güneş lekesi 963

Haftasonu yeni bir güneş lekesi oluştu. İtalya’nun Rimini kentinden Gianluca Valentini aşağıdaki fotoğrafı bu sabah çekmiş:

Her iki güneş lekesi de Dünya’dan daha büyük ve aktif bölgeleri C-sınıfı güneş alvleriyle hışırdayan kararsız bir manyetik alanla birbirine bağlanıyor. Püskürmeler seyircileri eğlendiriyor. Aşağıda, çektiği resimleri birleştirerek oluşturduğu filmini gördüğünüz Larry Alvarez manyetik kıvrılmaları saatler botunca şaşkınlıkla seyrettiğini söylüyor.

Aynı esnada Amerika’nın Ohio Eyaleti, Zanesville’de Erika Rix’in, erkek kardeşinin düğününe geç kalmasına sebep oluyordu. Gözünü okülerden bir türlü ayıramayan Rix’in çektiği görüntüler burada.
Kaynak: spaceweather.com

termal koruma

Uzay mekiği termal koruma sistemi (TPS) mekiği atmosfere geri girişte ortaya çıkan 1649° C ‘daki yakıcı sıcaklıktan koruyan bir bariyer.

Yüksek sıcaklık yeniden kullanılabilir izolasyon (HRSI) seramikleri 1260° C sıcaklığa kadar koruma sağlıyor. Yörüngecin ??? yüksek atmosfer direncine maruz kaldığı iniş takımı kapakları, Dış Tank bağlantı kapıları ve altta bulunan geri kalan kısımların yüzeyinde 20.548 adet HRSI seramiği var. 15,2 x 15,2 cm boyutlarında olan seramiklerin her birinin kalınlığı, ne kadar ısındığına bağlı olarak 2,54 cm’den 12,7 cm’e kadar değişiyor. HRSI temel olarak yüksek saflıkta (%99,8) silika fiberler (%10) ve boşluklardan oluşuyor (%90). Yüksek orandaki boşluklar uzayaracı için gereken hafifliği sağlayan düşük yoğunluğu ve G kuvvetlerine karşı gereken dayanıklılığı sağlıyor. Seramiklerin siyah gözükmesinin sebebi ise su geçirmezliği sağlayan tetrasilikat ve borosilikat camdan yapılan kaplama malzemesi. Her seramik bulunduğu yeri belirten bir kimlik numarasına sahip.

1 Şubat 2003 tarihinde, Coloumbia uzay mekiği kalkış sırasında termal koruma seramiklerinden oluşan bu bariyerin zarar görmesi nedeniyle, Dünya’ya dönüş sırasında yüksek sıcaklıkktaki gazlar aracın sol kanadının içine sızmış, sızan sıcak hava da mekiğin yapısına zarar verip havada parçalanmasına yol açmıştı. Olayda 7 Astronot hayatını kaybetti

dünyanın en pahalı tuvaleti

Uzay araçlarıyla ilgili hemen her şey çok büyük maliyete sahiptir. NASA’nın Ruslar’dan aldığı tuvalet teknolojisi de 19 milyon dolarlık etiketiyle bu duruma güzel bir örnek teşkil ediyor. Mekiklerde bulunan eski teknoloji tuvaletlerde, atıklar depolanıp, dünyaya giriş anında boşaltılıp bertaraf ediliyor. Ruslar’ın tuvaleti ise bu atıkları arıtıp astronotlar için temiz su elde etme yeteneğine sahip. Tuvalet Uluslararası Uzay İstasyonunda kullanılacak.

günöte

Geçtiğimiz cumartesi günü tam bir 7 çılgınlığı yaşandı (7.7.07) Pek çok çift o gün evlenebilmek için gün almaya çabaladı, başarabilenler de hiç unutamayacakları bir gün de evlenmiş oldular. Bol 7’li bir tarih oluşunun yanısıra, cumartesi dünyanın konumu bakımından da özeldi. Sıcaktan bunalanlar belki inanamayabilir, fakat dünya 7 Temmuz’da düneşe en uzak konumundaydı. Dünya, yörüngesinde bulunduğu güneşe en uzak nokta olan günöte (aphelion) noktasından geçti: Günöte noktası Güneş’ten, Ocak ayında geçtiğimiz, karşısındaki günberi (perihelion) noktasından 5 milyon kilometre daha uzak.

Peki nasıl oluyor da güneşe en yakın olduğumuzda soğuk ocak ayını yaşarken (tabi artık soğuk kaldıysa!), ondan daha uzakta bulunduğumuz temmuz ayında ise sıcaktan bunalıyoruz? Sorunun yanıtı dünyanın eksen eğikliğinde gizli. 23.5  derecelik eğim nedeniyle yazın kuzey yarıküre güneşe doğru yaklaşıyor. Böylece güneş ışınları daha dik bir açıyla ve uzun günler sayesinde daha uzun süreyle yarıküremizi ısıtır. Elbette güney yarı kürede işler buradakinin tam zıttı şeklinde işler.

Mars gezginleri güç kaybediyor

Mars’taki toz fırtınası Spirit ve Opportunity gezginlerinin güneş panellerini tozla kaplanıp güneşten gelen ışınlardan enerji üretmesini engelliyor. Geçen hafta Opportunity’nin enerji seviyesi sert bir düşüş yaşayarak 765 watt/saat’ten 402 watt/saat’e geriledi, ve bu nedenle gezginin Victoria Crater’ine iniş planı ertelendi. Fırtına amatör teleskoplarla görülebilecek kadar büyük.

Mars’ın bu gece saat 2 sularında gökyüzünün doğu ufkundan yükselecek (İstanbul için)

6 Temmuz saat 02.00 için gökyüzü haritası

6 Temmuz saat 02.00, İstanbul için gökyüzü yaritası

güneş rüzgarı

Dünya, hafif bir geomanyetik fırtınayı tetikleyebilecek bir güneş rüzgarı akıntısına girecek. Uzmanlar yaz güneşinin girişimine rağmen yüksek irtifa kutup ışıklarının gözükmesinin zor olacağını belirtiyorlar.

GENESIS II

Öncül: Genesis I 

12 Temmuz 2006’da, Rusya’nın Orenburg bölgesindeki ISC Kosmotras Uzay ve Füze kompleksinden fırlatılan Genesis I, özel uzay araçları çağınına giden yeni bir basamak demekti. Uzayaracı uzaya çıkmak ve hacmini arttırmak için tasarlandı. Fırlatıldıktan sonra görevini başarıyla yerine getirip genişleyen uzay aracı, Kuzey Las Vegas’taki görev kontrol merkezine görüntü ve veri yolladı.

Genesis II

Bigelow Aerospace şimdi de başka bir şişirilebilir uyduyu fırlattı: Genesis II. İster inanın ister inanmayın ama, 4,4 metre genişliğindeki balon bir uzay oteli prototipi. 1 Temmuz günü, uydu gözlemcisi Kevin Fetter Genesis II’yi parlak bir yıldız olan Vega’nın yanından geçerken görüntüledi: altta. “Genesis yaklaşık 3. kadirden bir yıldızın parlaklığındaydı” diyen Fetter ekliyor: bu haliyle çıplak gözle kolayca görülebilir.

spaceweather.com | Genesis

uzay teleskopları hakkında büyük düşünmek

NASA’nın gelecek ay roketi hâlâ çizim tahtasında, ama biliminsanları şimdiden onunla yapılacak, yeni büyük şeylerin hayalini kuruyor.NASA’nın Marshall Uzay Uçuş Merkezi’nden uluslararası saygınlığa sahip bir optik mühendisi olan Philip Stahl “Ares V (5) roketi, hacimleri ya da kütleleri ya da her ikisi de başka yollarla fırlatılamayacak görevleri başarabilecek” diyor. Söylediğine göre, belki de Ares’i “nüyük uzay teleskoplarını fırlatmak” için kullanabileceğiz.

Karşılaştırma

Ne kadar büyük? Ares V alçak Dünya yörüngesine 130 ton taşıyabilir (60’ların Satürn V roketinden %8 daha fazla). Ay’a kargo taşımak için tasarlanmış olan roket, birincil aynasının genişliği 8 metreden fazla olan bir teleskobu taşıyabilecek kadar geniş. Karşılaştırma yapmak için: Hubble’ın genişliği 2,4 m

Sol taraftaki çizim 8 m çapındaki uzay teleskobunun çizimi. Sağındaki ise Hubble uzay teleskobu.

Stahl : Tipik bir astrofizikçi nasıl çalışır? Dağın tepesine dev bir teleskop yapar ve onu on yıllar boyunca kullanır, her birkaç ayda ya da yılda bir de parçalarını değiştirir ya da yeni parçalar takar.” Hubble Uzay Teleskop’u da bu mantıkla yönetiliyor, uzay mekikleriyle bakımı yapılıyor ve Dünya yörüngesi de dağın doruğu rolünü oynuyor.

Ama Stahl Dünya çok daha uzağa, yörüngesinin ötesine, L2 Güneş-Dünya Lagrange noktasına çıkmak istiyor.

Lagrange Noktası

Bir Lagrange noktası, temel olarak, uzayda bir park yeridir. Eğer uzayaraınızı Güneş-Dünya Lagrange noktasına koyarsanız, Güneş ve Dünya arasında sabit bir pozisyonda kalacaktır. 18. yy matamatikçisi Josef Lagrange, alttaki şekilde görülen, bahsettiğimiz gibi beş farklı nokta olduğunu göstermiştir.

L1, güneş gözlemleri için iyi bir yerde, Dünya’dan güneşe doğru 1,5 milyon km ötededir. Zaman zaman yazılarımıza kaynak sağlayan SOHO (The Solar and Heliospheric Observatory/ Güneş(sel) ve Heliosferik Gözlemevi), bu noktadadır ve güneşi 7/24 izlemektedir.

L2 ise zıt yönde, Dünya’nın karanlık tarafının 1,5 milyon km üzerindedir. L2’nin avantajı Güneş,Dünya ve Ay’ın, bu noktada göğün küçük bir kısmını kaplamasıdır. Bu, burada yer alacak herhangi bir teleskoba geniş ve gözlemlenmemiş bir derin uzay manzarası sunmakta. Wilkinson Microwave Anizotropi Sondası (WMAP) L2’de bulunuyor ve neticede başkaları da ona katılacak.

“L2 uzayda bir çok teleskop yerleştirmek istediğimiz bir nokta” diyerek sözlerine devam ediyor. “Öyleyse onu neden dağbaşı gibi ele almayalım?” Uzay Teleskobu Bilimi Enstitüsü’nden Thus, Stahl, Marc Postman ve uzay bilimi topluluğundan diğerleri büyük düşünüyor.

Ares V’ten istekler listesinde bir de derin uzaydan gelecek fısıltıları tespit edip, kozmik ışınları suya çarptıklarında ortaya çıkardıkları parlamara göre tahlil edecek alıcıların 5 metre küp süper saflıkta su içine saklanacağı, 150 metre genişlikte bir radyo teleskop çanağı var. Birincil aynası 8 m çapında bir optik teleskop Samanyolu ve yakın gökadalardaki yıldız nüfusunun evrimlerinin “fosil kayıtlarını” tarayabilir. Böyle bir teleskop aynı zamanda güneş sistemi dışındaki gezegenlerin yansıttığı ışığın spektrumunu inceleyerek yaşam işaretleri arayabilir.

Telekobun yakalayacağı görüntülerin çözünürlüğü Hubble’dan üç kat keskin olacak. En önemlisi, ayna 11 kat daha sönük ışıkları görebilecek, çünkü alanı 11 kat daha geniş olacak.

Kaynak: science.nasa.gov

İzin almadan görüntü yayınlamak pek adetimiz değil ama, spaceweather.com gibi uluslararası, gökbilim içerikli bir sitede, bir türkün çektiği fotoğrafın da yayınlandığını görünce bunu da illaki yayınlamak istedik.  Serdar Hepgül’ün e-posta adresine ulaşamadığımızdan izin isteyemedik. Bu seferlik böyle olsun.

Satürn ve Venüs’ün yakınlaşacağını bir kaç gün önce duyurmuştuk. Yanyana gelen iki gezegenin arasında neredeyse 1 derecelik açıklık var.

uzay bahçesine büyük ödül

Britanya’nın Chelsea Bahçe Şovu’nda büyük ödülü uzaydan esinlenilerek hazırlanan bahçe kazandı. Karasal uzay bahçesi, hayali olarak Mars gezegeninde bir kubbenin altına yerleştirilmiş. Bahçe 600 gün boyunca araştırma yapan bir astronota ait ve insanın çevresiyle ilişkisinde psikolojik öneme sahip.

Uzay Bahçesi

Bradstone ile 600 Gün, Millennium ve yeni bir bilimsel ve dizayn döneminin üslubundan esinlenilmiş. Bahçe 8 yıl boyunca Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Britanya Bilim Müzesi verileriyle sürdürülen, uzayda uzun süreli periyotların psikolojik etkilerine dair, araştırmaların sonucu. Bütün materyaller ve yapı üretim metodları bilimsel olasılıklara dayanıyor.

Bahçe birbirine kenetlenmiş ve farklı fonksiyonları olan iki alt bölüme ayrılmış. Ön tarafa suyun yerden yüzeye çıktığı bir pınar dahil edilmiş. Mekanın geneline değerli yiyecek kaynakları eklenmiş, zeytin ve antep fıstığı gibi. Bunların yanısıra iyileştirici özelliği bulunan aynısafa çiçeği, afyon çiçeği ve öküzgözü bitkileri de ekilmiş.

Arka taraf ise astronotun 24 saatlik doğal döngüsünü sürdürmek için köşesine çekilebileceği, asılan koltuk ve bir dinlenme kabuğu bulunan bir rahatlama alanı. Her iki oturma ve dinlenme alanı gezegendeki yerçekimine uygun olarak, kimisi Dünya’dakinden farklı açılar yapacak şekilde, uzanma pozisyonlarına göre tasarlanmış!