18 Kasım

18 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1965 – Roket motorlu, açılı kanatlı bir araştırma uçağı olan Bell X-2 “Starbuster”, motorlarını çalıştırıldığı ilk uçuşunu yaptı. Daha önce bağlandığı B-50’den bırakılıp süzülerek iniş yapmıştı. Yarbay Pete Everest’in pilot olduğu görevde roket motorlarının çalıştırılmasıyla süpersonik hıza erişen uçak, Mach 2.87 (3050 km/h) hıza erişerek rekor kırdı.

2009 – Atlantis uzay mekiği (STS-129) Uluslararası Uzay İstasyonu’na kenetlendi. Mekik yük bölmesinde uzaya iki büyük ExPRESS Lojistik Taşıyıcısı taşıdı. Bunlar içerlerinde iki yedek jiroskop, iki nitrojen tankı tertibatı, iki pompa modülü, bir amonyak tankı tertibatı, istasyonun robotik kolu için yedek bir mandallama uç efektörü, Mobil Taşıyıcı için yedek bir arka göbek sistemi ve yüksek basınçlı gaz tankı içeriyordu.

2013 – NASA’nın MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN) uzay sondası Mars’a gitmek üzere fırlatıldı. MAVEN, Mars’ın üst atmosferi ile iyonosferini ve güneş rüzgarının bu atmosferin bileşenlerini nasıl kopardığını araştırmak için NASA tarafından geliştirildi.

2017James Webb Uzay Teleskobu kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı.

18 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1787 – Fransız fizikçi ve fotoğrafçı, dagerreyotipin geliştiricisi Louis Daguerre doğdu (ö. 1851)
1839 – Alman fizikçi ve eğitimci August Kundt doğdu (ö. 1894)
1897 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz fizikçi ve akademisyen Patrick Blackett doğdu (ö. 1974)
1923 – Amerikalı amiral, pilot, ilk Amerikan astronotu, Ay’da yürüyen en yaşlı kişi ünvanına sahip olan Alan Shepard doğdu (ö. 1998). Merkür Projesi (Project Mercury) ile 1971 yılında ilk kez uzaya çıkan Shepard, Apollo 14 görevine de komutan olarak katıldı.

1941 – Nobel Ödülü sahibi, Alman kimyager ve fizikçi Walther Nernst öldü (d. 1864)
1944 – Amerikalı gökbilimci, arkeoastronom, yazar, Griffith Gözlemevi Direktörü Edwin C.Krupp doğdu
1962 – Nobel Ödülü sahibi, Danimarkalı futbolcu, fizikçi ve akademisyen Niels Bohr öldü (d. 1885)
2004 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Robert Bacher öldü (d. 1905)

6 Kasım

6 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

447 – Konstantinopolis şiddetli bir deprem ile sarsıldı. Ağır hasar alan şehirde binlerce insan enkaz altında kaldı ve ardından kıtlık ve salgın baş gösterdi. Depremde surların büyük kısmı da yıkıldı, burçlardan 57’si çöktü. Bu tarz depremlerin sonucunda Vordonisi adası sulara gömülecekti.

1958 – NASA Araştırma Test Pilotu John B. (Jack) McKay, Bell X-1E 46-063’te X-1 roket uçak serisinin son uçuşunu yaptı. Program on iki yıl önce başlatılmıştı.

1966 – NASA, Lunar Orbiter 2 uzayaracını fırlattı. Ay yörüngesinde görev yapan bu uydu, iniş yapılabilecek bölgeleri tespit için kullanıldı. Elde edilen veriler daha sonra Surveyor ve Apollo görevlerinde kullanılacaktı. [via Ron Eisele]

1980 – Satürn, Voyager 1 uzay sondası tarafından 5.3 milyon km uzaktan gözlemlendi.

1985Challenger uzay mekiği dünyaya döndü. STS-61-A göreviyle uzaya 8 astronot çıkmıştı. Bu görev, aynı uzayaracı ile uzaya çıkıp geri dönen en kalabalık mürettebat rekorunu elinde bulunduruyor.

Challenger uzay mekiği ile STS-61-A görevine katılan astronotlar, görev sonrasında mekikten çıkarken görülüyor.

2015 – Astronotlar, Kjell Lindgren ve Scott Kelly, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda 7 saat 48 dakikalık bir uzay yürüyüşü gerçekleştirdi. İkili P6 kirişindeki soğutma sistemini esas konfigürasyonuna getirip, birincil ve yedek radyatör dizilerindeki soğutucu olarak kullanılan amonyum seviyesini normal haline getirdiler.

6 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1656 – Fransız matematikçi, astrolog ve astronom Jean-Baptiste Morin öldü (d. 1583)
2017 – Amerikan deniz subayı, havacı, test pilotu ve NASA astronotu Richard F. Gordon Jr. öldü (d. 1929)
1932 – Nobel Ödülü sahibi, Belçikalı fizikçi ve akademisyen François Englert doğdu.

28 Temmuz

28 Temmuz günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1851 – Julius Friedrich Berkowski tarihte ilke kez bir güneş tutulmasını fotoğrafladı [space.com]. Berkowski, Prusya’nın Königsberg (Günümüzde: Kaliningrad, Rusya) şehrindeki en yetenekli dagerreyotipicisi olarak anılıyordu. Dagerreyotipi gümüş nitratla ışığa duyarlı hale getirilen bakır levhaların, camera obscura içinde 10 ila 20 dakika pozlanarak, cıva buharına tabi tutulup geliştirilmesiyle fotoğrafik görüntü elde etme yöntemidir. [//tr.wikipedia.org/wiki/Dagerreyotipi]

28 Temmuz 1851 tarihinde gerçekleşen ve tarihte fotoğraflanan ilk güneş tutulması.

1935 – B-17 Flying Fortress ilk kez uçtu. 1930’larda geliştirilen bu ağır bombardıman uçakları İkinci Dünya Savaşı boyunca Amerikan Hava Kuvvetleri tarafından kullanıldılar. [//en.wikipedia.org/wiki/Boeing_B-17_Flying_Fortress]

B-17 ‘Yankee Lady’

1964 – Ay yüzeyini görüntüleyip bu görüntüleri Dünya’ya göndermesi için tasarlanan Ranger 7 fırlatıldı. Uzayaracı yüzeye çarpmadan önce, yaklaştıkça görüntü toplayacak şekilde tasarlandı. Altı başarısız denemeden sonra Ranger 7, 8 ve 9, Ay’a 65 saatlik yolculuklarını başarıyla tamamladı [airandspace.si.edu].

Ranger 7

2 Haziran

2 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1955 – Baykonur Kozmodromu açıldı. Sovyetler Birliği tarafından Kazakistan’da kurulan yörüngesel ve insanlı fırlatmalar için dünyanın ilk uzay limanı ve en büyük (bölgedeki) operasyonel uzay fırlatma tesisi olan Baykonur, bugün Rusya’nın uzay operasyonları için kullanılıyor. Uzay tarihinin bazı önemli ilk görevlerin fırlatması buradan yapıldı: İlk uydu, ilk hayvan, ilk insan, ilk kadın buradan uzaya çıktı.

1966 – Surveyor programı: Surveyor 1, Ay üzerinde Oceanus Procellarum’a (Fırtınalar Okyanusu) inerek, bir başka gökcismine yumuşak iniş yapan ilk ABD uzayaracı oldu. Sovyet rakibinden dört ay sonra Ay’a varan Surveyor 1’in görevi şunlardı: “Ay’a yumuşak şekilde inmek, Ay yüzeyinin ve yeraltının kimyasal analizlerini yapmak ve Ay’dan çekilen TV görsellerini Dünya’ya göndermek”.

Surveyor 1

Öncelikli görevlerini 14 Temmuz 1966’da tamamlayan araç, 7 Ocak 1967’de iletişimi tamamen kesilene kadar Dünya’ya 11237 fotoğraf göndermeyi başardı.

Üç bacağında iniş özellikleri hakkında veri sağlamak için uçak tipi amortisörler ve gerinim ölçerler taşıyordu. Buradan elde edilen bilgiler gelecekteki Apollo görevleri için önemli yarar sağladı. [solarsystem.nasa.gov]

2003 – Avrupa bir başka gezegene, Mars’a ilk seyahatini başlattı. Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars Express sondası Kazakistan’daki Baykonur uzay merkezinden fırlatıldı. Mars ve Dünya’nın birbirine 60 bin yıllık dönemde en yakın pozisyonda bulundukları zaman gerçekleşen göreve bu nedenle Express ismi verildi.

Mars Express betimlemesi.

Mars Express iki parçadan oluşuyordu: Mars Express Orbiter (yörünge aracı) ve Beagle 2 yüzey aracı. Adını Charles Darwin’in araştırma gezisini yaptığı gemiden alan Beagle 2, astrobiyoloji ve jeokimyasal araştırmalar yapmak amacıyla tasarlanmıştı. Ne Yörünge aracından başarıyla ayrılan Beagle 2’den yazık ki bir daha sinyal alınamadı ve görevin bu kısmı başarısız oldu.

Yörünge aracının bir Mars yılı boyunca yedi deney yürütmesi planlandı. Bu çalışma boyunca gezegenin benzeri görülmemiş yüksek çözünürlüklü ve mineralojik haritalaması sağladı. Ayrıca 2 km derinliğe kadar yeraltı yapılarını tespit edebilen bir radar kullanarak yeraltı suları için arama yapıldı. Bir dizi bilimsel enstrümanı ile de Kızıl Gezegen’in atmosferini araştırıp bileşimini haritalandıracak ve sirkülasyonunu ve güneş rüzgarıyla etkileşimini belirleyecekti. Yörünge aracı hâlâ görevini sürdürmeye devam ediyor.

2 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1930 – ABDli yüzbaşı, pilot ve astronot Pete Conrad doğdu (ö. 1999)
1949 – İngiliz astronom ve fizikçi Heather Couper doğdu.
1978 – biyoteknolojist ve astronot, uzaya çıkan ilk Koreli Yi So-yeon doğdu.

21 Nisan

21 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1964 – Bir Transit-5bn uydusu fırlatmadan sonra yörüngeye ulaşmayı başaramadı. Uydunun atmosfere girişi sırasında, güç kaynağındaki 0.95 kiloluk radyoaktif plütonyum geniş bir alana saçıldı.

1972 – Apollo 16 ay modülü Orion Ay’a indi. Astronotlar, komutan John Young ve pilot Charles Duke, ay yüzeyinde toplam 20 saat 14 dakika araç dışı aktivite (EVA) gerçekleştirdi. Bu yürüyüşlerden birinde Charlie Duke aile fotoğrafını ay yüzeyine bıraktı. [wiki]

21 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1557 – Alman matematikçi ve astronom Petrus Apianus öldü (d. 1495)
1719 – Fransız matematikçi ve astronom Philippe de La Hire öldü (d. 1640)
1774 – Fransız fizikçi, astronom ve matematikçi Jean-Baptiste Biot doğdu (ö. 1862)
1882 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve akademisyen Percy Williams Bridgman doğdu (ö. 1961)
1965 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz-İskoç fizikçi ve akademisyen Edward Victor Appleton öldü (d. 1892)