Marmara’daki batık ada: Vordonisi

6 Kasım 447: Konstantinopolis şiddetli bir deprem ile sarsıldı. Ağır hasar alan şehirde binlerce insan enkaz altında kaldı ve ardından kıtlık ve salgın baş gösterdi. Depremde surların büyük kısmı da yıkıldı, burçlardan 57’si çöktü.

Büyük bir depremle sarsılana kadar farketmesek de Dünya yüzeyi oldukça hareketlidir. Her gün Dünya üzerindeki farklı yerlerde büyük veya küçük birçok deprem gerçekleşiyor.

Bu hareketliliğin sebebi bizim tek bir parçaymış gibi gördüğümüz yeryüzünün aslında tektonik plakalardan meydana gelmesidir. Bu plakalar alttaki manto tabakasındaki ısı sebebiyle oluşan konveksiyonun etkisiyle hareket ederler. Bu hareketler sırasında da levhaların sınırlarında yeryüzü şekilleri değişir. Hareket görünüşte yavaştır ancak günlük algımızla kolay kolay hissedemediğimiz hız milyonlarca yıllık süreçte muazzam sıra dağların, vadilerin, volkanların vd. oluşmasını sağlar.

Yukarıdaki fotoğrafta ise bu kez 1000 yıl önce zamanın İstanbul’unu etkileyen büyük depremin neticesinde sulara gömülen Vordonisi Adası görülüyor. Prof. Dr. Şener Üşümezsoy’a göre ada birden fazla deprem sonucu zaman içinde deniz seviyesinin altına inmiş.

Daha büyük zaman ölçeğinde baktığımızda İstanbul’daki adalar 4-5 milyon yıllık süreçte Gebze civarından bugünkü konumlarına gelmişlerdir.

Peki yeryüzü levhaların oluşturduğu parçalı yapıda olmasaydı nasıl olurdu? Mars’taki 22 km yükseklikteki Olimpos volkanının yüzeye çıkma fırsatı bulan magmanın çıkış noktası levha hareketinin yokluğundan ötürü değişmediği bu yüzden de şimdiki müthiş büyüklükteki volkanı oluşturabildiği düşünülüyor.

📷: DHA via Sputnik TR

Yuri Gecesi

12 Nisan insanlı uzay araştırmaları için büyük bir dönüm noktası. 1961 yılının 12 Nisan’ında Sovyet kozmonotu Yuri Gagarin, uzaya çıkan ilk insan oldu. Bu büyük olay 2001 yılından beri Yuri Gecesi (Yuri’s Night) olarak dünyanın farklı şehirlerinde pek çok etkinlikle kutlanıyor..du.

Covid19 salgını sebebiyle toplu olarak Yuri Gecesi düzenlemek elbette mümkün olmadığından 2020 yılında insanlık tarihinin ilk kozmonotu eskisi gibi anılamıyor. Dileriz gelecek yıldan itibaren durum düzelir.

“Paris’te Gagarin Günü” Aleksandr Deyneka, 1962

Karantina’dan Yıldızlara: Yuri Gecesi Özel Yayını

ODTÜ Amatör Astronomi Topluluğu 15 Nisan Çarşamba 20:00-23:00 saatleri arasında instagram’da canlı yayın yapacak. Detayları için facebook sayfasına bakabilirsiniz.

Uzaya İlk Adımlar

Astronom Mahmut Tekeş instagram hesabından canlı yayın yapacak.

Apollo astronotları karantinada: Mobil karantina servisi

Mobil karantina servisi (Mobile quarantine facility), Apollo astronotlarının Ay’dan döndükten sonraki karantina sürecini geçirdikleri taşınabilir yaşam alanıdır. Apollo görevleri sonunda astronotlar Ay’dan taşıyabilecekleri olası hastalık yapıcı Ay organizmalarının Dünya’ya yayılmaması amacıyla karantinaya alınıyordu.

Astronotlar için karantina fikri 80’lerdeki meşhur Cosmos belgeseliyle (ilk seri; bkz: Soluk Mavi Nokta) kitlelerce tanınan Dr. Carl Sagan tarafından ortaya atılmıştı. Sagan, Ay’dan öldürücü organizmalarının bulaşma olasılığını düşük olduğunu belirtse de Dünya’daki yaşamın zarar göreme olasılığı ne kadar düşük olursa olsun dikkate alınması gereken bir risk olarak görüldü.

Mobil karantina servisi (Mobile quarantine facility) içindeki Apollo 11 astronotları dönemin ABD başkanı Nixon ile görüşürken.

Apollo 11, Apollo 12 ve Apollo 14 astronotları karantinaya alındı. Ay’ın tamamen steril olduğu kesinleşince sonraki görevlerinde karantina servisi kullanılmadı.

Astronotların Dünya’dan tecrit edildikleri 21 günlük karantinayı dış dünya ile haberleşebildikleri Mobil karantina servisinde geçiriyordu. Bu servis Airstream modeli bir karavanın astronotların ihtiyaçları doğrultusunda modifiye edilmiş ve ‘mobil’ ibaresine tezat biçimde tekerlekleri sökülmüş haliydi.

kaynak: archives.gov | wikiland.com |