Ay Tutulması

Geleceğin resmi: Yıl 2025, ve siz Ay’dasınız . “Ev” 100 metre geride —Shackleton Krateri’nin kenarında bir ileri karakol. NASA onu inşaa etmeye beş sene önce başlamıştı, ve hızla büyüyor. Siz de inşaat işçilerinden birisiniz.

Kutupsal bölgelerde her zaman olduğu gibi, güneş alçakta, dik ve pütürlü ay ufkunun ancak üzerinde. Vizörünüzü ayarlıyorsunuz. Işınlarını tutacak atmosferin olmadığı bir yerde, alçak konumda bulunan güneşin ışınlarının parlaklığı sizi hayrete düşürüyor.

see captionAnsızın, ışıklar sönüveriyor.

Gökyüzünde, büyük siyah bir disk güneşi örtüyor. Az önce güneşin bulunduğu yerde kızıl bir “ateş çemberi” ortaya çıkıyor ve ışığı, ayağınızın altındaki zemini kızıla çeviriyor.

Bunun için bekliyordunuz. Bu bir tutulum.

Yukarıda: Ay’da, ay tutulması sırasında yer kırmızıya dönüyor. Bu fotoğraf Palm Beach Gardens, Florida’da, Doug Murray tarafından 27 Ekim 2004 tarihindeki tam ay tutulması sırasında çekilmiş. [Daha fazla görüntü]

Ay’daki astronotlar tutulumu yılda bir ya da iki defa tecrübe edecekler: Dünya güneşin önüne kayarken ay gününü bir çeşit garip pembe geceye çevirir. Bu ay turlarının öne çıkan konularından biri olacak.

Tutulmanın cazibesi Dünya’ya bağlı. Gezegenimiz, güneşi bloke edebilmek için gerekenden 3 kat daha büyük, şaşırtıcı şekilde, bu ayın bütünüyle karanlığa gömülmesine sebep olmuyor. Güneş ışınları Dünya’nın kenarlarından geçerken bükülerek, atmosferde filtrelenir. Ay’dan görüldüğü gibi, Dünya’nın kenar çizgisi aydınl… gün batımı kırmızısında bir yüzük gibi -güneş sistemindeki en güzel sahnelerden bir tanesi. (1.2 MB’lık şu animasyon bir fikir sahibi olmanızı sağlayabilir. Animasyon sahibi: Larry Koehn.)

2025’e kadar bekleyemez misiniz? Gelecek tutulum kapıda: 3 Mart 2007 Cumartesi. Dünya’ya yapışmışken ateş çemberini göremeyiz. Ama ay yüzeyinde oluşturduğu kırmızı ışımayı görebiliriz. Fenomen yedi kıtada da görünecek.

see caption

Yukarda: Tutulmanın görünebileceği bölgeler. Türkiye’nin de bulunduğu bölgede bütün tutulum gözlemlenebilecek. Görüntü: Fred Espenak, NASA/GSFC. [İlgili bağlantı]

NASA, astronotları 2020’den daha geç olmayan bir tarihte yeniden aya göndermeyi planlıyor. İnsanlar kutuptaki kamplarında ayın jeolojisi hakkında çalışacaklar, ayın Dünya’nın ve güneş sisteminin antik sırlarını keşfetmedeki eşsiz potansiyeli hakkında daha fazla şey öğrenecekler. Aynı zamanda gelecek Mars görevleri için ihtiyaç duyulan teknolojileri değerlendirecekler.

Ve arada sırada yer kırmızıya döndüğü vakit, soluklanacak ve gökyüzündeki ışıldayan halkaya bakacaklar.

3 Mart tüm bunları hayal etmek için iyi bir gece.

Kaynak : science.nasa.gov

Mcnaught

Sınavlar, yeni tasarım için çalışma derken, uzunca bir süre yeni yazı eklemekle uğraşamamıştım. Ama artık yeniden buradayım; ve işte ilk yazı:

Geçenlerde dünyamızı ziyaret eden McNaught Kuyruklu Yıldızı’nın çeşitli görüntülerine ulaşabileceğiniz spaceweather.com adresine ulaşmak için tıklayın.

UUİ ve Discovery

Uzay mekiği Discovery Uluslararası Uzay İstasyonundan (UUİ) 19 aralıkta ayrılmıştı. Yaklaşık iki buçuk saat sonra çift, Jeff Greenwald’ın bu görüntüyü çektiği yerde, Laramie, Wyoming üzerinde uçtu.

greenwald_k.gif

tutulemma

Eğer her gün aynı saatte güneşin fotoğrafını çekecek olursanız, hep aynı yerde mi gözükür? Hayır, 8 biçimini tamamlayacak şekilde gözükür. Güneşin yıl boyunca yaptığı bu hareket analemma olarak adlandırılır.

Aşağıda gördüğünüz resim, Türkiye’den bir astrofotoğrafçının, Tunç Tezel’in ve kardeşi Cenk’in çektiği düzünelerce görüntünün birleştirilmesiyle oluşturulmuş 2006 analemması. Dikkatli bakarsanız, bu analemmanın bir parçasının tutulma anında çekilen bir görüntü olduğunu, kolayca fark edebilirsiniz.

tutulemma_tezel.JPG

“Ben ona tutulemma olarak adlandırıyorum” diyor Tezel. Bu kelimeyi, analemma ve tutulma kelimelerinin birleşimiyle, kendisi icat ettmiş.

Dikkatli gözlerden sağ alt köşedeki Venüs’de kaçmayacaktır.

Kaynak: spaceweather.com | Görüntü: Tunç Tezel ve kardeşi Cenk Tezel

kutup bulutları

Kuzey Kutbu’na yakın yerlerde yaşayanların bu zamanlarda nacreous (sedef) bulutlarını izleyebildiklerini söylüyor atmosfer optiği uzmanı Les Cowley. Dün İsveç, Porjus’tan Patricia Cowern aşağıda görmüş olduklarınızı, Kuzey Kutup Dairesi’nin 64 km kuzeyinde fotoğrafladı.

cowern2_strip.gif

Fotoğraf detayları: Canon 10D, 100 asa, 1/60th sec.

Bu nadir bulutlar, aynı zamanda Tip 2 Kutup Stratosferik Bulutları ya da PSC’ler olarak da biliniyorlar, strarosferin 14 ila 25 km yukarısında seyrediyorlar ve günlük bulutlardan daha yüksekte oluşuyorlar. Olağandışı düşük sıcaklıklara ihtiyaçları var (-85 C), bu yüzden Kuzey Kutup kışı onları görebilmek için en iyi zaman. Bulutlar şafaktan önce ya da güneşin doğuşundan 2 saat sonrasına kadar gözüküyorlar. Elektrik deşrjlarıyla ışıldayarak unutulmayacak sahneler yaşatarak, dondurucu stratosferik rüzgarlarla, sessiz ve yavaşça kıvrılıyor ve bükülüyorlar.

Kaynak: Spaceweather.com | Fotoğraf: Patricia Cowern’in izniyle.

Güneş’te tsunami

Güneş lekesi 930 6 Aralık’ta patladığında, X6 katagorisinde bir alev, aynı zamanda da güneşin yüzünde yoluna çıkan flamentleri ve diğer yapıları silip yok ederek ilerleyen tsunami benzeri bir şok dalgası üretti.

ospan_strip.gif

“Çok güçlü olmalarına karşın, bu geniş ölçekte yıkıcı esinti dalgaları seyrek olarak meydana gelir,” diyor, Ulusal Güneş Gözlemevinden Dr K. S. Balasubramaniam. “Dakikalar içinda hızlıca bütün güneşi kaplayacak şekilde büyüyorlar ve görünüşe göre filamentleri süpürerek temizliyorlar.

M42 – Orion (Avcı) Bulutsusu

Avcı‘daki (Orion) Büyük Bulutsu, uçsuz bucaksız bir yıldız doğumhanesi, büyük olasılıkla da astronomik bulutsuların en ünlüsü. Resimde ışıldayan gaz, sadece 1500 ışık yılı uzağımızdaki, çok geniş bir yıldızlararası moleküler bulutun çıkıntısında genç sıcak yıldızları çevreliyor. Aşağıda, Jon Christensen’in yakaladığı çapraşık görüntüde, zayıf demetler ile toz ve gaz katmanları bilhassa dikkat çekiyor. Avcı’daki Büyük Bulutsu, kolayca tanınan gözde takımyıldızlardan Avcı’nın kuşağındaki üç yıldızın hemen altında, çıplak gözle bulunabilir.

m42_christensen_k.jpg

Trapezium olarak bilinen parlak açık yıldız kümesi barındırmasına ek olarak Avcı Bulutsusu bir çok çocuk yıldız odaları da içerir. Bu odalar hidrojen gazı, sıcak genç yıldızlar, proplyd-ler ve yüksek hızlarda madde kusan yıldız jetleri içerir. Aynı zamanda M42 olarak bilinen, Avcı Bulutsusu yaklaşık 40 ışık yılı boyunca uzanır ve güneşimizle beraber gökadamızla aynı spiral kolda bulunur.

Kaynak: apod.nasa.gov | fotoğraf: Jon Christensen’in izniyle (christensenastroimages.com)

geçiş

Bu ayın 8’inde, Birleşik Devletler, Florida, Ocala’da Howard Eskildsen teleskobunu ev ile ağaçlar arasındaki güneş alan yerden bir diğerine sürükleyip durdu. Merkür’ün Güneş’in önünden geçişini yakalayabilmek için yakasını gölgelerden kurtarmak zorundaydı:

eskildsen2_k.jpg

Fotoğraf : Howard Eskildsen’in izniyle

kuğunun kuyruğu

SWAN (Kuğu) Kuyruklu Yıldızı’nın kuyruğundaki yapıya ne sebep olmuş olabilir? Ansızın parlayıp geçen hafta çıplak gözle izlenebilecek parlaklığa ulaşan Kuğu’nun, hayalet olarak tanımlayabileceğimiz iyon kuyruğu gösterilmiş. Güneş rüzgarının yönünde uzanan iyon kuyruğu, Güneş’in yaydığı ultraviyole ışınlarının enerji verip iyonlaştırdığı gazlardan meydana geliyor. Güneş rüzgarının kendisi Güneş’in karmaşık ve her an değişen manyetik alanının etkisiyle şekilleniyor. SWAN’ın kuyruğundaki yapı rüzgarla beraber Güneş’ten dışarı doğru hareket ediyormuş şekilde görülebilir. Karbon monoksit moleküllerince iyon kuyruğunda mavi renk hakim kılınıyor. Kuyruklu yıldızın başını (merkezini) saran yıldız bulutunun rengi cüzi miktardaki siyanojen (siyanür iyonu) sebebiyle hafif yeşil. Alttaki görüntü iki hafta önce ABD’nin California eyaletinde çekildi.

swan_gralak.jpg

Fotoğraf : Ray Gralak‘in izniyle

cepteller için astrotürk

Bu yazıyı ceptel ile GPRS üzerinden yazıp sitede yayınladık. Uygun cepteller ile bu yazıyı ve diğerlerini kapsama alanındaki her yerden okuyabilirsiniz..