Apollo 10: Ay’a iniş için elbise provası

Düny yörüngesinden ayrılarak Ay’a ilerleyen mürettebatın gördüğü manzara. Fotoğraf: NASA

NASA’nın “ay inişleri için elbise provası” olarak nitelendirdiği Apollo 10, 18 Mayıs 1969’da Kenedy Uzay Merkezi 39B Rampası’ndan fırlatıldı.

Astronotlar John W. Young (komuta modülü pilotu), Thomas P. Stafford (komutan) ve Eugene A. Cernan (ay modülü pilotu) gerçekten Ay’a inecekmiş gibi hazırlandıkları görevde Dünya yörüngesinden çıkıp, Ay’ın yörüngesine geçerek bir ilki başardılar. Apollo 10’a, Ay’a inmek dışında, normal bir Apollo görevindeki herşey dahildi. Ay’a iniş Apollo 11 astronotlarından Neil Armstrong ve Buzz Aldrin’e nasip olacaktı.

Satürn 505 roketi, Uzayaracı 106 ve Ay Modülü 4’ten oluşan Apollo 10, toplamda 110 metre yüksekliğe sahipti. Ay yörüngesine ulaşıldığında, Young’ın içinde bulunduğu “Charlie Brown” telsiz kodlu Komuta ve Servis Modülü’nden (Uzayaracı 106) ayrılan Ay Modülü’nün (Snoopy) içinde bulunan Stafford ve Cernan, ay yüzeyine 14,5 km kadar alçaldılar. Daha sonra komuta modülü ile tekrar birleşerek Dünya’ya döndüler.

Komuta ve servis modülündeki astronot Young tarafından fotoğraflanan, ay modülü.

Apollo 10 görevi 8 gün 23 dakika 23 saniye sürdü ve mürettabat 1.334.850 km yol katettikten sonra Büyük Okyanus’a iniş yaptı.

Apollo 10, görev arması

kaynak: nasa.gov  | NASA History| space.com |

Margaret Heafield Hamilton

Apollo kumanda modülünde.
Apollo kumanda modülünde.

Margaret Heafield Hamilton: İnsanlığı Ay’a ulaştıran yazılım ekibine liderlik etti. “Asenkron işletim”, “öncelikli işlem kuyrukları”, “hata toleranslı sistemler”, “yazılım test otomasyonu” konularında tarihin ilk modellerini geliştirdi. Yazılım mühendisliğinin mucidi.

17 Ağustos 1936’da ABD’nin Indiana eyaletindeki Paoli şehrinde doğan Margaret Hamilton, 1954’te liseden mezun olduktan sonra 1958 yılında Earlham Collage’da matematikten B.A, felsefe dalında da minor derecesi alıyor. Hukuk eğitimi gören kocasına yardımcı olmak için çalışmaya başladı. Kocası eğitimini tamamlayıp avukatlığa başlayınca bu kez kendisi matematik alanındaki eğitimini tamamlamak için üniversiteye dönmeyi planlıyordu.

Boston, Massachusetts’te MIT’de (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü) LGP-30 ve PDP-1 bilgisayarlarında hava durumunu önceden tahmin etmeye yarayan bir yazılım geliştirilmesinde çalıştı.

Mad Men çağı
Bu dönem de Hamilton’ın ekibindeki kadınlar MIT kredi derneğinden kocalarının imzası olmadan borç alamıyorlardı. Erkekler için böyle bir uygulama elbette söz konusu değildi. Hamilton bu duruma itiraz ederek kuralların değişmesini sağlıyor. Kadın haklarının geride olduğu bu günlerde hesaplama makinalarını işletmek “kadın işi” olarak görülüyordu: Sadece tuşlara basmaktan ibaret sayılan bir iş!
Manhattan Projesi’nde gerekli hesaplamalar, kadınların programlayıp işlettiği, delikli kartlarla çalışan hesaplama makinalarıyla yapılmıştı. Kimi zaman teknolojiyi geliştirenlerin talimatlarla hareket etseler de çoğu zaman bu kadınlar hesaplamalar için gereken yaklaşımı kendileri tasarlıyorlardı.
Bir delikli kart örneği. O zamanın DVD'leri gibi düşünebilirsiniz.
Bir delikli kart örneği. O zamanın DVD’leri gibi düşünebilirsiniz.

İnsanlığı Ay’a ulaştıran kodlar

Margaret Hamilton daha sonra MIT’deki Apollo uzay araçlarındaki uçuş bilgisayarlarında kullanılacak yazılımın geliştirildiği bölüme geçiyor. 31 yaşındaki Hamilton öncülüğündeki ekibin yazdığı kodlar, “Sistemlerin Sistemi” adı verilen dev bir bilgisyarada test ediliyordu. Margaret Hamilton’ın sıkça kullanılan fotoğrafındaki binlerce sayfada sanıldığının aksine Apollo yazılımının kaynak kodları değil simülasyon sonuçları vardır.

Margret Hamilton, simülasyon sonuçlarıyla beraber.
Margret Hamilton, simülasyon sonuçlarıyla beraber.

Hamilton ve ekibinin geliştirdiği yazılım, bilgisayara hangi işlemlerin öncelikli ve önemli olduğunu ortaya çıkarma kabiliyeti sağlıyordu. Bu sayede, günümüz hesap makinaları kadar işlem gücüne sahip bilgisayarın işlem gücü daha önemsiz işlemler yerine iniş fonksiyonlarına ayrılarak, bilgisayarın aşırı veri akışı sebebiyle verimli biçimde çalışamayacak duruma gelmesinin önüne geçiliyordu.

Hamilton TIME’a verdiği demeçte,  Apollo 11 Ay yüzeyine inişini gerçekleştirdiğinde, “aman tanrım, çalıştı!” diye düşündüğünü ifade etmiş.

Apollo uzay aracının bilgisayarı

Apollo porjesi devam ederken mikro çip teknolojisi henüz yeni geliştiriliyordu ve emekleme aşamasındaydı. Dolayısıyla uzaya çıkarmak için yeterince güvenli değillerdi. Bu yüzden o günlerde güvenle kullanılabilecek bir alternatifi kullandılar: bakır düğümler. Bu yapılar çember şeklindeki bir mıktası saran bakır tellerden oluşuyordu. Koddaki her 1 ve 0 için bakır düğümün (halkanın merkezinden geçen düğüm 1; etrafına örülen düğüm ise 0) örülmesi gerekiyordu!

Apollo’nun, bugün ROM olarak nitelendiriğimiz  bakır düğümlerden oluşan hafızası 12,000 kelime (word – burada kelimeden bahsettiğimiz 8-9-10 vs. bitten oluşan veri öbeği) kapasiteliydi. Ayrıca  1,024 kelimelik de geçici, silinebilir hafızası vardı ki buna bugün RAM diyoruz. Apollo Programı’na kadar bu kadar gelişmiş bir bilgisayar kullanılmamış ve yazılım uzay görevinin yürütülmesinde bu kadar önemli bir rol üstlenmemişti.

Sonraki Çalışmalar

Margaret Hamilton 1986 yılında kendi şirketi Hamilton Technologies Inc.’i kurdu ve burada Evrensel Sistem Dili üzerine çalıştı.