19 Ekim

19 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1386 – İlk Alman üniversitesi sayılan Universität Heidelberg ders vermeye başladı.

1900 – Max Planck, Planck yasasını keşfetti. Planck yasası belirli bir sıcaklıkta termal denge durumunda bulunan bir kara cisim ışımasının yaydığı elektromanyetik radyasyonu ifade eder. Yasa 1900 yılında Max Planck bu ismi önerdikten sonra isimlendirilmiştir. Planck yasası modern fiziğin ve kuantum teorisinin öncül bir sonucudur.

1901 – Brezilyalı havacılık öncüsü Alberto Santos-Dumont, 6 numaralı hava gemisi ile Deutsch ödülünü kazandı. Fotoğrafta 5 numaralı hava gemisi görülüyor.

1951 – Amatör astronom, selenograf (Ay coğrafyasını çizen) H. P. Wilkins Io’nun gölgesini Jüpiter üzerinde gözlemledi.

H. P. Wilkins’ın, Patrick Moore’un “Gezegenler Kılavuzu” içinde yer alan Jüpiter ilüstrasyonu.

2003Süpersonik yolcu uçağı Concorde emekliğe ayrılmak üzere son Atlantik ötesi seferinden döndü. Son ticari seferini ise 24 Ekim’de gerçekleştirecekti. İngiliz-Fransız ortaklığı ile geliştirilen Concorde, 52,000-59,000 feet irtifada ses hızının 2 katı süratte seyredebiliyordu.

Concorde.

19 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1909 – Fransız fizikçi ve akademisyen Marguerite Perey doğdu (ö. 1975).
1910 – Nobel ödüllü, Hint-Amerikan astrofizikçi, astronom ve matematikçi Subrahmanyan Chandrasekhar doğdu (ö. 1995).
1937 – Nobel ödüllü, Yeni Zellanda-İngiliz fizikçi ve kimyacı Ernest Rutherford öldü (d. 1871).
1951 – Yunan matematikçi ve fizikçi Demetrios Christodoulou doğdu.
2002 – Rus fizikçi ve kozmonot Nikolay Rukavishnikov doğdu (ö. 1932).

18 Ekim

18 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

320 – Yunan filozof İskenderiyeli Pappus, yeri ve zamanını hesapladığı güneş tutulmasını gözlemledi.

1967 – Sovyet sondası Venera 4, Venüs’e ulaştı. Venera 4 başka bir gezegenin atmosferini inceleyen ve başka bir gezegenden Dünya’ya veri göndermeyi başaran ilk uzayaracı oldu. Venüs’ün atmosferi o kadar kalındır ki yüzeyde ezici bir basınç vardır. Sıcaklık dünyadan gönderilen elektronik bileşenlerin uzun süre dayanamayacağı kadar yüksektir. Yağmur olarak da saf asit yağışları görülür. Bu zorlu görevi başaran uzayaracının ana gövdesi (bus) yaklaşık 3.5 metre uzunluğunda ve 383 kg ağırlığındaydı. Bu araç gezegenin yörüngesinde kalıp, yüzeye inen kapsülün gönderdiği verileri alarak Dünya’ya iletmekten sorumluydu. Yüzeye inen kapsül ise 300 g kuvvete dayanabilecek kadar sağlam ve yüksek basınçlı ortamda sıvı veya katı yüzeylere inebilecek biçimde tasarlanmıştı. Atmosfere girdikten sonra hızını düşürmek için paraşüt açılıyor, aynı anda yörüngedeki araçla iletişime geçiyordu.

18 Ekim 1967’de Venüs’e varan Venera 4’ün gezegenin atmosferine girip ölçüm yapan sondasının bir eşi.

1980 – Voyager 1, Satürn’ün renkleri geliştirilmiş bir fotoğrafını çekti. Yakın geçişten 25 gün önce çekilen bu görüntü ultraviyole, yeşil ve mor filtrelerden alınan görüntüler kullanılarak renk zenginleştirilmiş. Merkezdeki büyük mor bulut kuşağı Kuzey Ekvator Kuşağı’dır. Bunun üzerinde, parlak fırtına benzeri özellikler sergileyen Satürn’ün Kuzey Ilıman Kuşağı var. Halkaların altındaki Güney yarımküre, güneş ışığının saçılması ve geometriye bakılması nedeniyle daha mavi görünüyor.

1989 – Uzay mekiği Atlantis, STS-34 görevi için fırlatıldı. Atlantis yörüngeye Jüpiter’i araştıracak olan Galileo uzayaracını da çıkarttı. Galileo’ya bağlı sonda gezegenin atmosferinin üst katmanına dalış yaptı. Bu sayede hava koşullarının araştırılmasına yardımcı olmak üzere 58 dakika boyunca veri yolladı.

Atlantis uzay mekiğinin kargo bölümünden çıkarılan Galileo uzayaracı.

1993 – Uzay mekiği Columbia STS-58 görevi için fırlatıldı. Mekik yörüngeye ikinci Spacelab Yaşam Bilimleri görevini de taşıdı. Mürettebat kendilerinden ve kemirgenlerden 650’den fazla örnek aldı.

STS-58 mürettebatı.

2002 – Atlantis uzay mekiği STS-112 görevini tamamlayarak Dünya’ya döndü.

Atlantis ile uzaya çıkan STS-112 mürettebatı.

2019 – NASA astronotları Jessica Meir ve Christina Koch, Uluslararası Uzay İstasyonu’nun dışındaki güç kontrolcülerini değiştirmek için uzay yürüyüşüne çıktılar. Bu, sadece kadınlar oluşan bir ekip tarafından yapılan ilk uzay yürüyüşü oldu.

Jessica Meir ve Christina Koch

18 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1955 – İngiliz fizikçi ve akademisyen Mark Welland doğdu.

17 Ekim

17 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1974 – Sikorsky YUH-60A helikopterinin ilk prototipi havalandı. Ordunun helikopterlere Amerika yerlilerinin adını verme geleneği gereği bu modele Sauk halkının 17. yüzyıldaki lideri olan Kara Şahin (Black Hawk) ismi verildi. Sikorsky, Lockheed Martin şirketine bağlı.

Black Hawk’ın ilk uçuşu.

2002 – ESA’nın INTEGRAL uzay teleskobu fırlatıldı. Şimdiye kadarki en hassas gamma ışını gözlemevi olan INTEGRAL hâlâ çalışmaya devam ediyor. Gamma ışınları atom altı parçacıkların etkileşiminden kaynaklanan bir elektromanyetik ışınımdır türüdür. Bu ışınımın yüksek enerji düzeyi canlı hücrelerin yapısına zarar verebilecek seviyededir. Neyseki atmosferimiz astronomik kaynaklı gamma ışınlarının çoğunu perdeler. Buna karşın bu ışınları incelemek için uzayda araştırma yapmak gerekiyor.

INTEGRAL. ESA

2005 – Cassini sondası Satürn’ün halkasıyla beraber uyduları Titan, Dione, Prometheus’u beraber görüntüledi. Fotoğraf resmin merkezinde, halkanın hemen dibinde görülen Prometheus’un 2.4 milyon km uzağından çekildi.

NASA / JPL-Caltech / SSI / Emily Lakdawalla

17 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1887 – Alman fizikçi ve kimyager Gustav Kirchhoff öldü (d. 1824)
1919 – Ukraynalı-Rus fizikçi ve akademisyen Isaak Markovich Khalatnikov doğdu.
1930 – Türk fizikçi ve mühendis İsmail Akbay doğdu (ö. 2003)
1933 – Hong Kong kökenli Amerikan general, nükleer enerji mühendisi ve astronot William Anders doğdu. Apollo 8 ile uzaya çıkan Anders, alçak Dünya yörüngesinin ötesine çıkan, Ay yörüngesine ulaşan ve Ay’ın arka yüzünü gözüyle gören ilk insanlardan biri oldu (diğerleri: Frank Borman ve James Lovell).


1956 – Amerikalı doktor, akademisyen ve astronot Mae Jemison doğdu. 1992 yılında uzaya çıkan Jemison NASA’nın ilk siyah kadın astronotu oldu.


1999 – Yunan-Amerikalı matematikçi ve fizikçi Nicholas Metropolis öldü (d. 1915)

16 Ekim

16 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

1969 – İlk kez aynı anda üç Soyuz uzayaracıyla yürütülecek bir göreve katılmak üzere uzaya çıkan Soyuz 6 Dünya’ya döndü. Soyuz 6’daki kozmonotlar, Georgy Shonin ve Valeri Kubasov uzayda ilk kez kaynak yaptılar. İkili kaynak için katot ışını, düşük basınçlı plazma arkı ve elektrot kullanılan üç metodu test etti. Kubasov’un yaptığı kaynak sırasında aracın gövdesi yaşam bölümünde yanacaktı. Ölümcül olabilecek bir kazadan dönülen testtin sonuçları ise kaynak kalitesi açısından tatmin ediciydi.

Toplam 7 kozmonotun yer aldığı operasyonda Soyuz 6 mürettebatı, Soyuz 7 ve Soyuz 8’in kenetlenmesini yüksek kaliteli biçimde kaydedecekti ama 3 uzayaracında da randevu (iki uzayaracının kenetlenme için bir araya gelmesi) sistemleri başarısız oldu.

1970 – Apollo Programı devam ediyor: Sağda Apollo 14’e ait, 8 numaralı Ay Modülü (LM-8) inceleme sırasında. Apollo 15’in Ay Modülü “Falcon” (LM-10) ise solda vince asılı biçimde bekliyor.

Apollo 14 ve Apollo 15’in Ay Modülleri.

16 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1930 – İngiliz fizikçi, ilahiyatçı ve rahip John Polkinghorne doğdu. Polkinghorne, temel parçacıklarla ilgili teoriler üzerinde çalıştı, kuarkın keşfinde rol oynadı ve Feynman integrallerinin analitik ve yüksek enerji özelliklerini ve S-matris teorisinin temellerini araştırdı.
1963 – İngiliz fizikçi ve akademisyen Timothy Leighton doğdu.

15 Ekim

15 Ekim günü gerçekleşen astronomi, uzay ve havacılık olayları:

15 Ekim 1529’da sona eren Viyana Kuşatması’yla Avrupa’daki hiç sona ermeyecekmiş gibi gözüken Türk ilerleyişi durdu. 20. yüzyılın ilk onyıllarında da havagemileri tüm gökyüzünü fethedecek gibi ilerliyordu:

15 Ekim 1910’da Airship America isimli havagemisi, Atlantik Okyanusu’nu geçen ilk hava taşıtı olmayı denemek üzere New Jersey’den kalktı. Walter Wellman ve Melvin Vaniman tarafından tasarlanıp uçurulan aracın 6 kişilik mürettebatı yolculuğu tamamlayamadan okyanusa zorunlu iniş yaptı. Ekip buharlı bir gemi tarafından kurtarıldı.

Airship America

1928Graf Zeppelin isimli Alman havagemisi Atlantik uçuşunu tamamlayarak New Jersey’ye iniş yaptı ve Atlantik Okyanusu’nu geçen ilk hava aracı oldu. Graf Zeppelin bir yıl sonra, 24 Ağustos 1929’da, Pasifik Okyanusu’nu aşarak ABD’nin Batı kıyısına ulaşacaktı.

LZ 127 Graf Zeppelin.

1997 – Cassini ve Huygens uzay sondası Cape Canaveral’dan fırlatıldı. NASA’nın geliştirdiği Cassini uzayaracı, 2004 yılında vardığı Satürn gezegenini, uydularını ve elbette halka yapısını inceledi. Cassini 15 Eylül 2017’de, ileriki yıllarda uydulardan birine düşüp buraya Dünya kaynaklı mikroorganizma bulaştırmaması amacıyla “Görkemli Son” denilen son görevle Satürn atmosferine sokularak yakıldı.

15 Ekim günü doğanlar ve ölenler:

1608 – İtalyan fizikçi ve matematikçi Evangelista Torricelli doğdu (ö. 1647). Barometrenin mucidi olan Torricelli aynı zamanda Torricelli Yasası ile de tanınır. Bu yasaya göre bir kabın alt kısmına açılan bir delikten akan suyun hızı suyun derinliğinin karesi ile orantılıdır. Bu yasa Bernoulli yasasına da bir temel oluşturmuştur. Torricelli’nin adı Ay’daki bir kratere, bir göktaşına (7437 Torricelli) ve biri Kızıldeniz’de batık olmak üzere 4 İtalyan denizaltısına verilmiştir.
1829 – Amerikalı gökbilimci ve akademisyen Asaph Hall doğdu (ö. 1907)
1909 – Amerikalı gökbilimci ve akademisyen Jesse L. Greenstein doğdu (ö. 2002)
1919 – Amerikalı kaptan, baloncu ve fizikçi Malcolm Ross doğdu (ö. 1985)
1954 – İngiliz fizikçi ve akademisyen Julia Yeomans doğdu.
1958 – İngiliz jeolog, akademisyen ve fizikçi Elizabeth Alexander öldü (d. 1908)
1964 – İtalyan albay, pilot ve astronot Roberto Vittori doğdu.