Tarantula Bulutsusu

Tarantula Bulutsusu (30 Doradus olarak da adlandırılır) Büyük Magellan Bulutu içindeki bir H II bölgesidir. Görünür parlaklığı 8 kadir olan bulutsu 49 kiloparsek (~160 bin ışık yılı) uzağımızda yer alan oldukça parlak, yıldız harici bir cisim. Eğer Orion Bulutsusu kadar yakınımızda olsaydı gece gökyüzünde, gölgeler oluşturacak kadar parlak görülecekti.

Bulutsu Yerel Grup galaksileri içindeki bildiğimiz en aktif yıldız patlama bölgesi. Burada patlamadan kasıt yıldızın bildiğimiz anlamda patlaması değil, çok sayıda yıldızın kısa zaman içinde ortaya çıkması. Burası aynı zamanda bildiğimiz en büyük (200-570 pc) H II bölgesi. Yani yeni yıldızlara hammadde olacak bolca hidrojen bulunmakta. Samanyolu’nun en büyük uydu gökadası olan Büyük Magellan Bulutu’nun kenarında yer alan bulutsu, yıldızlararası ortamdan kaynaklanan ram basıncına maruz kalıyor.

Aşağıdaki Tarantula görselinde yaklaşık 2 derecelik alanı görüyoruz. Gökyüzündeki bu bölgeye 4 dolunay sığabilir.

Tarantula Bölgesi. Telif: Ignacio Diaz Bobillo.

Bulutsu içinde çok sayıda yıldız oluşmakta, hatta burada oluşan kimi yıldızlar süpernova olarak ömürlerini tamamladılar bile. Tarantula’daki yıldızların üçte biri 4 milyon yıldan daha genç. Bulutsu içindeki R 136 kümesindeki yıldızlar ise 30 milyon yılla görece daha yaşlı.

NGC 2070

30 Doradus’un merkezinde NGC 2070 yıldız kümesi yer almakta. Bu küme içinde, bulutsunun görünmesini sağlayan enerjinin çoğunu üreten, R136 yıldız konsantrasyonunu barındırıyor. Bu yıldız topluluğu toplamda yaklaşık 450,000 güneş kütlesine sahip ve gelecekte küresel kümeye dönüşeceği sanılmakta. Bulutsu NGC 2070’e ek olarak Hodge 301 gibi daha eski yıldız kümelerini de içermekte. Hodge 301’in en büyük yıldızları süpernova olarak çoktan patlamış durumda.

NGC 2070 yıldız kümesi içindeki R136 yıldız topluluğu. NASA, ESA, ve E. Sabbi (ESA/STScI)

Süpernova 1987A

Teleskobun icadından sonra karşılaştığımız en yakın süpernova, Tarantula Bulutsusu’nun eteklerinde ortaya çıktı. NGC 2060 açık kümesini çevreleyen belirgin bir süpernova kalıntısına rastlıyoruz.

gözlem tarihçesi

Tarantula Bulutsusu’nu ilk olarak, Nicolas-Louis de Lacaille, Ümit Burnu’nda, 1751-1753 yılları arasında gözlemledi ve onu “Birinci Sınıf Bulutsu”ların ikincisi olarak katalogladı.

Johann Bode 1801 yılında Tarantula’yı Uranographia yıldız atlasına ekledi. “Xiphias veya Dorado” takımyıldızında 30 numarayısla listelediği için bulutsu 30 Doradus olarak da isimlendiriliyor.

Tarantula Bulutsusu ismini ise 20. yüzyılın ortalarında aldı.

kaynak: wikipedia | iopscience.iop.org | apod |

Kalp Bulutsusu

Kalp Bulutsusu (ilk resim), gökyüzünde Cassiopeia (Kraliçe) takımyıldızı içinde gözüken, Samanyolu’nun Kahraman kolunda ve bizden yaklaşık 7500 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir salma bulutsusudur. [kapak 📷: @zauner_mario ]

Daha önce keşfedildiği için parlak kısmı NGC 896 katalog numarasıyla da bilinen Kalp, bir emisyon bulutsusudur. Merkezindeki küçük yıldız topluluğunun ışınımı bulutsunun biçimini şekillendirip yoğun kırmızı rengini veriyor. Bu renk iyonize haldeki hidrojen plazmasının yıldızlardan gelen enerjiyle parlaması sayesinde oluşur.

Kalp Bulutsusu ve onun kalbindeki Melotte 15 yıldız kümesi📷: Simon Addis

Melotte 15 olarak bilinen bu açık yıldız kümesinin birkaç üyesi 50 güneş kütlesinde parlak yıldızlarken, diğer üyeleri Güneş’ten az kütleli sönük yıldızlardır.

Üzerinde oynanmış bu görüntüde kükürtün yayınladığı ışık sarı, oksijenin ışığı ise maviyle gösterilmiş. Görüntünün sağında, Kalp bulutsusunun hemen yakınında Ruh nebulası bulunuyor.

Hilal Bulutsusu – NGC 6888

Fotoğraf: J-P Metsävainio

15 Aralık 1792’de Wilhelm Herschel tarafından keşfedilen, NGC 6888 katalog numaralı Hilal Bulutsusu, Kuğu Takımyıldızı’na dahil olup bizden yaklaşık 4700 ışıkyılı uzaklıktadır. Bir salma bulutsusu olan NGC 6888, merkezinde yer alan parlak büyük kütleli yıldızın güçlü rüzgarları ile şişen 25 ışık yılı genişliğinde kozmik bir balona benzer.

Yıldızın saçtığı maddeden oluşan bu rüzgar saniyede 2000-3000 km hızla yol alırken bulutsuyu oluşturan gazların yıldızdan dışa doğru harekete geçmesine neden olur.

Wolf-Rayet yıldızı olarak sınıflandırılan bu yıldız o kadar büyük kütlelidir ki her 10 bin yılda Güneş’in kütlesine eş miktarda madde püskürterek güçlü bir yıldız rüzgarı oluşturur. Bu nefesi kuvvetli dev yakıtını muazzam hızla tüketirken ömrünün sonuna da yaklaşıyor. Nihayetinde bir üstnova patlaması ile sönecek.

Hilal Bulutsusu nasıl gözlenir?

Kuğu Takımyıldızı’na dahil olduğu için en iyi gözlem zamanı yaz aylarıdır. 4700 ışıkyılı uzaklıkta bulunduğu için görmesi kolay bir hedef değil. Çok karanlık yerlerde daha küçük teleskoplarla görülebilse de gözlem için 8 inç (20cm) çaplı bir teleskop önerilmekte.

Yine yaz döneminde iyi gözlenebilen +8.8 kadirden Halka Bulutsusu gökyüzünde Hilal’e komşu takımyıldızda yeralıyor. Aynı gece iki bulutsuyu gözlemleyebilirsiniz.

kaynak: cosmos magazine | bulutsu.orgoneminuteastronomer.com

Yanan Yıldız Bulutsusu – IC 405

IC405
IC405

Resimde ‘Yanan Yıldız’ diye de bilinen IC 405 bulutsusu görülüyor. Bizden 1.500 ışık yılı ötede 5 ışık yılı alana yayılan bulutsu Arabacı (Auriga) takımyıldızında yeralıyor. Arabacı’nın parlak yıldızı AE Aurigae bulutsunun mavi renkli, çok sıcak merkezinde görülüyor.

Bir yansıma/salma bulutsusu olan IC 405, IC 410 salma bulutsusu ile M38 ve M36 açık kümelerinin yakınında bulunuyor.

kaynak: cosmos magazine

Kedi Patisi Bulutsusu (NGC 6334)

VISTA teleskobu, 5.500 ışıkyılı uzağımızdaki Kedi Patisi Bulutsusu’nun şimdiye kadarki en detaylı görüntülerini yakaladı. Şili’deki, dünyanın en kuru yeri olan Atacama Çölü’nde bulunan Avrupa Güney Gözlemevinde kurulu VISTA teleskobu, Dünya’daki en büyük kızılötesi teleskop olma özelliğine sahip.

Görüntüde, bulutsunun merkezinde yeni oluşmakta olan genç yıldızlar ile bulutsunun  etrafındaki daha önce gözlemlenmemiş yaşlı yıldızlar net şekilde görülmekte. VISTA yakın kızılötesi ışınımını gözlemlemiş. Buna rağmen bulutsudaki toz tabakasının en kalın olduğu bölgeler, ardında kalan yıldızların ışığını bizlerden saklamayı başarmış.

ek – 22 Nisan: Konu hakkında detaylı bilgiye eso.org adresinden ulaşabilirsiniz.
kaynak: wired | görüntüler: VISTA telescope./ESO/J. Emerson/VISTA | Wide Field Imager./ESO.