9 Ocak

9 Ocak günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1793 – Kuzey Amerika’daki ilk balon uçuşu Jean-Pierre Blanchard tarafından gerçekleştirildi. Blanchard Pennsylvania eyaletindeki Philadelphia şehrinden havalanıp, New Jersey eyaletinde Deptford’a indi.

ABD’den havalanan ilk balon.

1992 – İlk ötegezegenlerin keşfi, Aleksander Wolszczan ve Dale Frail isimli astronomlar tarafından duyuruldu. Wolszczan ve Frail, kendi etrafında çok hızlı dönen ve yoğun kütleli atarca (pulsar) denilen bir gökcisminin yörüngesinde dolaşan iki gezegen keşfettiler. PSR B1257+12 olarak adlandırılan atarca, Dünya’dan 2,300 ışık yılı uzaklıkta, Başak Takımyıldızı içersinde bulunuyor. Ötegezegenlerin varlığı, Porto Riko’daki (2020 yılında yıkılan) Arecibo Gözlemevi’nde yapılan gözlemler sonucu açığa çıktı. Bir anakol yıldızın yörüngesinde bulunan ilk ötegezegen olan Pegasi 50b’nin keşfi ise 6 Ekim 1995 tarihinde yayınlanacaktı.

Pulsar yörüngesindeki gezegenlerin tasviri.

2011 – ESA’nın Mars Express uzayaracı, Mars’ın uydularından Phobos’a yakın geçiş yaptı ve 100 km mesafeden çektiği görüntüleri Dünya’ya yolladı. Mars’ın iki uydusundan gezegene daha yakın olan Phobos kardeşi Deimos’a göre daha büyük olmasına karşın yine de 22 km çapıyla Güneş Sistemi’ndeki en küçük uydulardan biridir.

Phobos

2016 – Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Rosetta uzayaracı 67P/Churyumov–Gerasimenko kuyrukluyıldızının çekirdeğini 78.8 km öteden görüntüledi. Rosetta’dan ayrılan iniş aracı Philae 2014 yılında kuyrukluyıldıza inerek bir ilki gerçekleştirmişti.

67P/Churyumov–Gerasimenko kuyrukluyıldızı.

9 Ocak günü doğanlar ve ölenler:

1848 – Alman-İngiliz astronom Caroline Herschel öldü (d. 1750)
1864 – Rus matematikçi ve fizikçi Vladimir Steklov doğdu (ö. 1926)

7 Ocak

7 Ocak günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1610 – Galileo Galilei, Jüpiter’in dört büyük uydusu olan Ganymede, Callisto, Io ve Europa’yı ilk kez gözlemledi. Son ikisini ertesi gün ayırt edebilecekti. Bu uydular sonradan Galileo Ayları olarak anılmaya başlandı. Galileo’nun teleskobunun gözlem kabiliyeti düşük olmasına karşın keşiflerinin etkisi muazzam oldu. O dönemde herşeyin Dünya etrafında döndüğünü iddia eden Dünya merkezli evren modeli hakimdi. Başka bir gezegenin etrafında dönen aylar ise bu fikri sarsıyordu. Galileo ile başlayan gözlem ve keşifler sayesinde Dünya merkezli sistemin yanlışlığı ortaya çıktığı gibi bilimsel devrimin de önü açıldı. Jüpiter ve aylarını gözlerken bu tarihi hatırayı da aklınızda bulundurursunuz. Daha detaylı bilgiye ilgili yazıdan erişebilirsiniz:

Jüpiter’in Galileo Uyduları

Galileo ayları

1785 – İngiliz Kanalı ilk kez havadan aşıldı. Jean-Pierre Blanchard ve John Jeffries hidrojen balonlarıyla İngiltere’deki Dover’dan kalkıp Fransa’da Calais yakınında bir ormana indiler.

1968 – Surveyor Programı: Ay’ı hedefleyen Amerikan robotik uzayaracı programı olan Surveyor serisinin son uzayaracı olan Surveyor 7, Cape Canaveral 36A fırlatma kompleksinden fırlatıldı. Surveyor programında Apollo programı için Ay yüzeyinin araştırılmasını amaçlanıyordu. Serinin Ay’a inmeyi başaran beşinci ve son aracı olan Surveyor 7’nin amacı, Ay’a yumuşak iniş yapmak; iniş sonrası TV resimleri göndermek; kimyasal elementlerin nispi bolluğunu belirlemek; ay materyalini işlemek; konma dinamikleri verilerini elde etmek; termal ve radar yansıtma verilerini elde etmekti. Görevin hedefleri başarıyla gerçekleştirildi. Bunlar dışında, Ay’daki araca Dünya’dan gönderilen lazer ışınları, uzayaracının kamerası tarafından başarıyla görüntülendi.

Surveyor’un Dünya’daki bir modeli.

7 Ocak günü doğanlar ve ölenler:

1893 – Sloven fizikçi ve matematikçi Josef Stefan öldü (d. 1835)
1935 – Rus mühendis ve astronot Valeri Kubasov doğdu (ö. 2014)
1943 – Sırp-Amerikan fizikçi ve mühendis Nikola Tesla öldü (d. 1856)
1984 – Nobel Ödülü sahibi, Alman-Fransız fizikçi ve akademisyen Alfred Kastler öldü (d. 1902)

Cadddebostan’dan stratosfere

Oradan da Gemliğe..

Egemen Şengül ve arkadaşları, 21 Ekim günü Caddebostan sahilinden bıraktıkları balon, 2 saat içinde 35.000 metre yüksekliğe ulaştı. Balon bu irtifada patlarken, ona bağlı kamera paraşütle, başlangıç noktasından 60 km uzaklıktaki Gemliğe indi. Kameranın yerini GPS ile bulabilmek Şengül’ün 2 gününü almış, ancak elde ettiği görüntülere bakılırsa bu çabasına değmiş gözüküyor:

Meteoroloji balonlarını saymazsak, hatırladığım kadarıyla radyo amatörleri, Trabzon’dan stratosfere bir balon göndermişti. Fakat görüntü elde edebilmesi sebebiyle Şengül’ün denemesi bir ilk sayılıyor.

Egemen Şengül basına şu demeci vermiş:

İlk olarak ailemle görüştüm,ailem yaptığım masraflar nedeniyle havaya para atıyosun dediler,bende bir ilkli başarmak istiyorum ve şansıma güveniyorum. Dünyanın o güzel görüntüsünü almak istedim,çok da güzel oldu. Amacıma ulaştım. Hayatımda unutamayacağım bir anı oldu

Caddebostan - stratosfer - Gemlik

Felix nereden atladı?

Hava dalgıcı Felix Baumgartner‘in gerçekleştirdiği rekor denemesinden haberi olmayan yoktur herhalde. Helyum balonu yardımıyla çıktığı 39 kilometre irtifadan atlayan Baumgartner, dalış sırasında ulaştığı 1,342.8 km/h hızla,  motor gücü kullanmadan ses hızını aşan ilk insan oldu. Ayrıca en yüksekten atlama ve hızlı havadalışı rekorlarını da kırdı. Kapsülden atlayış görüntüsü ise kesinlikle ikonik görüntüler arasında yerini aldı:

Peki  Baumgartner çıktığı 39 km yükseklik neyi ifade ediyor?

Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) ortalama 400 km yukarıda geziyor. Uzayın başladığı seviye olarak uluslararası kabul gören Karman Sınırı 100 km, ABD ise deniz seviyesinden 80 km’den yukarı çıkan kişileri astronot olarak kabul ediyor. Baumgartner’in çıktıyı nokta ise yakın uzay olarak tabir edilen (20 – 100 km) bölgede kalıyor. Dünya’nın çapı 12.000 km’den fazla. Bu kadar büyük küre üzerinde bu seviyelerin ne ifade ettiği aşağıdaki şekilde görülebilir.

(ayrıntı için resme tıklayınız)