güney ışıkları

Genel olarak kutup ışıkları/aurora olarak adlandırılan doğa olayları, gerçekleştikleri bölgeye göre kuzey ışıkları veya güney ışıkları olarak da adlandırılıyorlar. Aşağıdaki fotoğrafta Hint Okyanusu üzzerindeki güney ışıkları gözüküyor. Fotoğraf Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki astronotlarca çekilmiş.

Uzay İstasyonu’ndan görüntülenen güney ışıkları.

Dünya’nın manyetik alanının doğruca Yer’e gelmesini engellediği güneşten gelen yüklü parçacıkların bir kısmı kutuplardan doğru atmosferimize sokulurlar. Bu esnada da florasan lambaların yanmasına benzer biçimde çeşitli renklerde ışıldamalara sebep olurlar.

görüntü: spaceweather.comUUİ astronotları

kutup ışıkları: Auroralar

Güneş rüzgarlarıyla gelen yüklü parçacıklar gezegenimizin manyetik alanı tarafından engellenir. Bunların bir bölümü Kuzey ve Güney kutup bölgelerine yönelir. Buralarda atmosferdeki gazlarla etkileşime giren parçacıklar gökyüzünün neon lambalar gibi aydınlanmasına sebep olur. Bu ışıklar kutup ışıkları veya aurora olarak adlandırılır.

Mavi Lagün, İzlanda 🇮🇸 üzerinde kutup ışıkları via @aurorareykjavik

Bunun gibi hızlandırılmış çekimlerde ışıkların gökyüzündeki hareketlerini daha iyi görebiliriz. Fakat şunu da söylemek lazım, bu ışıklar gözünüze fotoğraflardaki kadar parlak ve renkli gözükmezler. Buna rağmen harikadırlar. Tabii sadece auroraları görmek istiyorsanız. Işık kirliliği yarattığı için astronomi gözlemlerinde engel oluşturuyorlar. Her güzelin bir kusuru var.

Auroralar oluştukları kutup bölgesine göre farklı isimlendirilebiliyor. Bizim bulunduğumuz kuzey enlemlerinde Aurora Borealis veya kuzey ışıkları deniliyor. Bizdeki eski ismi şavk-ı şimal. Güney enlemlerinde ise Aurora Australis, güney kutup ışıkları deniliyor. Ancak Kuzey kutup bölgesi yakınlarında daha yoğun yerleşim olduğundan çoğunlukla bu isimlere denk gelirsiniz.

Cam igloda üşümeden aurora seyretme keyfi.

Finlandiya’nın Kakslauttanen kenti, kuzey ışıklarını izleyebileceğiniz ilginç bir otele ev sahipliği yapıyor: İglo Köyü (The Igloo Village) Bu otel hakkında da yazmıştım zamanında: kuzey ışıklarını cam iglolarda izlemek

Farklı gezegenlerde kutup ışıkları

Kutuplar üzerinde oluşan ışıklar elbette yalnızca Dünyamız’a özgü bir fenomen değil. Güneş’in yolladığı parçacıklarla etkileşime girebilecek atmosferi olan her gezegende bu tarz ışıklar oluşmakta. Satürn ve Jüpiter’de oluşan auroralara linklerden göz atabilirsiniz.

farklı gezegenlerde kutup ışıkları

Güneş’ten gelen yüklü parçacıkların Dünya’nın manyetik alanının etkisiyle kutup bölgelerinde atmosferdeki gazlarla etkileşime girmesiyle oluşan kutup ışıkları (aurora) yalnızca Dünya’ya özgü bir durum değil.

jupiter-aurora

NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu bu kez Jüpiter’in kutbundaki aurora etkinliğini gözlemlemiş.  Bu güzel görüntünün kaynağı olan araştırma programının  amacı Jüpiter atmosferinin farklı bileşenlerinin, farklı koşullarda güneş rüzgarlarına nasıl tepki verdiğini ortaya çıkarmak. Kutup ışığının sıradışı rengi Hubble’ın morötesi algılayıcılarının eseri. Yani İnsan gözüyle tam olarak bu şekilde gözükmüyor.

Bu arada NASA’nın 4 Temmuz’da Jüpiter yörüngesine girecek olan Juno adlı uzayaracı da şuan bir güneş rüzgarının içinde. Hubble Jüpiter’in kutup ışıklarının incelerken, Juno’da güneş rüzgarının özelliklerini ölçüyor: bir teleskop ve uzay sondasının kusursuz uyumu.

kaynak: NASA |

Satürn’ün kutup ışıkları

Cassini uzayaracınca çekilen, Satürn’ün 472 durağan görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulan kutup ışıkları (aurora) videosu NASA tarafından yayınlandı.

Satürn’ün kutup ışıkları

Videoda, Satürn’ün kuzey yarıküresi üzerinde yaklaşık 1200 km yukarıda oluşan kutup ışıklarının hareketi görülüyor. Satürn’nün daha hafif hidrojen atmosferinde, Dünya’nın daha ağır olan azot (nitrojen) – oksijen atmosferine göre kutup ışıkları çok daha yükseklere ulaşıyor.

Daha önce de gezegene ve Titan ile Enceladus adlı uydularına ait görüntüler yollayan Cassini uzayaracı, Satürn’ün kutup ışıklarını daha önce  mor ve kızılötesi dalga boylarında görüntülemişti. Yeni görüntüler görünür dalga boyundalar. Görüntüleme takımı ışıkları belirginleştirmek için görüntülere bazı eklemeler yapmış. Kutup ışıklarının gerçekte ne renk olduğu ise henüz anlaşılmış değil.

kaynak: wired.com |