İsrail’in Ay aracı Beresheet

Bugüne dek 3 ülke Ay’a çalışır durumda araç indirmeyi başardı: Sovyetler Birliği, ABD ve günümüzdeki çabasıyla Çin. Eğer işler planlandığı gibi giderse İsrail Ay’a araç gönderen 4. ülke olacak. Beresheet olarak adlandırılan uzayaracı aynı zamanda Ay’a ulaşan ilk özel sektör girişimi olabilir.

Uzayaracı 22 Şubat 2019 tarihinde fırlatılarak Dünya yörüngesine çıktı. Böylece İsrail’in Ay yolculuğu başlamış oldu.

Beresheet’i geliştiren SpaceIL (İsrail Uzay Araştırmaları Kurumu) 2011 yılında Google Lunar XPrize’ı kazanmak için kuruldu. Uzay’a yönelik özel girişimlerin desteklenmesi amacıyla ilan edilen XPrize, Ay’a ilk kez ulaşacak, özel kaynaklı uzayaracına 30 milyon dolar vaadediyordu. Adaylara 2018 senesine kadar süre tanınan XPrize’ı kazanan hiçbir girişim olmadı.

Özel sektörce finanse edilen ve İsrail Uzay Endüstrisi’nin (IAI) gözetiminde üretilen aracın üretimi ise burjuvaların maddi desteği ile devam etti. En büyük yardımı yapan Güney Afrikalı milyarder Morris Kahn yaklaşık 88 milyon dolar maliyetindeki projeye toplamda 27 milyon dolar kaynak sağladı. Sermayedarlar tarafından finanse edilse de İsrail’in Ay aracı ticari bir getiri sağlamayacak. Buna karşın İsrail’in uzay teknolojisindeki birikimine önemli katkısı olacağı açık.

Teknoloji ve bilimsel görevler

Beresheet yemek masası boyutlarında bir iniş aracı. 2.5 metre çapında, 1.5 metre yüksekliğinde. Konduğu noktada bilimsel gözlem yapacak Beresheet İsrail’in en prestijli akademik kurumlarından Weizmann Enstitüsü’nün uzay ile ilgili yaptığı araştırmalar için bilgi toplayacak. Ayrıca yapılan anlaşma sayesinde veriler NASA ile de paylaşılacak. Amerikan tarafı, laser retroreflektör dizisi denen bir teknoloji ile uzay aracının takibinde ve haberleşmesinde İsrailli bilim insanlarına destek olacak.

Beresheet yaklaşık 170 kg ağırlıkta. Ayrıca Ay’a inerken kullanmak için 450 kg yakıt taşıyor. Bu haliyle oldukça hafif bir araçtan söz ediyoruz. Üzerinde Dünya’dan gönderilen laser ışınlarını aynı noktaya geri yansıtacak bir retroreflektör taşıyor. Geceleri sürücülerin farkedebilmesi için kullanılan yansıtıcılarla (kedi gözü) aynı mantıkla çalışıyor.

Ay’ın Sükunet Denizi ( Mare Serenitatis ) olarak adlandırılan bölgesine 1973 yılında inen Lunakhod 2 sondası, burada manyetizma izleri keşfetmişti. Aynı bölgeye inecek olan Beresheet manyetosfer ölçümleri yapacak; bu sayede bilim insanlarına önemli veriler sunabilir.

Beresheet ‘in küçük mavi çember içindeki alanda bir yere konması amaçlanıyor. Görsel: planetary.org

Ay’a yolculuk

Yakıttan, dolayısıyla da ağırlıktan tasarruf edebilmek için uzayaracı doğrudan Ay’a gitmedi. Bunun için fazla enerji gerekiyor. Bunun yerine Dünya yörüngesinde doğru zamanda yaptığı 3 manevrayla kütleçekim sapanı yöntemi kullanılarak araca hız yani enerji kazandırılacak. Dünya yörüngesindeki son manevrası sonrasında Ay’a ulaşacağı uçuş rotasına giren Beresheet Ay yörüngesine girdiğinde bu kez yavaşlamak için iki manevra daha yapacak. Bu biçimde Ay’a inmesi yaklaşık 2 ay sürmüş olacak.

kaynak: nasa.gov | israeldefense.co.il | spaceil.com | planetary.org |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 43

Ay’da filizlenen ilk bitkiler

Chang’e-4 yer aracında içinde pamuk, patates, fare kulağı teresi (arabidopsis) ve kanola bitkilerinin tohumları bulunan bir biyosfer deney ekipmanı bulunuyor. Pamuk tohumları çimlenmeyi başararak, Ay üzerinde çimlenen ilk bitkiler olma onuruna eriştiler. Ne yazık ki aşırı soğuk nedeni ile bu bitkilerin ömrü uzun olmadı. Ay kendi etrafındaki dönüşünü uzun sürede tamamladığından, Ay’daki gece ve gündüzler uzun sürmekte bu da aşırı sıcaklık farklarına sebep oluyor.

Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği

TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi tarafından düzenlenen ve bu yıl Prof. Dr. Berahitdin ALBAYRAK’ın anılacağı Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği için kayıtlar başladı.

Şenlik 1-4 Ağustos 2019 tarihlerinde TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin bulunduğu 2000 m yükseklikteki Saklıkent’te (Antalya) gerçekleşecek ve katılımcılar kendi çadırlarında kalacaklar.

Gökbilim severler tarafından yoğun talebin olduğu Ulusal Gözlem Şenliği tüm astronomi meraklılarına açık olsa da katılımcılarını kontenjan sebebiyle kura ile seçiyor. Şenlik için son başvuru tarihi 1 Mart 2019. Kura sonuçları Mart ayının ilk haftasında açıklanacak. Kayıt için detaylı bilgiyi şenlik kayıt sayfasından edinebilirsiniz.

kozmik sisin içinde dans eden yıldızlar

Yıldızların çoğu Güneşimiz gibi tek başına değil, bir çift veya daha fazla yıldızdan oluşan sistemlerde bulunur. Yeni keşfedilen bir yıldız çifti (HD 98000) ise daha önce sadece var olabileceği ileri sürülmüş fakat hiç görülmemiş bir duruma sahipler. İkili, gaz ve toz diskinin içinde birbirine dik yörüngede dolanıyorlar. Toz disklerinin 3’te birinde gezegen oluştuğu düşünülüyor. Daha önce yıldızların dönüş düzlemi dışında kalan gezegenler gözlemlenmiş olsa da düzlem dışı bir toz halkasına rastlanmamıştı.

HD 98000’in sanatçı gözünden resmi

Yörüngeye reklam panosu

Karl Marx boşuna “Kapitalizm satamadığı ağacı keser” dememiş. Kapitalistler gökyüzünü metalaştırmada yeni ve gece gökyüzünü sevenler için rahatsız edici bir yok bulmuş: yörüngeye reklam panoları yerleştirmek! Bir Rus şirketi olan StartRocket, Orbital Display adlı projesiyle uzaya gece gökyüzünde görülecek reklam panoları yerleştirmeyi amaçlıyor. Proje 300-400 km yükseklikteki bir yörüngeye (ISS’de burada) çıkarılacak küçük küp uydulara dayanıyor. Sürekli Dünya çevresinde dönecek uydular yeryüzündeki bir noktadan 6 dakika boyunca görünür olacaklar. Şirket projenin 2020’de hayata geçmesini, 2022’de de reklam vermeye başlamayı planlıyor.

Ismarlama göktaşı yağmuru

Bir Japon şirketi ise müşterilerine isteğe bağlı göktaşı yağmuru sunmayı amaçlıyor. 400 km yükseklikteki yörüngeye oturtulacak 65 kg ağırlıktaki uydu, istenildiğinde göktaşı yerine geçecek bilyeler taşıyacak. Kulağa reklam panosundan çok daha iyi geliyor.

düz dünyanın patenti alınacak 🤦‍♀️

Dünya’nın düz olduğunu sananların kurduğu Düz Dünya Derneği’nin başkanı Doğukan Özkan “Düz Dünya” adı için marka patent başvurusu yaptıklarını açıklamış. Dernek farklı şehirlerde konferanslar düzenlemeyi ayrıca bir ‘bilim merkezi’ açmayı düşünüyormuş 😱 Keriz silkeleme kokusu alıyorum…

bilim, bilimi reddedenleri açıklıyor

Peki neden bazı insanlar bu kadar mantıksız şeyleri savunuyor? Bir grup psikoloğun 2017 yılında yaptıkları çalışma aşı karşıtları, düz dünyacılar, küresel ısınmayı yok sayanlar gibi çok açık bilimsel destekleri olan şeyleri inkar eden gruplar hakkında ilginç görüşler ortaya koyuyor. Buna göre bu insanlar belli konular üzerinde bilim insanları gibi mantık çerçevesinde düşünmüyor, bunun yerine bir avukat gibi kabul ettikleri fikirleri destekleyen görüşleri kabul edip diğer tüm görüşleri yok sayıyorlar.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 41

Çin uzayaracı Ay’ın arka yüzüne indi

Çinliler uzay araştırmaları tarihine geçecek önemli bir başarıya imza attılar. İlk defa bir uzayaracı Ay’ın arka yüzüne yumuşak iniş yaptı.
Chang’e-4 aracı Von Kármán kraterine indikten birkaç saat sonra yüzeyin ilk fotoğrafını yolladı. Yer aracının taşıdığı Yutu 2 (Yeşim Tavşanı) gezgin robot da daha sonra başarı ile Ay yüzeyinde ilerlemeye başladı.

Ay’ın Dünya etrafında dönüş hızı ile kendi ekseninde dönüş hızı aynı. Bu da uydumuzun sadece bir yüzünü görebilmemize neden oluyor. Bu durum kütleçekim kilidi denilen bir etkinin sonucu ve diğer büyük uydularda da görülmekte. Ay’ın görülmeyen yarıküresi Dünya’dan hiçbir elektromanyetik gürültü ulaşmadığından, uzayı gözlemlemek için önemli bir alan. Ancak Dünya’dan gönderilen sinyaller de ulaşamadığından Ay’ın arka yüzündeki araçlar bir uydu aracılığıyla iletişim kurması sağlanıyor.

Plüton kaşifi Ultima Thule’yi görüntüledi

Plüton ve yoldaşı Charon’u gün yüzüne çıkaran New Horizons (Yeni Ufuklar) uzay sondasını hatırlarsınız. NASA’nın geliştirdiği uzayaracı hızla Plüton sistemine ulaşmış ancak burada bir yörüngeye girmeden dosdoğru yoluna devam etmişti. Elbette bilim insanları New Horizons’ın uzayda boşu boşuna yol almasına izin verecek değildi. Esas görevinin ardından ziyaret için Kuiper kuşağında yeni bir hedef belirlenmişti. Nihayet Ultima Thule diye adlandırılan asteroide ulaşan uzayarcı, yakından gözlemlenmiş en uzak gökcisimi ünvanını alan bu yer fıstığı biçimli (kardan adam diyen de var) kuiper kuşağı cismini görüntüledi.

Şu an uzayın derinliklerine doğru ilerlemeye devam eden New Horizons Dünya’dan 6.6 milyar km uzakta bulunan Ultima Thule’nin yaklaşık 3500 km yakınından geçti. Peki 6.6 milyar km ne kadar uzak? AstroTürk’teki ilgili yazıdan bunu öğrenebilirsiniz.

2019 Gök Olayları Yıllığı yayınlandı

Alp Akoğlu’nun katkısıyla hazırlanan Bilim Teknik dergisi ve TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin sunduğu 2019 Gök Olayları Yıllığı yayınlandı.

http://www.tug.tubitak.gov.tr/dokumanlar/yillik/goy_2019.pdf

Yılın ilk parçalı güneş tutulması gerçekleşti

2019 yılının ilk parçalı güneş tutulması doğu Asya’dan izlenebildi.

ABD İran’ın fırlatma teknolojisinden rahatsız

İran’ın uydu fırlatma amacıyla geliştirdiği ve 2017 yılında test ettiği roket. Fotoğraf: ASSOCIATED PRESS

ABD emperyalizmi İran’ın uzayaracı fırlatma teknolojilerinden rahatsız. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran’ın füze denemelerini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 2231 sayılı kararını ihlal olarak tanımladıklarını söyledi. ABD yönetimi fırlatma teknolojisiyle kıtalar arası güdümlü füze teknolojisinin aynı olduğunu ileri sürerek karşı çıkıyor. Bu füzelerin uzaya çıkabildiği gibi Dünya’da herhangi bir yeri vuracak biçimde geliştirmesi de mümkün. Öte yandan aynı ABD çok sayıda kıtalar arası nükleer füzeye sahip.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 40

Çin’in Ay yolculuğu başladı

Daha önce Ay’a yüzey aracı ve gezgin robot gönderen Çin’in Ay programı daha iddialı bir görevle devam ediyor. Şimdiye dek Ay araştırmalarında, uydumuzun bize dönük yüzü hedefleniyordu. Çin şimdi daha zorlu bir göreve imza atarak Ay’ın arka yüzüne (karanlık yüzü de denir ancak karanlık değil) araç gönderecek. Bu iş kolay değil zira bu araç ile iletişim kurmak zahmetli bir iş. Bize dönük yüzüyle doğrudan iletişim kurabildiğimiz halde, arka yüzüyle iletişim için işin içine bir de Ay’ın arka yüzünü gören iletişim uyduları giriyor. İşte Çin’in geçtiğimiz hafta fırlattığı Queqiao uydusu bu amaçla, Ay’ın arkasında konuşlanmasını sağlayacak Lagrange-2 noktasına fırlatıldı.

Alan Bean hayatını kaybetti

Apollo 12 astronotlarından Alan Bean 86 yaşında hayatını kaybetti. Apollo 12 görevinde Ay Modülü’ne pilotluk yapan Bean, Ay’da yürüyen 4. insan olmuştu. Aynı zamanda ABD’nin uzay laboratuvar programı Skylab 3’de de komutan olarak görev almıştı.

Alan Bean uzay konulu resimler yaptığı stüdyosunda .

Pulsara büyüteçle bakmak

Bilim insanları 6500 ışık yılı uzaklıktaki bir pulsarı araştırmak için şimdiye kadarki en yüksek çözünürlüklü gözlemlerden birini gerçekleştirdiler. Bu gözlem için sadece eldeki gözlem araçlarını kullanmadılar; aynı zamanda pulsarın önünde bulunan ve doğal bir mercek etkisi yaratan gaz bulutundan da faydalandılar. İnceledikleri sistem eski bir yıldız kalıntısı olan pulsar (nötron yıldızı) ve ona eşlik eden bir kahve rengi cüce. Cüce yaklaşık Jüpiter kadarken, pulsar New York’un Manhattan bölgesi kadar.

Göresel: Nature.

Güneş sistemine yerleşen bir yabancı

‘Oumuamua‘yı hatırlarsınız, farklı bir yıldız sisteminden kopmuş olan bir gökcismi Güneş Sistemi’nden geçip gitmişti. Gökbilimciler şimdi de bir göktaşının Güneş Sistemi dışından gelip, burada bir yörüngeye yerleştiğini buldular.  Güneş ve gezegenler meydana gelirken tüm kozmik malzeme aynı düzlemde ve aynı yöne doğru dönüyordu. Bu nedenle Güneş Sistemi’ne dahil tüm cisimler aynı yönde dönmektedirler. Zıt yönde döndüğü bilinen 2015 BZ509 kodlu göktaşı üzerinde çalışan araştırmacılar, simülasyonlar hazırlayarak durumu inceledi ve bu cismin Güneş Sistemi dışından gelmiş olması gerektiği sonucuna vardı.

2015 BZ509’un Büyük Dürbün Teleskobu (Large Binocular Telescope) gözlemevi tarafından yakalanan görüntüsü. Hareket halindeki cisim, hareketsiz gözüken yıldızlı arkaplan üzerinde açığa çıkıyor.

F-35’ler gelecek mi? Gelirse full sürüm mü gelecek?

ABD Temsilciler Meclisi’nde kabul edilen yasa taslağında Türkiye’ye F-35 satışını, Türkiye ile ABD ilişkilerinin durumu hakkında rapor hazırlanana kadar askıya alınması kararı çıktı. Yıllık savunma politikalarını belirleyen Ulusual Yetkilendirme Yasası (NDAA) için Senato da bir taslak hazırlayacak. Daha sonra bu iki taslak görüşülerek nihai bir yasa ortaya çıkarılacak. Tasarıda yer alan ABD-Türkiye ilişkilerini konu alan bölümde, Türkiye ile ABD ilişkilerindeki gerilim, Rusya’dan S-400 alımı konu ediliyor. Tasarı’nın senatodaki versiyonunda da S-400 savunma sistemi alınması halinde, Başkan’ın yaptırım uygulamaya sokması isteniyor. Henüz kesinleşmiş bir karar yok ancak ne karar alınırsa alınsın, F-35 projesinin maliyeti Türkiye’ye bu uçakların satılmasını zorluyor. Bu yüzden Türkiye’ye S-400 aldırmama ve F-35 satma baskısı devam edecektir.

Türkiye için üretilen ilk F-35 ABD’deki test uçuşu sırasında.

F-35’ler için diğer bir kritik haber ise İsrail’den. Habere göre İsrail, Ortadoğu’da F-35 uçaklarına veya en azından gelişmiş versiyonuna sahip tek ülke olmak istiyor. Bu amaçla Türkiye’nin F35 alsa da bu uçakların performansını arttıran güncel yazılımsız alması için Vaşington’da görüşmeler yürütüyor.

Sizi öldürmeye gelecekler!

Gökyüzüyle alakalı değil belki ama hayat-memat meselesi olduğu için burada da paylaşmak istedim:

 

 

 

Kameri Ay: Ay’ın evreleri

Yazının başında uyarayım: takvimde kullandığımız ay terimi uydumuz olan Ay’dan geldiği için gökcismi ile takvim terimi aynı isimle bolbol yer alacak. Büyük harfle başlayanlarda uydumuzdan bahsediyorum 🙂

Kamerî takvim, yani Ay takvimi, uydumuzun tam devresini temel alır ki buna sinodik ay da denir. Tam devresinden kasıt Ay’ın Dünya çevresindeki yörünge hareketinden dolayı aydınlık kısmının büyüyüp sonra tekrar küçülüp ilk haline dönmesi.

Arkaplanda İtalya Cridola’daki zirveler üzerinde Ay’ın evrelerinin görüldüğü bu birleştirilmiş görselde fotoğrafçı Giorgia Hofer, bir kameri ay boyunca uydumuz Ay’ın gökyüzündeki konumlarını ve evrelerini kaydetmiş. Ay’ın tüm evrelerini elde edebilmek için 27 gün için Ay’ın her 1481 dakikadaki (24 saat 41 dk) pozisyonunu hesaplamış, fakat hava koşulları elverişli olmadığı için gereken pozların çekilmesi işi tüm yıla yayılmış.

kaynak: spaceweathergallery.com | tr.wikipedia.org |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 33

Elon Musk Mars’a arabasını yollayacak

O kadar tuhaf bir haber ki kimse kolay kolay inanamadı ve haberin şaka değil gerçek olduğunun teyit edilmesi gerekti. Şaka deği gerçek: Elon Musk’ın kurucusu olduğu SpaceX şirketi Mars’a yine Elon Musk’ın Tesla Roadster model elektrikli arabasını gönderecek.

Tesla Roadster

SpaceX, birkaç yıldır başarısıyla ün kazanan yenilenebilir roket sistemi Falcon 9’ların abisi Falcon Heavy roketini deneyecek. Riskli ilk deneme için de pahalı bir kargo değil elbette ses getirici ucuz bir yükü Mars’a göndermeye karar vermişler. Falcon Heavy roketleri Falcon 9 roketlerinin birinci kademesinden üç tanesinin birleştirilmesiyle oluşturulacak. Şimdiye kadarki en güçlü roket olacak Falcon Heavy’nin asıl hedefi Mars olacak.

Falcon Heavy

Yıldızlararası ilk ziyaretçi

Pan-STARRS gözlemevi araştırmacıları tarafından yapılan araştırmalar sonucu Güneş Sistemi dışından geldiğinden şüphelenilen cismin yıldızlararası uzaydan geldiği kesinleşti. Gökbilimciler ilk defa şahit olduğumuz bu ziyaretçiye ʻOumuamua adını koydu. Bu isim Havai dilinde izci, keşif eri anlamı taşıyor. Daha mecazi anlamı ise “uzak geçmişten ulaşan bir elçi”. Başındaki kesme işareti değil Havai  dahil pek çok Polinezya dilinde kullanılan bir simge (Okina).

James Webb teleskobu vakum odasından çıktı

James Webb Uzay Teleskobu 18 Kasım 2017 tarihinde nihayet 12 metre genişlikte, 40 tonluk kapısı olan mahzen benzeri kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı. Burada yaklaşık 100 gün boyunca, optik teleskop ve bilimsel araçların uzay ortamında (çok soğuk ve vakumlu) düzgün çalışıp çalışmadığı test edildi. James Webb’in bir sonraki durağu uzayaracı elemanı ile birleştirileceği California’daki Northrop Grumman Hava-Uzay Sistemleri olacak.

Yazılım hatası Ruslara 19 uyduya mal oldu

Soyuz 2.1b roketi ile beraber yörüngeye çıkacak 19 Rus uydusu, roketteki yazılım hatası sonucu atmosferde yanarak yok oldu. Rokette meteoroloji uydusu Meteor-M N.2-1 ve 18 küçük uydu vardı. Fırlatma Rusların çoğu zaman kullandığı Baykonur’dan değil yeni inşaa ettikleri Vostochny Kozmodromu‘ndan gerçekleştirildi. Hataya konumdaki değişimin güncellenmemesinin sebep oalbileceği düşünülüyor.

Soyuz 2.1b roketi

Wikipedia’ya uzaydan içerik girildi

Uluslararası Uzay İstasyonu Dünya yörüngesinde sürekli olarak yer değiştirdiğinden istasyonda internet erişimi sağlamak oldukça meşakatli bir konu. Astronotların internet ile olan bağları yer kontrol aracılığıyla gerçekleştiriliyor. Astronot Paolo Nespoli’de aynı yolu izletip online ansiklopedi Wikipedia’ya uzaydan içerik giren ilk insan oldu. Astronot bir ses kaydını Dünya’ya gönderdi. Daha sonra bu kayıt yerdekiler tarafından Wikipedia’ya eklendi.

Hindistan Ay yolcusu

Hindistan 2018 Mart’ında, yani sadece 4 ay sonra Ay’a yönelik Chandrayaan-2’yi fırlatacak. Chandrayaan-2 görevi için Hindistan Uzay Araştırmaları Kurumu (ISRO) bir yörünge aracı, bir yer aracı ve bunlara ek olarak küçük bir gezgin robot geliştirdi. Görevin toplam maliyeti 100 milyon dolardan az. Hindistan uzayda harcadığı paraya göre büyük başarılar elde etmesiyle biliniyor. Eğer bir sorun çıkmazsa Chandrayaan-2 Hindistan’ın Ay yüzeyine yumuşak iniş gerçekleştiren ilk aracı olacak. Bundan önce yine Chandrayaan-1 projesinde bir sonra Ay’ın güney kutup bölgesine çarptırılarak indirilmişti.

Chandrayaan-2’nin Ay’a yolculuk rotası. Uzayaracı Dünya yörüngesinde bir dizi ateşlemeyle Ay’a ulaşacak.

2017’nin en iyi icatlarından biri: NASA Mars Insight

NASA’nın Mars’a göndermeyi planladığı yeni uzayaracı Mars Insight, Time dergisi tarafından 2017’nin en iyi 25 icadından biri olarak gösterildi. Mars Insight aracı Mars’a gönderilen diğer araçlarından farklı olarak Kızıl Gezegen’de sondaj çalışması gerçekleştirecek. Bu sayede Mars’ın jeolojik yapısına dair daha çok bilgi edinebileceğiz.

Uzayda sanat: Orbital Reflector

Yörüngede bilimsel, ticari ve askeri amaçlı uydular dolanmakta. Trevor Paglen ise tamamen sanatsal ve başka hiçbir fonksiyon taşımayan bir uyduyu yörüngeye göndermeye niyetlenmiş. Sanatçının tasarladığı ve Orbital Reflector (Yörünge Yansıtıcısı) isimli uydu elmas biçimli yansıtıcı yüzeye sahip bir balondan oluşuyor. Yansıtıcı yüzeyi Güneş ışınları sayesinde uydunun karanlıkta görünür olmasını sağlayacak. Bu aslında ISS dahil pek çok uyduyu yerden izleyebilmemizi sağlayan bir olay. Bu kez amaç uydunun tamamen görünür olabilmesi. 1.3 milyon dolar maliyeti olan projeyi Nevada Sanat Müzesi desteklemekte ve kickstarter üzerinden destek toplanmakta.

Sanatsal uyduya dair bir deneme.

Büyük depremlerde artış bekleniyor

Dünya’nın kendi ekseninde dönüş hızı yavaş da olsa azalmakta. Ay’ın etkisiyle okyanuslarda ortaya çıkan gelgit olayı neticesinde oluşan enerji transferi Ay’ın hızlanıp Dünya’dan uzaklaşmasına, Dünya’nın da dönüş hızının azalmasına ve günlerin uzamasına neden oluyor. Fark milisaniyeler boyutunda ancak bunun jeolojik etkilerinin yakın zamanda büyük depremlerin sayısında artışla ortaya çıkacağı iddia ediliyor. Bu yıl bugüne kadar 6 büyük deprem gerçekleşti; 2018 yılında 20’ye yakın büyük depremin gerçekleşmesi muhtemel görülüyor.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 29

nötron yıldızlarının çarpışmasının yarattığı kütleçekim dalgaları gözlendi

130 milyon yıl önce NGC 4993 gökadasındaki biri 1.17 diğeri 1.6 güneş kütlesindeki iki nötron yıldızı birbirine yaklaşmaya başlar. Yaklaştıkça da hızları artar. Başta birbirleri etrafında saniyede 50 kez dönerken bu hız nihayet 300-350 tura çıkar. Nihayet bu iki nötron yıldızı birbiriyle kavuştu.

GIF

Bu olay 120 milyon yıl önce gerçekleşmişti. Yankıları ise Dünya’da geçtiğimiz yaz duyuldu. Kütleçekim dalgalarını ilk kez gözlemleyerek bilim insanlarına bu seneki fizik Nobel’ini kazandıran LIGO‘dan bu defa bahsettiğimiz iki nötron yıldızının kavuşmasını gözlendiği haberi geldi. Bu çalışma kütleçekim dalgaları ve elektromanyetik dalgalarla aynı anda gözlemlenmesi sebebiyle de önemli.

Şimdi bu haberin şerefine Muse’dan “Nötron Yıldızı Çarpışması” parçası dinlenebilir belki:

Ay’da yeraltı kolonisi kurulabilecek dev mağra keşfedildi

Ay’ın atmosfere ve manyetik alana sahip olmaması yüzeyini gelecekteki insan yerleşimleri için sorunlu kılıyor. Bugüne dek Ay’a giden astronotlar 3 günden fazla yüzeyde kalmadı ancak kalıcı üsler kurulmak isteniyorsa mikro meteor, aşırı sıcaklık değişimleri ve elbette radyasyondan korunmanın yolları bulunmalı. Belki yeni bulunan şehir boyutundaki devasa lav mağrası korunmak için en iyi yollardan biri.

antik bakterilerde üstnova izi

Henüz uzaylı bulabilmiş değiliz fakat Dünya’da uzaydan gelen malzemeye sahip canlılar bulmuş olabiliriz. Bilim insanları Demir-60 izotopun zaman içindeki bozunumundan ötürü Dünya’da oluşmadığını biliyorlar. Dolayısıyla Dünya’da bulunan bu izotop uzayda bir yerden gelmiş olmalı.

Almanya’daki Münih Teknik Üniversitesi’nden fizikçi Shawn Bishop, 2.2 milyon yıllık bakteri fosillerinde çok az da olsa Demir-60’a rastlandığını bildirdi. Durumu inceleyen bilim insanları Demir-60’ın kaynağının yakınımızda gerçekleşmiş olan bir üstnova olduğunu anladılar.

UV ışık altında parıldamaya başlayan dövmeler

Avustralyalı dövme sanatçısı Tukoi Oya UV ışık altında parıldamaya başlayan dövmeleri ile üne kavuşmuş. Hayranlık uyandıran sıradışı dövmeler uzay temasıyla daha da çekici hale geliyor.

altın vuruş

Küçük evlerinde güneşe hasret paslı makinalar cılız ışıklarla yaşamaktadır. Nihayet biri güneşi görmek ister.. Gökalp Gönen‘in kısa animasyon filmi Altın Vuruş (Golden Shot), dünya genelinde 200’den fazla seçkide yer almış ve 25’ten fazla ödülün sahibi olmuş.

Haftalık Gökyüzü Raporu – 28

Avcı Meteor Yağmuru’na hazır olun!

Halley Kuyrukluyıldızı’ndan arta kalan parçalardan oluşan Avcı meteor yağmuru (Orionids) bu yıl 21 Ekim gecesi en yoğun noktasına ulaşacak. Bu gece saatte 20 meteor görebilmek mümkün. Ay 19’unda yeniay evresine girdiğinden ışık kirliliğinin olmadığı bir bölgeden meteor yağmurunu rahatça izleyebilirsiniz.

Avcı meteorlarının gökyüzünden saçılma noktası.

Halkalı cüce gezegen Haumea

Güneş Sistemi’nin en son gezegeni Neptün’ün ötesinde içlerinde Plüton’un da bulunduğu cüce gezegenler yer almakta. Şimdi, içlerinde Türk gökbilimcilerin de bulunduğu bir grup araçtırmacı, Neptün ötesi cisimlerden Haumea’ya dair çok ilginç bir keşifte bulundular. Buna göre Haumea’nın halkası var.

Haumea ve halkasının tasviri.

Adınızı Mars’a yazdırın

NASA, Mars’a gidecek InSight aracına adınızı yazmanız için sizi çağırıyor. Kasım 2018’de Mars’a inmesi planlanan InSight aracının üzerinde isminizin yer almasını istiyorsanız tek yapmanız gereken 1 Kasım 2017’ye kadar bu formu doldurmak.

Kızıl gezegen Mars

Batman’da Uzay Haftası etkinliği düzenlendi

Geçtiğimiz hafta Dünya Uzay Haftası’ydı ve ülkemizde de bu haftaya yönelik çeşitli etkinlikler düzenlendi. Bunlardan biri Batman’daydı. Mezopotamya Astronomi Derneği’nin (MAD) desteği ile Batman 50. Yıl Ortaokulu’nda temel astronomi eğitimi verildi, ardından güneş gözlemi yapıldı. Okulda görevli matematik öğretmeni Murat Avcı’nın organize ettiği etkinliğe MAD’den gönüllü eğitmen Hasan Çetres destek verdi.

İkonik Apollo fotoğrafları açık arttırma ile satılacak

NASA’nın Apollo projesi kapsamında Ay’a giden astronotların çektiği orjinal 445 adet fotoğraf açık arttırmayla satılacak. 300 ile 9000 dolardan satışa çıkacak fotoğrafların çoğunda NASA’nın işaretleri, altyazıları bulunmakta. Fotoğraflardan bir örnek aşağıda: Dünya’nın uzaydan bir insan tarafından çekilen (John Glenn) ilk fotoğraf. Almaya niyetiniz olmasa bile uzay tarihinin önemli fotoğraflarını bu adresten görebilirsiniz.

Çin’in ilk uzay istasyonu Dünya’ya düşecek

Medyada sıklıkla “Çin uydusu” olarak haberleştirilen Tiangong-1 (Cennet Sarayı-1), 2011 yılında yörüngeye yerleştirilen Çin’in ilk uzay laboratuar modülü olma özelliği taşıyor ve aylar içinde Dünya’ya düşeceği bildirildi. Yörüngedeki tüm cisimler sürekli olarak moleküllerle çarpışarak yavaşlarlar bu sebeple de alçak yörüngelere düşerler. Eğer uzayaracının devamlı kullanılması sözkonusu ise bünyesinde bulunan yakıtla veya ISS’de olduğu gibi yakıt takviyesi ise yörüngedeki görevine devam etmesi sağlanır.

Çin’in ilk uzay istasyonu Tiangong-1 Çin için bir kilometre taşı olsa da artık görev süresini doldurdu. Bu nedenle düşüşüne göz yumuldu. Emektar uzayaracının 2017 sonu, 2018 başı gibi Dünya’ya düşmesi bekleniyor. Çin’in ikinci uzay laboratuarı Tiangong-2 hâlâ görevine devam etmekte.

 

 

Ay’ın önünden geçen uzay istasyonu

Uzaydaki en büyük insan yapısı olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nu yıl içinde bir çok defa üzerinizden geçerken izleyebilirsiniz. Bu geçişlerin bazıları ise oldukça özeldir: uzay istasyonu Ay veya Güneş’in önünden geçer.

Tıpkı 25 Eylül 2017 pazartesi günü gerçekleşecek geçiş gibi. Atina üzerinden gelip, İstanbul üzerinden ilerleyecek olan uzay istasyonu bu geçişinde ilk dördün evresine yaklaşan Ay’ın önünden geçerken görülebilecek.

Elbette bu astronomik tesadüf çok dar bir güzergahta izlenebilecek:
İstanbul’da Büyükçekmece’de yaşayanlar saat 20:44’te Ay’ın önünden geçen istasyonu izleyebilecek.
Balıkesir’de Paşalimanı Adası ve Kapıdağın batı kıyısındaki mahallelerde, 20:43’de;
Çanakkale’nin, Ezine ilçesinin batısında saat 20:43’de izlenebilecek.
Atina’daysanız da Pire’de 20:43’de geçişi izleyebilirsiniz.

Diğer şehirlerden veya buralara yakın yerlerden de geçişi izlemek mümkün olacak. Bu verdiğim hat uzay istasyonunu tam Ay’ın önünden geçerken görülebileceği yerleri gösteriyor. Aşağıdaki haritada siyah çizgiye ne kadar yakınsanız geçişi o kadar iyi izleyebilirsiniz.

Meraklasına not: Bu geçiş sırasında yaklaşık olarak Ay bizden 400 bin km, uzay istasyonu ise 400 km uzaklıkta olacak.

Uzay istasyonu nasıl görülebiliyor?

Sürekli olarak Dünya’nın çevresinde dönmekte olan Uluslararası Uzay İstasyonu’nu bazı zamanlarda üzerinizden geçerken izleyebilirsiniz. Uzay istasyonu sahip olduğu devasa güneş panellerinin güneş ışınlarını Dünya’ya yansıtması sayesinde görünür olur. Güneş ışınlarının yere yansıyabilmesi kritik nokta. Bu sebeple geçişler güneş ışınlarının doğru açıyla geldiği ve akşam veya sabaha karşı gerçekleşmektedir.

Uzay istasyonu nasıl izlenir?

Bulunduğunuz konuma göre size uzay istasyonunu ne zaman görebileceğinizi haber veren uygulamalar mevcut. ISS Tracker ve Heavens Above bunların başında geliyor. Bu uygulamalarda ISS’in uçuş yolunun gökyüzüne ve yeryüzüne göre konumu gösteriliyor. Bu haritalara bakarak nereden geçeceğini öğrenebilirsiniz.

Nereden ve ne zaman geçeceğini öğrendiniz. Peki nasıl bir şey göreceksiniz? Görseniz tanır mısınız? Uzay İstasyonunu parlaklığının zamanla değişmesinden, uçaklar gibi yanıp sönen renkli ışıkları olmamasından ve yüksek hızı sayesinde diğer uçan cisimlerden rahatlıkla ayırabilirsiniz.