Haftalık Gökyüzü Raporu – 45

Murat Yılmaz Gödence Observatory

Mart geldi: geceler kısalsa da daha az zorlayıcı hava koşulları yakınımızda. Mart ayında Ay’ın ve gezegenlerin konumları ve önemli gök olaylarını ayrıntılı şekilde astrobilgi.org‘dan öğrenebilirsiniz.

Hava koşullarından ötürü gözlem etkinlikleri için genelde yaz ayları tercih edilse de bir süreden beri kışın da gidilebilecek gözlem etkinliği bulabiliyorsunuz.

Bunlardan biri olan Ankara Astronomi Topluluğu‘nun düzenlediği Beypazarı Karagöl gözlem ve astrofotografi kampının yenisi 8 Mart 2019 tarihinde gerçekleştirilecek. Beypazarı’na 30 km mesafede 1600 metre rakımlı Karagöl’de gerçekleşecek etkinlik Cuma-Cumartesi akşamı kamp, Pazar günü de kahvaltının ardından Ankara’ya dönüşle sonlanacak. Konaklama bireysel olarak getirilecek çadırlarda yapılacak. Çadır, mat, uyku tulumu ve mümkünse bir battaniye gibi bazı malzemelerin mutlaka getirilmesi isteniliyor. Kamp alanının da kendine göre bazı kuralları var. Ayrıntıları buradan öğrenebilirsiniz.

Eğer kampa katılamıyorsanız Ankara Astronomi Topluluğu üyelerinden Mustafa Aydın’ın Radyo A’da yaptığı astrofotoğraf söyleşisini dinleyerek bir sonraki etkinliğe kadar idare edebilirsiniz.

Tuhaf bir yıldız

Yıldızların çoğu birbirine benzer, boyut ve sıcaklıklarına göre içerdikleri elementlerin oranlarında fazla bir şaşma olmaz. Ancak bazı yıldızların yüzeylerinde kimi ağır elementler olağanın çok üzerinde bulunur. Kimyasal tuhaf olarak sınıflanan bu yıldızlar genellikle kırmızı-soğuk dev yıldızlar veya mavi-sıcak cüce yıldızlardır.

Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tolgahan Kılıçoğlu, Ankara Üniversitesi Kreiken Gözlemevi T40 Teleskobu ile yaptığı 2 yıllık gözlem ve araştırmaları sonrasında bu bahsettiğimiz genel tanımlara da uymayan ‘kimyasal tuhaf’ olarak adlandırılan sıcak bir dev yıldız keşfetti. Mevcut teorilerin pek öngörmediği bu sonuç teorilerin geliştirilmesinde rol oynayacak.

Ankara Üniversitesi Kreiken Gözlemevi, Doç. Dr. Tolgahan Kılıçoğlu

Normal yaşantımızda farketmesek de Dünya’nın küresel olduğunun farkındayız, en azından şuursuz olmayanlarımız. Peki gezegenimizin küreselliğini gözle tespit edebilmek için çıkmamız gereken yükseklik ne kadardır? Evrim Ağacı’ndan Çağrı Mert Bakırcı konu hakkındaki ayrıntılı yazısında bu yüksekliğin 35.000 ft (10.670 km) veya biraz altı olduğunu belirtmiş. Yeri gelmişken AstroTürk’ün ufuk hesaplama aracını da hatırlatayım.

İsrail’in Ay yolculuğu başladı

İsrailli SpaceIL girişiminin geliştirdiği Ay sondası Bereşit 22 Şubat günü SpaceX Falcon 9 roketi ile Dünya yörüngesine girdi. Yörüngede gerçekleştireceği 3 manevra ile Ay’a ulaşmak için gerekli enerjiyi toplayacak Bereşit ismi verilen uzayaracı Ay’a ulaşan ilk özel girişim araç olacak ve İsrail Ay’a ulaşan 4. ülke olacak. Uzayaracıyla ilgili detaylı bilgiye buradan erişebilirsiniz.

Herşeyi NASA’dan beklememek lazım

NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Gerald Eichstädt/Seán Doran

Fotoğrafta Güneş Sistemi’nin devi Jüpiter’in kuzey ılıman iklim kuşağı üzerinde girdap gibi dönen bulutlar görülüyor. Bu muhteşem sahnede öne çıkan parlak beyaz renkli bulutlar anti siklonik fırtınalar veya “beyaz oval” diye de bilinir.

Renkleri geliştirilmiş görüntü 29 Ekim’de Juno uzayaracı tarafından, gezegene gerçekleştirdiği 16. yakın geçiş sırasında yakalanmış. Bu sırada Juno Jüpiter’in bulutlu atmosferinin yaklaşık 7,000 km üzerinden geçmiş.

Juno’nun JunoCam görüntüleyicisinden gelen verileri işleyip bu görüntüyü oluşturan ise Gerald Eichstädt ve Seán Doran isimli iki amatör. Bilim insanı olmadığı halde kendi çabasıyla bilime katkı sağlayanlara Batı’da “vatandaş bilimci” deniliyor. Siz de herşeyi NASA’dan beklememek lazım deyip NASA’nın elde ettiği görüntüleri işlemek isterseniz JunoCam’in çektiği ham görüntülerine http://missionjuno.swri.edu/junocam adresinden erişebilirsiniz.

kaynak: https://www.missionjuno.swri.edu/news/jovian_close_encounter

Yıldız Fotoğrafçılığı Sunum/Sohbet

5 Mayıs cumartesi günü Kadıköy’de, astrofotoğrafçılıkla ilgilenenlerin ilgisini çekebilecek bir sunum/sohbet var. Artist Cafe’deki sunumda gökyüzü fotoğrafçıları Adem Akif Uzunalioğlu ile Can Rıfat Turcan olacak. Etkinlik yıldız fotoğrafçılığını öğrenmek ve fotoğraf çekmek isteyen herkese açık.

Tekrar tebrikler Tunç Tezel!

Ülkemizin başarılı astrofotoğrafçılarından Tunç Tezel’den yine bir ödül haberi var: Tezel, Kraliyet Greenwich Gözlemevi ve Müzesi, 2017 Yılın Astronomi Fotoğrafı Yarışması’nda “Gezegenler, Küçük Gezegenler ve Kuyrukluyıldızlar” dalında, Tersinir Mars ve Satürn isimli fotoğrafıyla 2. oldu. Yarışmada tüm kategorideki fotoğraflara buradan ulaşabilirsiniz.

Tunç Tezel
Canon EOS 6D kamera, 50 mm f/3.5 lens, ISO 3200

11 ay boyunca çekilen 46 farklı fotoğrafın birleştirilmesiyle oluşturulmuş bu kompozit görüntüde Satürn ve Mars gezegenlerinin geri hareketi (nâmı diğer: retro) görülüyor.

2016 yılı boyunca iki gezegenin birbirine yakın duruşunu değerlendiren Tezel kabaca her hafta bir fotoğraf çekerek bu görüntüyü oluşturmuş. Parlayan gezegenleri üzerinde gösterdiği arka plan görüntüsü ise 9 Mart 2016’da Endonezya’da çekilmiş. Mars geri hareketine 21-22 Mayıs’ta başlarken, Satürn ondan sadece 12 gün sonra, 2-3 Haziran’da geri harekete geçti.

Tunç Tezel astrofotoğrafide zaman atlamalı (time lapes) çekim tekniğini, bir güneş tutulması içeren 2009 analeması’nda da başarıyla uygulamıştı.

2006 analemması ve güneş tutulması. Tunç Tezel, Cenk Tezel

Tunç Tezel 2011 yılında yine aynı yarışmanın Gökada Cenneti dalında birinci olmuştu. Ayrıca 2009 ve 2014 yıllarında TWAN (Geceleyin Dünya) sitesinde ayın fotoğrafçısı seçilmişti. Tekrar tebrik dememin sebebi bu 🙂

volkanlı gökyüzü

İzlanda’daki Eyjafjallajokull yanardağının patlaması dev havacılık endüstrisine bir anda diz çöktürmüş ve hemen hemen bütün Avrupa gökyüzünde tüm uçuşları durdurmuştu. Havayollarının milyarlarca dolarlık zararlarının yanısıra milyonlarca yolcunun perişanlığı da bu beklenmedik doğal afeti yılın en önemli olaylarından biri yaptı.

İş seyahatindeki çalışanlar, tatile gitmeyi umarken evinde kalanlar, daha da kötüsü tatile gidip evine ve işlerine dönemeyenler… Hava ulaşımındaki bu kesinti, sayısız insanı kara-deniz yollarında, havaalanı köşelerinde filan sefil ederken küçük ve mutlu bir azınlığa ise belki de ömürlerinde bir daha karşılaşamayacakları bir ayrıcalık sunuyordu: gökyüzünü uçak sinyal ışıkları olmadan görüntüleyebilme ayrıcalığı.

Pek çok yerdeki yoğun hava trafiği, uzun ve geniş açılı astrofotoğraf çekimlerine de yansır. Yuvarlak yıldız çizgileriyle bezenmiş şahane bir görüntü bir ya da daha fazla düz çizgiyle kesilir. Fakat bu defa değil: Britanya, Northamptonshire’dan Jamie Cooper, 2,5 saatlik bu çekimi uçak geçişi olmadan tamamlamayı başarmış.

Volkan manzaradan uçakları çıkartırken, atmosfere saçılan küllerin sebep olduğu hafif bir morluk eklemiş. Bundan şikayetçi olunmaz herhalde.

Kaynak: spaceweather.com | Görüntü: Jamie Cooper

blog küreden haberler

Bu ay yeni bir gökbilim blogu yayınlanmaya başladı. Arif Solmaz’ın kendi adıyla kurduğu arifsolmaz.wordpress.com daha bir ayını doldurmamış olmasına rağmen güzel ve yararlı bağlantılara sahip. Dikkat çeken diğer tarafıysa 60 saniye bölümü. Bu bölümde 60 saniyede okunabilecek gökbilim yazıları var.

Gökbilim blogları arasına 3 ay önce katılan bir başka site olan ozgucbayrak.com‘u henüz bugün keşfedebildim. Pek göz gezdirme fırsatım olmadı ama amatör astrofotoğrafçılık konusuyla ilgilenenlerin ilgisini çekebilecek bir içeriğe sahip.

Bir de epey gecikmiş bir haber olarak feza maceralarını tanıtayım. Epey geçikti çünkü uzun zaman önce ağıma takılmasına rağmen yazma fırsatım olmadı. Nurcan Örtügen Gök’ün sahip olduğu blog, mitolojiye ilgi duyanlar için güzel bir içeriğe sahip. Pek çok takım yıldızın mitolojik hikayelerini bulabilirsiniz.

Gerçi ben mitoloji yazılarını pek okumadım. O kadar çok kişi ve olayı birbirine karıştırıyorum. Eğer mitoloji sizin de ilginizi çekmiyorsa belki amatör teleskop yapımı çekebilir. Nurcan hanım şimdilerde 8 inçlik (~20,3 cm) Saffet isimli teleskop aynasını yapıyor [aşağıda] ve elbette yapım aşamalarını da blogunda paylaşıyor.

Friendfeed kullanıcıları ayrıca friendfeed.com/nurcanrtgengk adresini de kontrol edebilirler.

Saffet

tebrikler Tunç Tezel

Gökbilim fotoğrafçısı Tunç TEZEL, TWAN (Geceleyin Dünya) sitesinde ayın fotoğrafçısı seçilmiş. Kendisini buradan kutlamak istiyorum, başarılarının ve tabi ki güzel fotoğraflarının da devamını bekleyerek.

Tunç Tezel
Tunç Tezel

Yukardaki Tezel‘in TWAN’daki fotoğraflarından biri. Sitede yayınlanan tüm fotoğraflarını görmek için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz. Geceleyin Dünya sitesi, yeryüzü ve gökcisimlerini aynı karede gösteren, geniş açılı nefes kesici fotoğraflara ve videolara ev sahipliği yapıyor.

kaynak: Günün Gökbilim Görüntüsü | TWAN-Geceleyin Gökyüzü |

güneş lekesi ve gezegenler

Olur şey değil. Tam güneş etkinleşti, büyükçe bir güneş lekesi gözlemek mümkün oldu derken, gökyüzünü bulutlar esir aldı! Neyse ki bulutlar tüm yeryüzünü saramıyor. Dünyanın pek çok yerinden amatör gökbilimciler 1029’u gözlemekte ve birbirinden güzel fotoğrafları paylaşmaktalar.

Alttaki fotoğraf, daha önce de bir fotoğrafını yayınladığım Pete Lavrence’a ait. Bileşik görüntüde, kayaç gezegenler ile güneş lekesi ve fırtınaların boyutları orantılı şekilde yansıtılmış. (Gezegenler Güneşten doğru: Merkür, Venüs, Dünya, Mars)

kaynak: spaceweather.com | görüntü: Pete Lavrence

yıldız izi

Can Rıfat Turcan’ın Yenişarbademli Gözlem Şenliği’nde yakaladığı yıldız izleri. Kamera : Canon EOS 6D Lens : Bower 14mm f/2.8 IF ED UMC Odak Uzunluğu : 14 mm, f/4.0 Poz süresi: 324x25sn. ISO Hızı: 1600 instagram.com/crt.astro

Yıldız izi uzun pozlama süreleri kullanarak yıldızların gökyüzünde görünen hareketlerinin kaydedilmesini sağlayan bir astrofotoğrafçılık tekniğidir. Dünya’nın kendi ekseninde dönüş hareketi yıldızların gökyüzünde hayali bir çember boyunca hareket ediyormuş gibi görülmesine neden olur. Uzun poz süreleri yıldızların bu hareketinin fotoğrafa yansımasını sağlar. Fotoğraf makinesi ile ne kadar uzun poz süresi kullanılırsa o kadar uzun yıldız izleri elde edilir.

Profesyonel astronomlar bu tekniği gözlem bölgesinin ölçüm kalitesini hesaplamak için kullanırlar.

Yıldız izi olan bu zarif yaylar, Dünya’nın ekseni etrafındaki dönüşünün neden olduğu, yıldızların gökyüzündeki yer değiştirmesiyle çiziliyor.  Fotoğrafçı Lorenzo Comolli, kutba yakın yıldızların tam bir 180°’lik dönüşünün, astronomik gecenin en az 12 saat sürmesinden dolayı, yılın yalnız bu zamanında elde edilebildiğini söylüyor. Üstteki fotoğraf 28-29 Aralık gecesi, gece boyunca süren çekimle elde edilmiş. Fotoğrafın çekildiği yer, İtalya’nın ışık kirliliğinin olduğu Tradate şehri.

Yaylar Kutup Yıldızı olarak da bilinen Polaris’in etrafında kıvrılıyor, çünkü Dünya’nın kuzey kutbu bu yıldızın altında. Kutup Yıldızı bu özelliğiyle en ünlü yıldız olabilir fakat şöhret geçicidir! Dünya’nın ekseni kayıyor ve 10.000 yıl ya da daha sonra beyaz ve sıcak Vega (Polaris’ten 6 kat daha parlak) Kuzey Yıldızı’nın yerini alacak. Yıldız izleri o zaman, merkezlerini aydınlatan parlak noktayla daha etkileyici gözükecektir.

Kaynak : spaceweather.com | wikipedia/Star_trail |

Daha fazla görüntü: Can Rıfat TurcanDon Martel, Larry Landolfi, Gary Shaw