2 Haziran

2 Haziran günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1955 – Baykonur Kozmodromu açıldı. Sovyetler Birliği tarafından Kazakistan’da kurulan yörüngesel ve insanlı fırlatmalar için dünyanın ilk uzay limanı ve en büyük (bölgedeki) operasyonel uzay fırlatma tesisi olan Baykonur, bugün Rusya’nın uzay operasyonları için kullanılıyor. Uzay tarihinin bazı önemli ilk görevlerin fırlatması buradan yapıldı: İlk uydu, ilk hayvan, ilk insan, ilk kadın buradan uzaya çıktı.

1966 – Surveyor programı: Surveyor 1, Ay üzerinde Oceanus Procellarum’a (Fırtınalar Okyanusu) inerek, bir başka gökcismine yumuşak iniş yapan ilk ABD uzayaracı oldu. Sovyet rakibinden dört ay sonra Ay’a varan Surveyor 1’in görevi şunlardı: “Ay’a yumuşak şekilde inmek, Ay yüzeyinin ve yeraltının kimyasal analizlerini yapmak ve Ay’dan çekilen TV görsellerini Dünya’ya göndermek”.

Surveyor 1

Öncelikli görevlerini 14 Temmuz 1966’da tamamlayan araç, 7 Ocak 1967’de iletişimi tamamen kesilene kadar Dünya’ya 11237 fotoğraf göndermeyi başardı.

Üç bacağında iniş özellikleri hakkında veri sağlamak için uçak tipi amortisörler ve gerinim ölçerler taşıyordu. Buradan elde edilen bilgiler gelecekteki Apollo görevleri için önemli yarar sağladı. [solarsystem.nasa.gov]

2003 – Avrupa bir başka gezegene, Mars’a ilk seyahatini başlattı. Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars Express sondası Kazakistan’daki Baykonur uzay merkezinden fırlatıldı. Mars ve Dünya’nın birbirine 60 bin yıllık dönemde en yakın pozisyonda bulundukları zaman gerçekleşen göreve bu nedenle Express ismi verildi.

Mars Express betimlemesi.

Mars Express iki parçadan oluşuyordu: Mars Express Orbiter (yörünge aracı) ve Beagle 2 yüzey aracı. Adını Charles Darwin’in araştırma gezisini yaptığı gemiden alan Beagle 2, astrobiyoloji ve jeokimyasal araştırmalar yapmak amacıyla tasarlanmıştı. Ne Yörünge aracından başarıyla ayrılan Beagle 2’den yazık ki bir daha sinyal alınamadı ve görevin bu kısmı başarısız oldu.

Yörünge aracının bir Mars yılı boyunca yedi deney yürütmesi planlandı. Bu çalışma boyunca gezegenin benzeri görülmemiş yüksek çözünürlüklü ve mineralojik haritalaması sağladı. Ayrıca 2 km derinliğe kadar yeraltı yapılarını tespit edebilen bir radar kullanarak yeraltı suları için arama yapıldı. Bir dizi bilimsel enstrümanı ile de Kızıl Gezegen’in atmosferini araştırıp bileşimini haritalandıracak ve sirkülasyonunu ve güneş rüzgarıyla etkileşimini belirleyecekti. Yörünge aracı hâlâ görevini sürdürmeye devam ediyor.

2 Haziran günü doğanlar ve ölenler:

1930 – ABDli yüzbaşı, pilot ve astronot Pete Conrad doğdu (ö. 1999)
1949 – İngiliz astronom ve fizikçi Heather Couper doğdu.
1978 – biyoteknolojist ve astronot, uzaya çıkan ilk Koreli Yi So-yeon doğdu.

21 Nisan

21 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1964 – Bir Transit-5bn uydusu fırlatmadan sonra yörüngeye ulaşmayı başaramadı. Uydunun atmosfere girişi sırasında, güç kaynağındaki 0.95 kiloluk radyoaktif plütonyum geniş bir alana saçıldı.

1972 – Apollo 16 ay modülü Orion Ay’a indi. Astronotlar, komutan John Young ve pilot Charles Duke, ay yüzeyinde toplam 20 saat 14 dakika araç dışı aktivite (EVA) gerçekleştirdi. Bu yürüyüşlerden birinde Charlie Duke aile fotoğrafını ay yüzeyine bıraktı. [wiki]

21 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1557 – Alman matematikçi ve astronom Petrus Apianus öldü (d. 1495)
1719 – Fransız matematikçi ve astronom Philippe de La Hire öldü (d. 1640)
1774 – Fransız fizikçi, astronom ve matematikçi Jean-Baptiste Biot doğdu (ö. 1862)
1882 – Nobel Ödülü sahibi, Amerikalı fizikçi ve akademisyen Percy Williams Bridgman doğdu (ö. 1961)
1965 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz-İskoç fizikçi ve akademisyen Edward Victor Appleton öldü (d. 1892)

20 Nisan

20 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1535 – Stockholm üzerinde bir yalancı güneş fenomeni meydana geldi. Yalancı güneş (sundog, parhelia) meteorolojide, gökyüzünde Güneş’in her iki yanında parlak noktaların oluştuğu bir atmosfer optiği olaydır. Stockholm’de görülen bu olay daha sonra ünlü Vädersolstavlan tablosuna ilham verecekti. Tablo ilk olarak olayın hemen sonrasında Urban målare’in (“ressam Urban”) elinden çıktı. Bu tablo daha sonra kayıplara karıştı, buna karşın 1636’da  Jacob Heinrich Elbfas  ilk tablonun tam olduğunan inanılan kopyasını yapacaktı [wiki]

Vädersolstavlan (Urban målareJacob Elbfas)

1967 – NASA’nın insansız uzayaracı Surveyor 3 Ay yüzeyine indi. Fırtınalar Denizi’ne inen uzayaracı üzerinde bir TV kamerası ve yüzeyden örnek toplama sistemine sahipti. Ay gecesinin başlamasından sonra iki gün daha çalıştıktan sonra araçla iletişim 4 Mayıs 1967’de kesildi. Üç yıl sonra Apollo 12 astronotları Surveyor 3’ü ziyaret edecekti.[solarsystem.nasa.gov]

Apollo 12 astronotları tarafından ziyaret edilen Surveyor 3.

1977 – Sukhoi Su-27’nin revize edilmiş versiyonu olan T-10S ilk uçuşunu gerçekleştirdi. ABD’nin geliştirdiği F-15’in teknik özelliklerine Sovyetlerin cevabı olan iyileştirmeler içeriyordu. [via @ron_eisele]

T-10S

1983 – Soyuz-T8’in buluşma anteni, çıkış sırasında fırlatma örtüsü çarpınca koptu. Bu nedenden ötürü mürettebat (Serebrov, Titov ve Strekalov) Salyut 7 uzay istasyonuna yanaşamadı ve uzayda 2 gün geçirdikten sonra dünyaya geri döndü.

Soldan sağa: Alexandre Serebrov, Vladimir Titov ve Gennady Strekalov.

20 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1918 – Nobel ödülü sahibi, İsveçli fizikçi ve akademisyen Kai Siegbahn doğdu (ö. 2007)
1927 – Nobel ödülü sahibi, İsviçreli fizikçi ve akademisyen K. Alex Müller doğdu.
1928 – İngiliz-Amerikan radyo gökbilimci ve matematikçi Gerald Hawkins doğdu (ö. 2003). Hawkins bilgisayar (IBM 7090) kullanarak Güneş ve Ay’ın Stonehenge’in bir tarih öncesi astronomik gözlemevi olduğunu ortaya çıkardı.

Görsel: Declan Deval

11 Nisan

11 Nisan günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1970Apollo 13 fırlatıldı. NASA’nın Ay’a insanlı inişleri kapsayan Apollo programının üçüncü insanlı Ay görevi olması planlanan Apollo 13, uzayaracının servis modülünde gerçekleşen patlamayla bir ölüm kalım savaşına dönüştü. Servis modülündeki oksijen tankında meydana gelen patlama, yakıt, astronotlar için su ve oksijen sağlama görevini üstlenen ekipmanın kaybı anlamına geliyordu. Çare olarak Ay modülü Aquarius’u bir cankurtaran filikası gibi kullandılar.

1984 – Uzay mekiği astronotları George Nelson ve James Van Hoften, uzayda gerçekleştirilen ilk uydu tamir operasyonunu tamamladılar. İkili, arızalı Solar Maximum uydusunu onarmak için mekiğin kargo bölümüne aldı. Solar Maximum uydusu güneş püskürmelerini incelemek amacıyla 14 Şubat 1980 tarihinde fırlatılmıştı [wiki]. Uzaydaki tamir operasyonu sayesinde yıllarca daha görevini sürdüren Solar Max, nihayet 2 Aralık 1989’da atmosfere girdi.

11 Nisan günü doğanlar ve ölenler:

1626 – Ragusan matematikçi ve fizikçi Marino Ghetaldi öldü (d. 1568)
1798 – İtalyan fizikçi ve akademisyen Macedonio Melloni doğdu (ö. 1854)
1862 – Amerikalı gökbilimci ve akademisyen William Wallace Campbell doğdu (ö. 1938)
1879 – Estonyalı-Alman gökbilimci ve gözlükçü Bernhard Schmidt doğdu (ö. 1935)
1926 – Estonyalı fizikçi ve akademisyen Karl Rebane doğdu (ö. 2007)
1942 – Rus albay, pilot ve astronot Anatoly Berezovoy doğdu (ö. 2014)
1947 – Ukraynalı-Rus fizikçi ve akademisyen Lev Bulat doğdu (ö. 2016)
1962 – Japon fizikçi ve akademisyen Ukichiro Nakaya öldü (d. 1900)
2003 – İngiliz-Amerikan jeofizikçi ve işadamı, Texas Instruments’ın kurucusu Cecil Howard Green öldü (d. 1900)

18 Kasım

18 Kasım günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık alanındaki önemli tarihi olaylar hakkında kısa bilgiler:

1965 – Roket motorlu, açılı kanatlı bir araştırma uçağı olan Bell X-2 “Starbuster”, motorlarını çalıştırıldığı ilk uçuşunu yaptı. Daha önce bağlandığı B-50’den bırakılıp süzülerek iniş yapmıştı. Yarbay Pete Everest’in pilot olduğu görevde roket motorlarının çalıştırılmasıyla süpersonik hıza erişen uçak, Mach 2.87 (3050 km/h) hıza erişerek rekor kırdı.

2009 – Atlantis uzay mekiği (STS-129) Uluslararası Uzay İstasyonu’na kenetlendi. Mekik yük bölmesinde uzaya iki büyük ExPRESS Lojistik Taşıyıcısı taşıdı. Bunlar içerlerinde iki yedek jiroskop, iki nitrojen tankı tertibatı, iki pompa modülü, bir amonyak tankı tertibatı, istasyonun robotik kolu için yedek bir mandallama uç efektörü, Mobil Taşıyıcı için yedek bir arka göbek sistemi ve yüksek basınçlı gaz tankı içeriyordu.

2013 – NASA’nın MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN) uzay sondası Mars’a gitmek üzere fırlatıldı. MAVEN, Mars’ın üst atmosferi ile iyonosferini ve güneş rüzgarının bu atmosferin bileşenlerini nasıl kopardığını araştırmak için NASA tarafından geliştirildi.

2017James Webb Uzay Teleskobu kriyojenik test odası Chamber A’den çıkarıldı.

18 Kasım günü doğanlar ve ölenler:

1787 – Fransız fizikçi ve fotoğrafçı, dagerreyotipin geliştiricisi Louis Daguerre doğdu (ö. 1851)
1839 – Alman fizikçi ve eğitimci August Kundt doğdu (ö. 1894)
1897 – Nobel Ödülü sahibi, İngiliz fizikçi ve akademisyen Patrick Blackett doğdu (ö. 1974)
1923 – Amerikalı amiral, pilot, ilk Amerikan astronotu, Ay’da yürüyen en yaşlı kişi ünvanına sahip olan Alan Shepard doğdu (ö. 1998). Merkür Projesi (Project Mercury) ile 1971 yılında ilk kez uzaya çıkan Shepard, Apollo 14 görevine de komutan olarak katıldı.

1941 – Nobel Ödülü sahibi, Alman kimyager ve fizikçi Walther Nernst öldü (d. 1864)
1944 – Amerikalı gökbilimci, arkeoastronom, yazar, Griffith Gözlemevi Direktörü Edwin C.Krupp doğdu
1962 – Nobel Ödülü sahibi, Danimarkalı futbolcu, fizikçi ve akademisyen Niels Bohr öldü (d. 1885)
2004 – Amerikalı fizikçi ve akademisyen Robert Bacher öldü (d. 1905)