinde bir ekip, Sombrero Gökadası merkezinde çok yüksek kütleli bir kara delik olduğunu ortaya çıkartıyor. Elbette kara delik doğrudan gözlemlenemiyor, gökada merkezindeki yıldızların devir hızlarıne sadece çok yüksek kütleli bir cismin sebep olabileceği yargısından bu sonuca ulaşılıyor. Bahsedilen kara delik yaklaşık 1 milyar Güneş kütlesinde (10^9 M☉). Bu, yakın gökadalarda keşfedilen en yüksek kütleli kara delik demek.

kaynak: NASA | universetoday.com |

İlk yayın: 27 Kasım 2016

Messier 56 (M56 – NGC 6779)

Çalgı takımyıldızı yöresinde bulunan küresel yıldız kümesidir. Charles Messier tarafından 19 Ocak 1779 yılında keşfedildi. Dünya’dan uzaklığı yaklaşık 32.900 ışık yılı, genişliği ise 84 ışık yılıdır. Kümenin toplam kütlesi Güneş’in 230 bin katıdır.

Galaksi merkezine 9.5-9.8 kilo parsek (kpc) uzaklıkta, galaktik düzlemin ise 1.5 kpc üzerinde Samanyolu’nun dönüşüne ters biçimde hareket eder. Bu ters hareketten ötürü eski bir cüce gökadanın Samanyolu ile birleşmesi sırasında ortaya çıktığı düşünülmekte. Messier 56’nın tahmini yaşı 13,7 milyar yıldır.

Nasıl gözlemlenir?
Çalgı’nın köşegeninde Vega‘nın karşı ucundaki yıldız olan Sulafat (γ Lyrae) ile Kuğu takımyıldızın’daki Albireo (β Cygni) arasında kalmaktadır. Gökyüzünde 8.8 arc dakikalık bir alan kaplar. Bulunduğu bölge bakımından Çalgı’daki M57, Halka Bulutsusu’na yakın sayılır.

Halka Bulutsusu (M57) nasıl gözlenir?

Roberto Mura,
via Wikipedia

Çalgı takımyıldızında yer aldığından ötürü en iyi gözlem zamanı elbette yaz ayıdır.

En parlak yıldızı 13. kadirdedir. En parlak 25 yıldızının parlaklık ortalaması ise 15.31 kadirdir.  M56’nın görünen parlaklığı ise 8.3 kadirdir. Fazla parlak olmadığı için M56 dürbünler için oldukça zorlu bir hedef olacaktır. Parlak veya büyük bir hedef olmadığından karanlık bir gökyüzüne ihtiyaç var. Güç de olsa 50-80 mm dürbünler ile flu bir yıldız biçiminde farkedilmesi uygun koşullarda mümkün.

10 cm çaplı bir teleskop ile ışık topu biçiminde görülebiliyor ancak detaylar bu çözünürlükte açığa çıkmaz. Yıldızlarının fark edilebileceği aha detaylı bir gözlem için 20 cm (8 inç) çaplı bir teleskop önerilir.

Messier 56 ve ona görece yakın konumda bulunan Messier 57 (Halka Bulutsusu).
Görsel Wikisky via messier-objects.com

Messier 56’nın keşif tarihçesi

İlk olarak 19 Ocak 1779’da Charles Messier’in fark edip “yıldızsız bulutsu” notuyla katoloğuna kaydettiği Messier 56 yıldız kümesinin yıldızlara sahip olduğunu  William Herschel keşfetti. Herschel M56’yı “4 ya da 5 dakika çapa çok sıkışmış küçük yıldızların küresel kümesi” olarak tanımlamış.

John Herschel cismi 1825 yılında h 2036 adıyla, daha sonra ise Genel Katalok’a GC 4485 ismiyle kaydediyor.

kaynak: wikipediamessier-objects.com |

Messier 50 (NGC 2323)

messier-50
fotoğraf: Wade Van Arsdale; via //twitter.com/Learntoskywatch/status/796850146977972225

Messier 50 (M-50) veya NGC 2323, Tekboynuz takımyıldızında yer alan bir açık yıldız kümesidir. İlk olarak, Satürn’ün halka ve uyduları üzerine araştırma yapan (ve Cassini uzayaracına ismi verilen) Giovanni Domenico Cassini tarafından keşfedildiği tahmin ediliyor. 1772 yılında ise Charles Messier bağımsız olarak keşfedip meşhur kataloğuna ekliyor.

Tekboynuz (Monoceros) takımyıldızındaki M-50, en parlak yıldız olan Sirius’un (farklı bir takımyıldız içinde) 9° kuzeyinde bulunuyor. +5.9 kadir parlaklığındaki açık küme gökyüzünde 14 ark dakikalık alana yayılıyor. 200 kadar yıldızdan oluşan açık küme gerçekte 20 ışık yılı genişliğinde. Kümenin esas gövdesi 10 ışık yılı genişliğinde ve çevre yıldızlarla buna bir 10 ışık yılı daha ekleniyor. Dünya’dan uzaklığı ise yaklaşık 3,200 ışık yılı.

Çok sayıda sıcak mavi yıldızdan oluşan küme kırmızı ve sarı devlerle renkleniyor. Bu haliyle teleskop ve dürbün için güzel gözlem hedeflerinden biri.

kaynakwaid-observatory.com | twitter.com/Learntoskywatch/