16 Ekim

16 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1969 – İlk kez aynı anda üç Soyuz uzayaracıyla yürütülecek bir göreve katılmak üzere uzaya çıkan Soyuz 6 Dünya’ya döndü. Soyuz 6’daki kozmonotlar, Georgy Shonin ve Valeri Kubasov uzayda ilk kez kaynak yaptılar. İkili kaynak için katot ışını, düşük basınçlı plazma arkı ve elektrot kullanılan üç metodu test etti. Kubasov’un yaptığı kaynak sırasında aracın gövdesi yaşam bölümünden yanma tehlikesi geçirdi. Ölümcül olabilecek bir kazadan dönülen testtin sonuçları ise kaynak kalitesi açısından tatmin edici oldu.

Toplam 7 kozmonotun yer aldığı operasyonda Soyuz 6 mürettebatı, Soyuz 7 ve Soyuz 8’in kenetlenmesini yüksek kaliteli biçimde kaydedecekti ama 3 uzayaracında da randevu (iki uzayaracının kenetlenme için bir araya gelmesi) sistemleri başarısız oldu.

1970 – Apollo Programı devam ediyor: Sağda Apollo 14’e ait, 8 numaralı Ay Modülü (LM-8) inceleme sırasında. Apollo 15’in Ay Modülü “Falcon” (LM-10) ise solda vince asılı biçimde bekliyor.

Apollo 14 ve Apollo 15’in Ay Modülleri.

2015 – Türksat 4B haberleşme uydusu Baykonur kozmodromundan fırlatıldı. Mitsubishi Electric tarafından geliştirilen bir sisteme sahip olan uydunun yapımında Türk mühendisler de görev aldı. Bu görevler Türkiye’de üretilecek Türksat 6A’nın yapımı için gereken bilgi birikimine katkı sağladı.

16 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1930 – İngiliz fizikçi, ilahiyatçı ve rahip John Polkinghorne doğdu. Polkinghorne, temel parçacıklarla ilgili teoriler üzerinde çalıştı, kuarkın keşfinde rol oynadı ve Feynman integrallerinin analitik ve yüksek enerji özelliklerini ve S-matris teorisinin temellerini araştırdı.
1963 – İngiliz fizikçi ve akademisyen Timothy Leighton doğdu.

24 Eylül

24 Eylül günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1852 – Bir makinanın (buhar) güç verdiği ve kontrollü uçabilen ilk hava gemisi, Paris’ten Trappes’e kadar 27 km uçtu. Havagemisini geliştiren Fransız mühendis Henri Giffard, motor olarak kendi keşfi olan buhar enjektörü kullandı.

1964 NASA İnsanlı Yörünge Teleskobu için fizibilite çalışması yürüttüğünü duyurdu. Otomatik olarak kontrol edilen, astronotlar tarafından servis ve tamir için ziyaret edilen teleskop konsepti yıllar sonra Hubble uzay teleskobu ile gerçek oldu.

1970 – Sovyetler Birliği’nin geliştirdiği Luna 16 uzayaracının Ay toprağı örneğini taşıyan kapsülü Dünya’ya geri döndü. Böylece Dünya dışı bir cisimden tamamen otomatik olarak toprak örneği alıp Dünya’ya getiren ilk uzay görevi oldu.

Luna 16

1975 – ESA’nın ESTRACK ağı kuruldu. İlk 15 metre çaplı istasyon İspanya, Villafranca del Castillo’da inşaa edildi.

1977 – Uzay mekiği Enterprise test amaçlı Serbest Uçuş 3 görevini gerçekleştirdi. Yaklaşma ve İniş Test Programı, mekiğin aerodinamik yapısının incelendiği önemli fakat mekik tarihinin gözden kaçan bir serisidir.

24 Eylül günü doğanlar ve ölenler:

John Young

1054 – Alman besteci, matematikçi ve astronom, Reichenaulu Hermann öldü (d. 1013)
1742 – Alman matematikçi, astronom ve haritacı Johann Matthias Hase öldü (d. 1684)
1898 – Amerikalı astronom Charlotte Moore Sitterly doğdu (ö. 1990)
1930 – Amerikalı yüzbaşı, mühendis ve astronot John W. Young doğdu (ö. 2018). Young 1972 yılında Apollo 16 görevinin komutanı olarak Ay yüzeyine ayak basan dokuzuncu insan oldu. NASA’da 42 yıl aktif biçimde çalışan John Young kariyerini en uzun süre sürdüren astronot da olarak biliniyor.
1946 – Şilili astronom María Teresa Ruiz doğdu.

21 Nisan

21 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1964 – Bir Transit-5bn uydusu fırlatmadan sonra yörüngeye ulaşmayı başaramadı. Uydunun atmosfere girişi sırasında, güç kaynağındaki 0.95 kiloluk radyoaktif plütonyum geniş bir alana saçıldı.

1972 – Apollo 16 ay modülü Orion Ay’a indi. Astronotlar, komutan John Young ve pilot Charles Duke, ay yüzeyinde toplam 20 saat 14 dakika araç dışı aktivite (EVA) gerçekleştirdi. Bu yürüyüşlerden birinde Charlie Duke aile fotoğrafını ay yüzeyine bıraktı. [wiki]

2013 – Anteres roketi ilk defa fırlatıldı. Sovyetler Birliği döneminde kurulan, Ukraynalı Yuzhnoye Tasarım Bürosu ve Orbital Sciences Corporation tarafından geliştirilmeye başlanan roket, 8 tondan daha ağır yükleri alçak dünya yörüngesine taşıyabiliyor. ABD’li Northrop Grumman şirketince satın alınan Anteres, Uluslararası Uzay İstasyonu’na Cygnus kargo kapsüllerini taşımakta.

Antares roketinin 2013 yılındaki ilk fırlatılışı.

21 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1557 – Alman matematikçi ve astronom Petrus Apianus öldü (d. 1495)
1719 – Fransız matematikçi ve astronom Philippe de La Hire öldü (d. 1640)
1774 – Fransız fizikçi, astronom ve matematikçi Jean-Baptiste Biot doğdu (ö. 1862)
1882 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve akademisyen Percy Williams Bridgman doğdu (ö. 1961)
1965 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz-İskoç fizikçi ve akademisyen Edward Victor Appleton öldü (d. 1892)

20 Nisan

20 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1535 – Stockholm üzerinde bir yalancı güneş fenomeni meydana geldi. Yalancı güneş (sundog, parhelia) meteorolojide, gökyüzünde Güneş’in her iki yanında parlak noktaların oluştuğu bir atmosfer optiği olaydır. Stockholm’de görülen bu olay daha sonra ünlü Vädersolstavlan tablosuna ilham verecekti. Tablo ilk olarak olayın hemen sonrasında Urban målare’in (“ressam Urban”) elinden çıktı. Bu tablo daha sonra kayıplara karıştı, buna karşın 1636’da  Jacob Heinrich Elbfas  ilk tablonun tam olduğunan inanılan kopyasını yapacaktı [wiki]

Vädersolstavlan (Urban målareJacob Elbfas)

1967 – NASA’nın insansız uzayaracı Surveyor 3 Ay yüzeyine indi. Fırtınalar Denizi’ne inen uzayaracı üzerinde bir TV kamerası ve yüzeyden örnek toplama sistemine sahipti. Ay gecesinin başlamasından sonra iki gün daha çalıştıktan sonra araçla iletişim 4 Mayıs 1967’de kesildi. Üç yıl sonra Apollo 12 astronotları Surveyor 3’ü ziyaret edecekti.[solarsystem.nasa.gov]

Apollo 12 astronotları tarafından ziyaret edilen Surveyor 3.

1977 – Sukhoi Su-27’nin revize edilmiş versiyonu olan T-10S ilk uçuşunu gerçekleştirdi. ABD’nin geliştirdiği F-15’in teknik özelliklerine Sovyetlerin cevabı olan iyileştirmeler içeriyordu. [via @ron_eisele]

T-10S

1983 – Soyuz-T8’in buluşma anteni, çıkış sırasında fırlatma örtüsü çarpınca koptu. Bu nedenden ötürü mürettebat (Serebrov, Titov ve Strekalov) Salyut 7 uzay istasyonuna yanaşamadı ve uzayda 2 gün geçirdikten sonra dünyaya geri döndü.

Soldan sağa: Alexandre Serebrov, Vladimir Titov ve Gennady Strekalov.

20 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1918 – Nobel ödülü sahibi, İsveçli fizikçi ve akademisyen Kai Siegbahn doğdu (ö. 2007)
1927 – Nobel ödülü sahibi, İsviçreli fizikçi ve akademisyen K. Alex Müller doğdu.
1928 – İngiliz-Amerikan radyo gökbilimci ve matematikçi Gerald Hawkins doğdu (ö. 2003). Hawkins bilgisayar (IBM 7090) kullanarak Güneş ve Ay’ın Stonehenge’in bir tarih öncesi astronomik gözlemevi olduğunu ortaya çıkardı.

Görsel: Declan Deval

18 Kasım

18 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1965 – Roket motorlu, açılı kanatlı bir araştırma uçağı olan Bell X-2 “Starbuster”, motorlarını çalıştırıldığı ilk uçuşunu yaptı. Daha önce bağlandığı B-50’den bırakılıp süzülerek iniş yapmıştı. Yarbay Pete Everest’in pilot olduğu görevde roket motorlarının çalıştırılmasıyla süpersonik hıza erişen uçak, Mach 2.87 (3050 km/h) hıza erişerek rekor kırdı.

2009 – Atlantis uzay mekiği (STS-129) Uluslararası Uzay İstasyonu’na kenetlendi. Mekik yük bölmesinde uzaya iki büyük ExPRESS Lojistik Taşıyıcısı taşıdı. Bunlar içerlerinde iki yedek jiroskop, iki nitrojen tankı tertibatı, iki pompa modülü, bir amonyak tankı tertibatı, istasyonun robotik kolu için yedek bir mandallama uç efektörü, Mobil Taşıyıcı için yedek bir arka göbek sistemi ve yüksek basınçlı gaz tankı içeriyordu.

2013 – NASA’nın MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN) uzay sondası Mars’a gitmek üzere fırlatıldı. MAVEN, Mars’ın üst atmosferi ile iyonosferini ve güneş rüzgarının bu atmosferin bileşenlerini nasıl kopardığını araştırmak için NASA tarafından geliştirildi.

2017James Webb Uzay Teleskobu kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı.

18 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1787 – Fransız fizikçi ve fotoğrafçı, dagerreyotipin geliştiricisi Louis Daguerre doğdu (ö. 1851)
1839 – Alman fizikçi ve eğitimci August Kundt doğdu (ö. 1894)
1897 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz fizikçi ve akademisyen Patrick Blackett doğdu (ö. 1974)
1923 – Amerikalı amiral, pilot, ilk Amerikan astronotu, Ay’da yürüyen en yaşlı kişi ünvanına sahip olan Alan Shepard doğdu (ö. 1998). Merkür Projesi (Project Mercury) ile 1971 yılında ilk kez uzaya çıkan Shepard, Apollo 14 görevine de komutan olarak katıldı.

1941 – Nobel Ödülü sahibi, Alman kimyager ve fizikçi Walther Nernst öldü (d. 1864)
1944 – Amerikalı gökbilimci, arkeoastronom, yazar, Griffith Gözlemevi Direktörü Edwin C.Krupp doğdu
1962 – Nobel Ödülü sahibi, Danimarkalı futbolcu, fizikçi ve akademisyen Niels Bohr öldü (d. 1885)
2004 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Robert Bacher öldü (d. 1905)