19 Temmuz 1969: Apollo 11 Ay yörüngesinde

50 yıl önce bugün: 19 Temmuz 1969, Apollo 11 Ay yörüngesine girdi.

16 Temmuz günü muazzam bir gürültü ile kalkış yapan Saturn V roketiyle yola çıkan astronotlar Neil Armstrong, Michale Collins ve Buzz Aldrin, uzayın derin sessizliğinde 3 günlük yolculuğun ardından nihayet Ay yörüngesine girdiler.

via Moonpans.com

Parçalı Ay Tutulması – 16/17 Temmuz 2019

16-17 Temmuz gecesi parçalı (kısmi) ay tutulması gerçekleşecek. Ay’ın Dünya’nın gölgesi içinden geçmesiyle oluşan bu ay tutulmasının tüm evrelerini, Türkiyemizin tamamından izlemek mümkün.

Tutulma Türkiye saati ile 21:43‘de başlıyor. Ay ilk olarak Dünya’nın yarı gölgesine giriş yapacak. Yarı gölge konisinden geçen Ay’ın parlaklığının azaldığına şahit olacağız.

23:01‘de uydumuz gezegenin tam gölge konisine içine girecek ve parçalı tutulma başlayacak. Bu sırada Ay’ın gittikçe büyüyen bir bölümü kırmızı renk alacak.

Tutulmanın maksimuma eriştiği 00:30‘da kızıllık tüm Ay yüzeyini kaplamadan azalmaya başlayacak. Tutulmanın tepe noktasında Ay yarıküresinin yaklaşık %65’lik kısmı tam gölge konisi içine girmiş olacak.

01:59‘da parçalı tutulma sona eriyor.
03:17‘de ise yarı gölge tutulması bitecek.

kaynak: timeanddate.com/eclipse |

Bereşit Ay yörüngesine girdi

İsrail’de geliştirilen Bereşit adlı uzayaracı Ay yörüngesine girmeyi başardı. Ay yüzeyine inmesi planlanan aracın önce Ay yörüngesinde yapacağı manevralarla yavaşlaması gerekiyor. Bu manevralardan ilkini başarıyla gerçekleştiren Bereşit 8 Nisan’da ikinci manevrayı da gerçekleştirerek 211 km ile 467 km yükseklikteki eliptik bir yörüngeye yerleşmeyi başardı. Bereşit’in yeterince yavaşlayabilmesi için iki defa daha yörünge değiştirmesi gerekiyor.

Ay’ın arka yüzü. Bereşit/SpaceIL

Eğer bir cismin bulunduğu yörünge tam bir çemberse yörüngenin herhangi bir noktasındaki hızı hep aynı olur. Oysa neredeyse her zaman eliptik yani elips şeklinde yörüngelerden bahsederiz. Elips biçimli yörüngede hız her zaman aynı değildir ve etrafında yer aldığı gökcismine yakınken en yüksek uzakken de en düşün hız görülür.

Bereşit’in manevralarından bahsederken aslında hızın yüksek (hızlanmak için) veya düşük olduğu (yavaşlamak için) noktalarda uzayaracındaki roketin ateşlenmesinden bahsediyoruz. Bu sayede daha az enerji harcanarak istenilen hızlara ulaşılmış oluyor.

İsrail’in Ay aracı Beresheet

Bugüne dek 3 ülke Ay’a çalışır durumda araç indirmeyi başardı: Sovyetler Birliği, ABD ve günümüzdeki çabasıyla Çin. Eğer işler planlandığı gibi giderse İsrail Ay’a araç gönderen 4. ülke olacak. Beresheet olarak adlandırılan uzayaracı aynı zamanda Ay’a ulaşan ilk özel sektör girişimi olabilir.

Uzayaracı 22 Şubat 2019 tarihinde fırlatılarak Dünya yörüngesine çıktı. Böylece İsrail’in Ay yolculuğu başlamış oldu.

Beresheet’i geliştiren SpaceIL (İsrail Uzay Araştırmaları Kurumu) 2011 yılında Google Lunar XPrize’ı kazanmak için kuruldu. Uzay’a yönelik özel girişimlerin desteklenmesi amacıyla ilan edilen XPrize, Ay’a ilk kez ulaşacak, özel kaynaklı uzayaracına 30 milyon dolar vaadediyordu. Adaylara 2018 senesine kadar süre tanınan XPrize’ı kazanan hiçbir girişim olmadı.

Özel sektörce finanse edilen ve İsrail Uzay Endüstrisi’nin (IAI) gözetiminde üretilen aracın üretimi ise burjuvaların maddi desteği ile devam etti. En büyük yardımı yapan Güney Afrikalı milyarder Morris Kahn yaklaşık 88 milyon dolar maliyetindeki projeye toplamda 27 milyon dolar kaynak sağladı. Sermayedarlar tarafından finanse edilse de İsrail’in Ay aracı ticari bir getiri sağlamayacak. Buna karşın İsrail’in uzay teknolojisindeki birikimine önemli katkısı olacağı açık.

Teknoloji ve bilimsel görevler

Beresheet yemek masası boyutlarında bir iniş aracı. 2.5 metre çapında, 1.5 metre yüksekliğinde. Konduğu noktada bilimsel gözlem yapacak Beresheet İsrail’in en prestijli akademik kurumlarından Weizmann Enstitüsü’nün uzay ile ilgili yaptığı araştırmalar için bilgi toplayacak. Ayrıca yapılan anlaşma sayesinde veriler NASA ile de paylaşılacak. Amerikan tarafı, laser retroreflektör dizisi denen bir teknoloji ile uzay aracının takibinde ve haberleşmesinde İsrailli bilim insanlarına destek olacak.

Beresheet yaklaşık 170 kg ağırlıkta. Ayrıca Ay’a inerken kullanmak için 450 kg yakıt taşıyor. Bu haliyle oldukça hafif bir araçtan söz ediyoruz. Üzerinde Dünya’dan gönderilen laser ışınlarını aynı noktaya geri yansıtacak bir retroreflektör taşıyor. Geceleri sürücülerin farkedebilmesi için kullanılan yansıtıcılarla (kedi gözü) aynı mantıkla çalışıyor.

Ay’ın Sükunet Denizi ( Mare Serenitatis ) olarak adlandırılan bölgesine 1973 yılında inen Lunakhod 2 sondası, burada manyetizma izleri keşfetmişti. Aynı bölgeye inecek olan Beresheet manyetosfer ölçümleri yapacak; bu sayede bilim insanlarına önemli veriler sunabilir.

Beresheet ‘in küçük mavi çember içindeki alanda bir yere konması amaçlanıyor. Görsel: planetary.org

Ay’a yolculuk

Yakıttan, dolayısıyla da ağırlıktan tasarruf edebilmek için uzayaracı doğrudan Ay’a gitmedi. Bunun için fazla enerji gerekiyor. Bunun yerine Dünya yörüngesinde doğru zamanda yaptığı 3 manevrayla kütleçekim sapanı yöntemi kullanılarak araca hız yani enerji kazandırılacak. Dünya yörüngesindeki son manevrası sonrasında Ay’a ulaşacağı uçuş rotasına giren Beresheet Ay yörüngesine girdiğinde bu kez yavaşlamak için iki manevra daha yapacak. Bu biçimde Ay’a inmesi yaklaşık 2 ay sürmüş olacak.

kaynak: nasa.gov | israeldefense.co.il | spaceil.com | planetary.org |

Haftalık Gökyüzü Raporu – 43

Ay’da filizlenen ilk bitkiler

Chang’e-4 yer aracında içinde pamuk, patates, fare kulağı teresi (arabidopsis) ve kanola bitkilerinin tohumları bulunan bir biyosfer deney ekipmanı bulunuyor. Pamuk tohumları çimlenmeyi başararak, Ay üzerinde çimlenen ilk bitkiler olma onuruna eriştiler. Ne yazık ki aşırı soğuk nedeni ile bu bitkilerin ömrü uzun olmadı. Ay kendi etrafındaki dönüşünü uzun sürede tamamladığından, Ay’daki gece ve gündüzler uzun sürmekte bu da aşırı sıcaklık farklarına sebep oluyor.

Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği

TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi tarafından düzenlenen ve bu yıl Prof. Dr. Berahitdin ALBAYRAK’ın anılacağı Ulusal Gökyüzü Gözlem Şenliği için kayıtlar başladı.

Şenlik 1-4 Ağustos 2019 tarihlerinde TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin bulunduğu 2000 m yükseklikteki Saklıkent’te (Antalya) gerçekleşecek ve katılımcılar kendi çadırlarında kalacaklar.

Gökbilim severler tarafından yoğun talebin olduğu Ulusal Gözlem Şenliği tüm astronomi meraklılarına açık olsa da katılımcılarını kontenjan sebebiyle kura ile seçiyor. Şenlik için son başvuru tarihi 1 Mart 2019. Kura sonuçları Mart ayının ilk haftasında açıklanacak. Kayıt için detaylı bilgiyi şenlik kayıt sayfasından edinebilirsiniz.

kozmik sisin içinde dans eden yıldızlar

Yıldızların çoğu Güneşimiz gibi tek başına değil, bir çift veya daha fazla yıldızdan oluşan sistemlerde bulunur. Yeni keşfedilen bir yıldız çifti (HD 98000) ise daha önce sadece var olabileceği ileri sürülmüş fakat hiç görülmemiş bir duruma sahipler. İkili, gaz ve toz diskinin içinde birbirine dik yörüngede dolanıyorlar. Toz disklerinin 3’te birinde gezegen oluştuğu düşünülüyor. Daha önce yıldızların dönüş düzlemi dışında kalan gezegenler gözlemlenmiş olsa da düzlem dışı bir toz halkasına rastlanmamıştı.

HD 98000’in sanatçı gözünden resmi

Yörüngeye reklam panosu

Karl Marx boşuna “Kapitalizm satamadığı ağacı keser” dememiş. Kapitalistler gökyüzünü metalaştırmada yeni ve gece gökyüzünü sevenler için rahatsız edici bir yok bulmuş: yörüngeye reklam panoları yerleştirmek! Bir Rus şirketi olan StartRocket, Orbital Display adlı projesiyle uzaya gece gökyüzünde görülecek reklam panoları yerleştirmeyi amaçlıyor. Proje 300-400 km yükseklikteki bir yörüngeye (ISS’de burada) çıkarılacak küçük küp uydulara dayanıyor. Sürekli Dünya çevresinde dönecek uydular yeryüzündeki bir noktadan 6 dakika boyunca görünür olacaklar. Şirket projenin 2020’de hayata geçmesini, 2022’de de reklam vermeye başlamayı planlıyor.

Ismarlama göktaşı yağmuru

Bir Japon şirketi ise müşterilerine isteğe bağlı göktaşı yağmuru sunmayı amaçlıyor. 400 km yükseklikteki yörüngeye oturtulacak 65 kg ağırlıktaki uydu, istenildiğinde göktaşı yerine geçecek bilyeler taşıyacak. Kulağa reklam panosundan çok daha iyi geliyor.

düz dünyanın patenti alınacak 🤦‍♀️

Dünya’nın düz olduğunu sananların kurduğu Düz Dünya Derneği’nin başkanı Doğukan Özkan “Düz Dünya” adı için marka patent başvurusu yaptıklarını açıklamış. Dernek farklı şehirlerde konferanslar düzenlemeyi ayrıca bir ‘bilim merkezi’ açmayı düşünüyormuş 😱 Keriz silkeleme kokusu alıyorum…

bilim, bilimi reddedenleri açıklıyor

Peki neden bazı insanlar bu kadar mantıksız şeyleri savunuyor? Bir grup psikoloğun 2017 yılında yaptıkları çalışma aşı karşıtları, düz dünyacılar, küresel ısınmayı yok sayanlar gibi çok açık bilimsel destekleri olan şeyleri inkar eden gruplar hakkında ilginç görüşler ortaya koyuyor. Buna göre bu insanlar belli konular üzerinde bilim insanları gibi mantık çerçevesinde düşünmüyor, bunun yerine bir avukat gibi kabul ettikleri fikirleri destekleyen görüşleri kabul edip diğer tüm görüşleri yok sayıyorlar.